Henryk IV do jego zamordowania i współczesna kontrowersja stanowi kontynuację naszego artykułu Henryk IV i odzyskanie tronu – epicka opowieść. Następny tekst poświęcony Henrykowi IV nosi tytuł: Ravaillac – morderca Henryka IV, koniec życia pełnego niebezpieczeństw.
Uwaga: Na końcu tekstu znajdziesz:
1/ Galerię zdjęć związanych z tym artykułem
2/ Twój Bonus: 5 cennych wskazówek, jak dobrze zorganizować i udanie spędzić swój pobyt w Paryżu
Odbudowa i uspokojenie królestwa
Po zakończeniu wojen religijnych, Henryk IV aż do swej śmierci w 1610 roku podejmuje odbudowę Francji. W chwili śmierci monarchy produkcja rolna powróciła do poziomu z 1560 roku. Powszechne pragnienie pokoju sprzyjało ożywieniu gospodarczemu, zwłaszcza w Langwedocji i na północy kraju.
Henryk IV i jego minister Sully upatrywali w sztuce kluczowy czynnik napędowy ożywienia gospodarczego:
Powstały warsztaty tkackie mające ograniczyć kosztowne importy flamandzkie – co dało początek temu, co stanie się Manufakturą Gobelinów.
Artyści i rzemieślnicy osiedlili się w Luwrze, przekształconym w ważny ośrodek artystyczny.
Rozwój przemysłu jedwabniczego: Dzięki wsparciu osób takich jak Laffemas i Traucat, inspirowanych agronomem Olivierem de Serres, miliony morw zostały zasadzone w Cévennes oraz innych regionach, by rozwinąć produkcję jedwabiu.
Wielkie prace infrastrukturalne: Kanał Briare, łączący Sekwanę z Loarą, był pierwszym dużym francuskim kanałem łączącym dwie rzeki. Zaprojektowany przez Huguesa Cosniera w 1604 roku, stał się wzorcem dla późniejszych kanałów, w tym Kanału Panamskiego.
Symbol dobrobytu: Kurczak w garnku. Henryk IV zasłynął swoim ideałem, według którego każdy chłop powinien mieć kurczaka w garnku w niedzielę – symbol dobrobytu i pomyślności.
Reformy finansowe:
Sully ogranicza dług państwowy poprzez ogłoszenie częściowych bankructw oraz renegocjowanie długów (np. wobec Szwajcarów, który zmniejszył się z 36 do 16 milionów liwrów).
Podatek „paulette” (1604) sprawia, że urzędy administracyjne stają się dziedziczne w zamian za roczną opłatę.
Od 1598 roku prowadzona jest represja fałszywych szlachciców.
Trwająca przemoc społeczna
Zdemobilizowani żołnierze tworzą uzbrojone bandy, które plądrują wsie.
Przemoc wśród szlachty pozostaje wysoka: w 1607 roku odnotowano 4000 zgonów w pojedynkach.
Porwania młodych kobiet w wieku małżeńskim wywołują prywatne wojny, wymagające interwencji królewskiej.
Henri IV do czasu jego zamachu: mądre rządy i polityka
Aby rządzić, Henryk IV opiera się na kompetentnych ministrach i doradcach, takich jak baron de Rosny, późniejszy książę de Sully, katolik Villeroy oraz ekonomista Barthélemy de Laffemas.
Lata pokoju wypełniły skarb państwa. Henryk IV kazał wznieść wielką galerię Luwru, łącząc pałac z Tuileriami. Podjął kilka kampanii, aby powiększyć i udekorować wielkie królewskie zamki w Fontainebleau i Saint-Germain-en-Laye. Zatrudnił wielu utalentowanych rzeźbiarzy (m.in. Pierre’a Biarda Starszego, Pierre’a Franqueville’a, Mathieu Jacqueta, Barthélemy Prieura, Jeana Mansarta) oraz francuskich i flamandzkich malarzy (Toussaint Dubreuil, Ambroise Dubois, Jacob Bunel, Martin Fréminet).
Wprowadza nowoczesną politykę urbanistyczną. Kontynuuje budowę Mostu Nowego, rozpoczętą przez swojego poprzednika. Zleca wybudowanie dwóch nowych placów w Paryżu: Place Royale (dzisiejszy Plac Wogezów) oraz Plac Delfiński na wyspie Cité. Planuje również stworzenie półkolistego placu, „Placu Francji”, na północy Marais, jednak projekt ten nigdy nie został zrealizowany.
Żeby uspokoić dawnych stronników Ligi, Henryk IV sprzyjał również przybyciu do Francji jezuitów, którzy podczas wojny wzywali do zamachu na króla, oraz powołał w 1598 roku „kasę konwersji”. Pogodził się z Karolem III, księciem Lotaryngii, a swoją siostrę Katarzynę Burbon poślubił synowi tego ostatniego. Henryk IV był gorliwym katolikiem – choć nie szczególnie pobożnym – i zachęcał swoją siostrę oraz ministra Sully’ego do konwersji, jednak żaden z nich się na to nie zdecydował.
Przed zamachem na króla Henryka IV i sukcesja
Przekonany, że jego armia jest gotowa wznowić konflikt, który zakończył się dziesięć lat wcześniej, Henryk IV sprzymierzył się z protestantami niemieckimi z Unii Ewangelickiej.
Wybuch wojny europejskiej nie podobał się ani papieżowi, zaniepokojonemu pokojem między chrześcijańskimi władcami, ani francuskim poddanym, którzy obawiali się o własny spokój. Nie byli w stanie zaakceptować sojuszu z książętami protestanckimi przeciwko katolickiemu władcy.
Niektórzy księża podsycali nastroje dawnych ligowców swoimi kazaniami. Henryk IV dostrzegał także istnienie, nawet w otoczeniu samej królowej, stronnictwa przeciwnego jego polityce. Król znajdował się w trudnej sytuacji, zwłaszcza że protestanci starali się zachować swoje polityczne przywileje na mocy edyktu nantejskiego.
Wojna, która nie wybuchła
Ostatnie lata panowania Henryka IV były naznaczone napięciami z Habsburgami oraz wznowieniem działań wojennych przeciwko Hiszpanii. Henryk IV zaangażował się w spór sukcesyjny pomiędzy katolickim cesarzem a protestanckimi książętami niemieckimi. Popierał ich sprawę w kwestii sukcesji w Kleve i Julich. 25 kwietnia 1610 roku François de Bonne de Lesdiguières, przedstawiciel Henryka IV we Francji, podpisał w zamku Bruzolo w dolinie Susy traktat z Karolem Emanuelem I, księciem Sabaudii.
Niezgody między Henrykiem IV a pierwszym księciem krwi, Henrykiem II Burbonem-Kondé (mężem Charlotty-Margarety de Montmorency, której Henryk IV chciał uczynić swoją kochanką), zmusiły tego drugiego do schronienia się w Brukseli. W ten sposób mógł uchronić swoją żonę przed natarczywymi zalotami króla. Te napięcia służyły jako środek nacisku i mogły stanowić pretekst do zewnętrznej interwencji króla Francji wobec Hiszpanii (domu Habsburgów), która kontrolowała Brukselę.
Henryk IV aż do swej śmierci pozostał panem swego losu. Kampania miała rozpocząć się 17 maja, a ponieważ król zamierzał stanąć na czele swych wojsk, postanowił koronować swą małżonkę, Marię Medycejską.
Koronacja Marii Medycejskiej i zamach na Henryka IV
Aby zapewnić stabilność rządów w czasie swej nieobecności, Henryk IV oficjalnie koronował Marię Medycejską w Saint-Denis 13 maja 1610 roku. Następnego dnia, 14 maja, gdy Sully był chory, król postanowił przejechać przez Paryż, aby odwiedzić go w Arsenałe (koło Bastylii).
Gdy królewski powóz przejeżdżał ulicą de la Ferronnerie, pod numerami 8–10, król został ugodzony nożem trzykrotnie przez François Ravaillaca, fanatycznego katolika. Henri IV w pośpiechu przewieziono do pałacu Luwru, gdzie zmarł z odniesionych ran. Miał wówczas 57 lat. Śledztwo uznało to za odosobniony czyn szaleńca. Kampania flandryjska przeciwko Habsburgom została odwołana.
Ravaillac został skazany na śmierć przez Parlament Paryża za zabójstwo króla. Został poćwiartowany 27 maja 1610 roku na placu de Grève (dzisiejszy Plac Zgody) w Paryżu. Wypatroszenie było karą zarezerwowaną dla królobójców.
Po sekcji zwłok i balsamowaniu ciała zmarłego króla jego szczątki królewskie zostały, zgodnie z obietnicą, przewiezione do kolegium jezuickiego w La Flèche. Jego serce umieszczono w urnie ołowianej, która znalazła się w relikwiarzu srebrnym wysłanym do kościoła Saint-Louis w La Flèche. Następnie ciało wystawiono w sali paradnej Luwru, a później jego wizerunek umieszczono w Sali Kariatyd.
Henri IV (jego ciało) został pochowany w bazylice Saint-Denis 1 lipca 1610 roku. Było to po kilku tygodniach uroczystości pogrzebowych, które już wówczas zaczęły kształtować legendę dobrego króla Henryka. Podczas litu de justice 15 maja 1610 roku jego najstarszy syn, młody król Ludwik XIII, wówczas dziewięcioletni, ogłosił regencję królowej Marii Medycejskiej, wdowy po Henryku IV.
Henri IV po śmierci: fakty i legenda, która przetrwała wieki
W ciągu swojego życia Henryk IV stawiał wszystko na jedną kartę w czasach kryzysów i trudnych okresów. Jego życie przypomina powieść płaszcza i szpady, pełną intryg, z których wychodził dzięki inteligencji i sile woli. Jednak nawet śmierć nie pozwoliła mu zaznać spokoju, gdyż po dziś dzień pozostaje on przedmiotem licznych niedomówień.
Otwarcia królewskich grobów w Saint-Denis podczas Rewolucji w 1793 roku
Decyzja dotycząca losu grobów i ciał królewskich w Saint-Denis (na północnym skraju Paryża) zapadła w okresie Terroru. Podjęto ją podczas posiedzenia Konwencji Narodowej 31 lipca 1793 roku, pod przewodnictwem Barère’a, w celu uczczenia zdobycia Tuileriów 10 sierpnia 1792 roku. Celem było zaatakowanie „plugawych prochów” tyranów pod pretekstem odzyskania ołowiu z trumien.
Ta profanacja miała miejsce w sierpniu, wrześniu i październiku 1793 roku. Zakończyła się 18 stycznia 1794 roku. Rewolucjoniści wrzucili prochy lub pozostałości zwłok „między warstwy wapna”. Dokonywano tego w masowych grobach położonych na terenie dawnego cmentarza mnichów, na północ od bazyliki. Bazylika Saint-Denis kryła czterdziestu dwóch królów, trzydziestu dwóch królowych, sześćdziesięciu trzech książąt, dziesięciu służących państwa oraz około trzydziestu opatów i różnych duchownych.
12 października 1793 roku trumna dębowa Henryka IV została rozbita młotem, a jego ołowiany sarkofag otwarty dłutem. Według świadków: „Jego ciało było dobrze zachowane, a rysy twarzy doskonale rozpoznawalne.
Pozostał w przejściu niskich kaplic, owinięty w równie dobrze zachowaną całun. Każdy mógł go oglądać aż do poniedziałku rano 14 października, kiedy to przeniesiono go do prezbiterium, u stóp schodów prowadzących do sanktuarium. Tam pozostał do godziny czternastej, po czym pochowano go na cmentarzu w Valois. Kilka osób zabrało niewielkie „relikwie” (paznokieć, kosmyk brody).
Rozeszła się pogłoska, że delegat Komuny miał wykonać odlew jego twarzy. To, że posłużył jako wzór dla przyszłych masek pośmiertnych króla, należy zapewne do legendy. Podobnie żaden dokument ani archiwum nie potwierdza, że głowa króla została odcięta i skradziona. Wręcz przeciwnie, wszyscy świadkowie wspominają o ciele Henryka IV wrzuconym w całości do zbiorowej mogiły, a następnie przykrytym przez ciała jego potomków.
Naprawa przez Ludwika XVIII
Podczas Restauracji Ludwik XVIII (brat Ludwika XVI) nakazał ekshumację szczątków swoich poprzedników. Stało się to 19 stycznia 1817 roku, po tygodniu poszukiwań. Szczątki odnaleziono 18 stycznia dzięki kamieniarzowi François-Josephowi Scellierowi. Zostały one złożone razem (wapno uniemożliwiło ich indywidualną identyfikację) w ossuarium krypty bazyliki Saint-Denis. Składały się z około dziesięciu trumien zamkniętych płytami marmurowymi z nazwiskami monarchów.
Król Ludwik XVIII kazał również sprowadzić szczątki swojego brata Ludwika XVI oraz Marii Antoniny z cmentarza przy Magdalenie. Zostali pochowani tam po ścięciu na Placu Zgody 21 stycznia 1793 roku oraz 16 października 1793 roku. Król kazał ich pochować w Saint-Denis podczas uroczystej ceremonii pogrzebowej 21 stycznia 1815 roku (w rocznicę śmierci Ludwika XVI).
Szafa na serca królewskie w grobowcu Burbonów, w której w ołowianych i srebrnych szkatułkach spoczywają mniej lub bardziej autentyczne szczątki ciał królów.
Kontrowersje wokół czaszki Henryka IV (2010–2013)
W 2010 i 2012 zespół naukowców pod kierunkiem lekarza sądowego Philippe’a Charlier’a zdołał zweryfikować autentyczność zmumifikowanej głowy króla. Według ustaleń miała zostać oddzielona od ciała podczas profanacji Bazyliki Saint-Denis w październiku 1793 roku przez rewolucjonistów. Warto zaznaczyć, że żaden dokument archiwalny nie potwierdza tej tezy. Według pewnych informacji z tamtego okresu ciało Henryka IV, wystawione przez dwa dni publicznie, zostało następnie wrzucone do wspólnej mogiły wraz z ciałami innych królów.
Na początku XX wieku pewien kolekcjoner twierdził, że posiada zmumifikowaną głowę monarchy. Dopiero w 2010 roku, z okazji czterechsetnej rocznicy zamachu na króla, przeprowadzono badania naukowe na rzekomej relikwii.
Pierwsze badanie ujawniło trzydzieści punktów zgodności, potwierdzających, że zakonserwowana głowa należała do króla Henryka IV. Według autorów badania, „pewność w 99,99%”. Wniosek ten potwierdzono w 2012 roku drugim badaniem przeprowadzonym w Instytucie Biologii Ewolucyjnej w Barcelonie. Naukowcy zdołali wyizolować DNA i porównać je z przypuszczalnym DNA Ludwika XVI. „Referencją” był fragment tkaniny, rzekomo nasączonej krwią króla podczas jego egzekucji.
Po ogłoszeniu wyników publiczności zaprezentowano wirtualną rekonstrukcję 3D twarzy monarchy.
Oczywiście badanie to wywołało kontrowersje. Autentyczność ta jest kwestionowana przez licznych historyków, genetyków, medyków sądowych, archeologów, paleoantropologów oraz dziennikarzy, wśród których znajdują się Joël Cornette, Jean-Jacques Cassiman, Maarten Larmuseau, Geoffroy Lorin de la Grandmaison, Yves de Kisch, Franck Ferrand, Gino Fornaciari oraz Philippe Delorme.
W grudniu 2010 roku książę Ludwik Burbon (1) zwrócił się do prezydenta Nicolasa Sarkozy’ego z prośbą o ponowne pochowanie rzekomej głowy swojego przodka w nekropolii królewskiej bazyliki Saint-Denis. Według Jeana-Pierre’a Babelona Nicolas Sarkozy początkowo planował uroczystość na maj 2012 roku. Jednak kontrowersje wokół relikwii oraz kampania prezydencka spowodowały przesunięcie wydarzenia. Ostatecznie projekt porzucił prezydent François Hollande, który objął urząd po Nicolasie Sarkozy’m.
9 października 2013 roku w „European Journal of Human Genetics” ukazał się artykuł naukowy autorstwa genetyków Maartena Larmuseau i Jeana-Jacques’a Cassimana z Katolickiego Uniwersytetu w Lowanium oraz kilku historyków.
Ujawniono w nim, że chromosom Y trzech obecnych książąt z rodu Burbonów znacznie odbiega od profilu DNA znalezionego w badanej w 2012 roku głowie i krwi. Artykuł wysuwa hipotezę, iż próbki mogły zostać skażone, a analiza chromosomu Y serca Ludwika XVII (2), syna Ludwika XVI, którego już zidentyfikowano, mogłaby rozwiać wszelkie wątpliwości. Dotychczas jednak żadne kroki w tym kierunku nie zostały podjęte.
(1) Bezpośredni potomek Hugona Kapeta, świętego Ludwika, Henryka IV i Ludwika XIV, jest najstarszym z Kapetyngów i obecnym przywódcą rodu Burbonów
(2) Syn syna Ludwika XVI i Marii Antoniny. Zmarł w więzieniu Temple 18 czerwca 1795 roku w wieku dziesięciu lat.
Bonus: 5 cennych wskazówek, jak dobrze zorganizować i udany pobyt w Paryżu
Czy zauważyliście, że nasza strona udostępnia narzędzia, które pomogą Wam łatwo zorganizować podróż do Paryża, aby Wasz pobyt był udany i bezstresowy?
1. Tłumacz-frazownik dla osób słabo posługujących się językiem francuskim
Masz problemy ze znalezieniem odpowiedniego słowa lub wyrażenia po francusku? Kliknij tutaj na PHRASEBOOK – lub w prawym górnym rogu ekranu. To leksykon 100 przydatnych słów i/lub zwrotów dla turysty odwiedzającego Paryż. Będziesz czuł/a się swobodnie w restauracji, hotelu, podczas zakupów, w metrze, przy powitaniach, pytając o drogę itp. Dostępnych jest osiem języków. Wiecie co jeszcze? Możesz dodatkowo odsłuchać każdego słowa i zwrotu po francusku.
2. Generator pobytów VPBY
W Paryżu jest wiele interesujących i pouczających rzeczy do zobaczenia. Dobrze zorganizowanie pobytu jest zdecydowanie zalecane. Aby ułatwić Ci planowanie, udostępniamy Generator Pobytów – całkowicie BEZPŁATNY.
W zaledwie 5 minut i 5 kliknięć otrzymasz swój program zwiedzania, dzień po dniu. Co więcej, możesz zarezerwować – całkowicie dobrowolnie – wybrane przez siebie atrakcje. Możesz również zarezerwować transport (samolot, pociąg lub samochód) oraz zakwaterowanie. Oferujemy także propozycje wartościowych pamiątek dla siebie, przyjaciół i rodziny.
Jak to działa?
Kliknij w Organizator pobytu w Paryżu – całkowicie darmowy, który pomoże Ci zobaczyć jak najwięcej w jak najkrótszym czasie, bez konieczności głowienia się nad planem.
1/ Wybierasz swoje "ogólne preferencje" poprzez kliknięcie na listę (Muzea, Kościoły, Zabytki, Parki itp.) ;
2/ Generator pobytów VPBY proponuje Ci następnie zestaw odpowiednich kart informacyjnych ;
3/ Wybierasz poprzez kliknięcie na nazwy muzeów, zabytków, parków lub innych aktywności, które Cię interesują;
4/ Organizator przesyła Ci plan pobytu na każdy dzień Twojego wyjazdu ;
5/ z optymalizacją geograficzną zwiedzania w ciągu dnia – jeśli sobie tego życzysz – aby uniknąć męczących i uciążliwych przemieszczeń.
Wszystko to odbywa się w 5 kliknięciach i zaledwie 3 minutach. I jest całkowicie bezpłatne. Aby z niego skorzystać, kliknij na "Organizator pobytu w Paryżu"
Uwaga: chcesz wiedzieć, co o swoim doświadczeniu mówią Użytkownicy Generatora pobytów VPBY? Kliknij na "Stworzyli swoją podróż z VPBY"
3. Lista rezerwacji do dokonania
Masz bezpłatny dostęp do naszej bazy danych, aby „oswoić” Paryż (kliknij w Przewodnik po Paryżu) i poznać miasto (kliknij w Miejsca do zobaczenia). Aby nie tracić czasu na stanie w kolejkach, zalecamy robienie rezerwacji bezpośrednio online kilka dni wcześniej. Wszystkie oficjalne rezerwacje są dostępne i przydatne na naszej stronie internetowej:
Rezerwacje wstępu do muzeów, zabytków, spektakli, rejsów po Sekwanie
Rezerwacje dotyczące przyjazdu do Francji: samoloty, pociągi, samochody
Rezerwacje noclegów: hotele, apartamenty, domki – w Paryżu lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie
Znajdziesz linki do wszystkich rezerwacji bezpośrednio w artykułach dotyczących interesujących Cię zwiedzania lub w trasach naszych spacerów z przewodnikiem. Klikając w "Rezerwacje" w pasku nagłówka, uzyskasz wszystkie rezerwacje niezbędne podczas pobytu. Na przykład:
Rezerwacja wejścia do katedry Notre-Dame w Paryżu (wstęp bezpłatny, ale rezerwacja zalecana, aby uniknąć kolejek)
Rezerwacja biletów do Conciergerie (Pakiet z Sainte-Chapelle)
Rezerwacja biletów do Zamku w Wersalu: Bilet wstępu + Wstęp do Ogrodów + Domena Trianon
4. Pamiątkowe zdjęcia z kolekcji Paryża
To są wysokiej jakości zdjęcia cyfrowe lub wydruki o długiej trwałości (75 do 100 lat). Ich rozmiar waha się od kartki pocztowej po duże zdjęcie o wielkości 1 m lub większe. Pamiątka na całe życie do ozdobienia wnętrza. Pamiątka wysokiej jakości (która wyróżnia się na tle tradycyjnych pamiątek, takich jak szklane kule czy plastikowa Wieża Eiffla). W bardzo przystępnej cenie. Kliknij na :
5. Powróć z autorskim reportażem zdjęciowym z pobytu w Paryżu
Reportaż wykonany przez profesjonalnych fotografów w Paryżu w miejscach Państwa wyboru lub przez nas sugerowanych. Reportaż „rodzinny”, ślub, inne wydarzenia. Od 1 godziny do całego dnia. Najlepszy stosunek jakości do ceny. Kliknij na :
