Wyspa Miasta, kolebka Paryża, 1000 lat historii na 22 ha

Wyspa Île-de-la-Cité jest uznawana za historyczne, administracyjne i sądownicze serce Paryża. Od III–V wieku wyspa ta symbolizuje władzę królewską, sądowniczą i religijną. Średniowieczne miasto, zaniedbane i zniszczone, zostało zrównane z ziemią dopiero pod koniec XIX wieku podczas wielkich prac barona Haussmanna. Do dzisiaj zachował się jedynie okazały dorobek skupiony na kilku setkach metrów, co sprawia, że zwiedzanie jest wygodne i łatwe.
Wyspa Île-de-la-Cité dzisiaj
Île-de-la-Cité to wyspa położona na Sekwanie, w samym sercu Paryża. Uważana za antyczną kolebkę miasta, niegdyś nazywana Lutecją, należy do 1. i 4. dzielnicy. Już w 1190 roku kronikarz Gui de Bazoches określał ją mianem „głowy, serca i rdzenia Paryża”.

Wyspa Île-de-la-Cité zajmuje zaledwie około 22,5 hektara (55 akrów amerykańskich). Według stanu na 1 stycznia 2016 roku mieszkało na niej 891 osób.
Drobna wysepka, wielka historia Kiedyś Lutecja, Île-de-la-Cité jest najstarszą dzielnicą Paryża. W jej obrębie znajduje się wiele niezwykłych i położonych blisko siebie atrakcji, co ułatwia ich zwiedzanie: Pont Neuf, katedra Notre-Dame, most Pont de l’Archevêché oraz kilkadziesiąt innych. Dzięki centralnemu położeniu, między Le Châtelet na północy a Saint-Germain-des-Prés na południu, Île-de-la-Cité stanowi prawdziwe serce stolicy. Spaceruj wzdłuż brzegów Sekwany i podziwiaj fasadę katedry Notre-Dame oraz oświetlone mosty. Rozejrzyj się wokół – uliczni muzycy zagrają kilka utworów, aby umilić czas przechodniom. Wyspa to także doskonałe miejsce na piknik nad wodą i cieszenie się letnimi nocami.

Dziś większość Île-de-la-Cité zajmuje Pałac Sprawiedliwości w Paryżu, który z jednej strony mieści Sainte-Chapelle, a z drugiej – Conciergerie. Tylko niewielka część sądów nadal działa na wyspie (reszta została przeniesiona na północny wschód stolicy). Kilkaset metrów dalej trwa odbudowa katedry Notre-Dame.

(Zobacz mapę z 1862 roku powyżej. Dawna ulica de la Barillerie odpowiada obecnie bulwarowi du Palais.) Ale w jej obrębie kryje się o wiele więcej do odkrycia (choć większość…
Początki Lutecjum w I wieku n.e.
Nazwa „miasto” odnosi się do ufortyfikowanych granic Paryża z końca starożytności, ograniczonych jedynie do wyspy, która stanowiła serce średniowiecznego miasta.

W 52 r. p.n.e., po zwycięstwie Juliusza Cezara nad Wercyngetoryksem (wódzem galijskim), narodziło się Lutecjum. Galowie osiedlili się na wyspie i nadal utrzymywali się z rzeki, poprzez rybołówstwo i żeglugę, podczas gdy rzymskie miasto rozwijało się na lewym brzegu.

Na początku naszej ery na wyspie istniała świątynia poświęcona chwale Jowisza, prawdopodobnie zbudowana przez Nautów, bogatą korporację żeglarzy. Poniżej wyspy wzniesiono także pałac, w którym rezydował przedstawiciel Rzymu.
Historia trwa na wyspie Cité

Po świetności okresu Cesarstwa Rzymskiego, pierwsze najazdy barbarzyńskie już w 276 r. zmusiły mieszkańców Lutecjum do regularnego szukania schronienia na wyspie. Łatwiejsza do obrony, stanowiła schronienie, podczas gdy wrogie hordy pustoszyły Górne Lutecjum.

Podczas najazdu Hunów pod wodzą Attyli mieszkańcy lewobrzeżnej części Paryża, pod wpływem świętej Genowefy, schronili się na wyspie. W połowie IX wieku wzniesiono tu fortyfikację o szerokości dwóch metrów, położoną około trzydziestu metrów od brzegów Sekwany.

W 508 roku Klodwig, król Franków, ustanowił Paryż stolicą swojego królestwa i osiadł w pałacu dawnego rządu rzymskiego. Wraz z chrystianizacją na wyspie zaczęły powstawać kościoły. W latach 511–558 na miejscu dawnej świątyni galorzymskiej wzniesiono wielką bazylikę chrześcijańską pod wezwaniem świętego Szczepana – katedrę Saint-Étienne de Paris, która znajdowała się w miejscu dzisiejszej katedry Notre-Dame de Paris.
Siedziba władzy królewskiej i biskupiej
W okresie panowania Karolingów, od 752 do 987 roku, życie stolicy koncentrowało się na wyspie. Jednak od czasów Karola Wielkiego miasto utraciło status stolicy, a dwór przenosił się z miasta do miasta.

Paryż został splądrowany, spalony i trzykrotnie najechany przez Normanów: w 845, 856–857 i 861 roku, co znacznie go osłabiło. W 877 roku Karol Łysy nakazał odbudowę i wzmocnienie fortyfikacji galorzymskich. Powstały wówczas dwie wielkie wieże – Mały i Wielki Châtelet – mające chronić dostęp do mostów, których filary zostały zwężone, aby lepiej kontrolować ruch statków.

Gdy siedemset drakkarów i czterdzieści tysięcy wikingów pod wodzą Sigfrieda dociera na zachodni brzeg wyspy Île de la Cité, Gozlin, biskup Paryża, odmawia im przejścia. Rozpoczyna się długie oblężenie, które kończy się odejściem najeźdźców w zamian za zapłacenie trybutu. Z wyjątkiem Cité, która cierpi przez te długie miesiące oblężenia, wszystko na obu brzegach zostaje zniszczone i spustoszone. Hrabia Paryża, Eudes I z Francji, korzysta z względnego zwycięstwa Paryżan i zostaje wybrany królem zachodniej Frankonii, zastępując Karola Grubego, oskarżonego o zbyt późną obronę miasta.
Powrót władzy na wyspę Île de la Cité
Île de la Cité staje się siedzibą władzy: na zachodzie pałac hrabiego przekształca się w rezydencję królewską, choć Hugues Capet rzadko z niej korzysta. Jego następcy wprowadzają jednak w niej znaczące zmiany.

W XI wieku Cité to jedynie wielka budowa, ale w 1112 roku król Ludwik VI Gruby przenosi się do Palais de la Cité wraz ze swoim dworem i Parlamentem, czyli Curia Regis.

Słabość wyspy została znacznie zredukowana, gdy Filip August, urodzony i poślubiony w Pałacu na wyspie Cité, nakazuje wznieść w początkach XIII wieku fortyfikacje na obu brzegach Sekwany, które całkowicie otaczają Cité. W 1163 roku biskup Maurice de Sully rozpoczyna budowę katedry Notre-Dame, jednocześnie reformując organizację parafii wokół dwunastu kaplic znajdujących się na wyspie, aby umocnić władzę biskupią.
Centrum rozrastającej się stolicy i narodziny Luwru
Po kilku rozbudowach zainicjowanych przez królów Ludwika Świętego i Filipa Pięknego, Pałac na wyspie Cité zostaje opuszczony przez rodzinę królewską za panowania Karola V, który przenosi się do Luwru. Wyspa Cité liczy wówczas pięćset domów.

Karol VII ostatecznie opuszcza pałac na rzecz Parlamentu. Przez kolejne wieki niewiele zmian zachodzi na wyspie Cité.

W XVI wieku staje się jednym z szesnastu okręgów administracyjnych. W 1578 roku Henryk III decyduje się na budowę Mostu Nowego, który ma połączyć oba brzegi, omijając wyspę Cité od dołu. Wyspa przestaje być obowiązkowym przejściem między brzegami, co spowalnia jej rozwój i przekształcenia. Henryk IV kończy prace w 1607 roku i powierza prezydentowi Parlamentu Paryża, Achillesowi de Harlay, zadanie zagospodarowania przestrzeni handlowej wokół przyszłego placu Dauphine.

W przeddzień Rewolucji pozostało tylko dziesięć parafii z czternastu wcześniejszych. Oczywiście, w czasie Rewolucji wyspa zmieniła nazwę, stając się Wyspą Braterstwa.
Wielkie Prace prefekta Haussmanna
Po gwałtownych powodziach zimą 1801–1802 postanowiono otoczyć całą wyspę Cytadelę nabrzeżami. W połowie XIX wieku opracowano liczne inne projekty, aby przywrócić wyspie Cytadeli centralną rolę, jaką pełniła pierwotnie.

Ale to głównie prace zlecone przez barona Haussmanna przyniosły wyspie Cytadeli największe zmiany od średniowiecza: zrównano z ziemią cały obszar między Pałacem Sprawiedliwości a katedrą Notre-Dame, podobnie jak wschodnią część prezbiterium. Zniknęły setki domów i małych kościołów. Ocalone zostały jedynie dwa odcinki Placu Dauphine oraz krużganek Notre-Dame. Wysiedlono dwadzieścia pięć tysięcy osób.

Na zwolnionej przestrzeni wzniesiono koszary Cytadeli, które stały się siedzibą prefektury policji, oraz Sąd Handlowy. Szerokie otwarcie bulwaru du Palais zastąpiło wąską ulicę de la Barillerie. Ulica de la Cité pochłonęła dawne ulice Marché-Palu, de la Juiverie i de la Vieille-Lanterne. Ulica Lutèce zastąpiła ulicę de Constantine. Plac Notre-Dame został powiększony sześciokrotnie w porównaniu z powierzchnią średniowieczną, dzięki wyburzeniu Hôtel-Dieu, które odbudowano w latach 1868–1875 dalej na północ. Zrównano również z ziemią domy kanoniczne oraz około dwadzieścia sanktuariów otaczających katedrę zgodnie z tradycją średniowieczną. Budynki przy ulicy d’Arcole, liczące zaledwie dwadzieścia lat, zostały nawet zburzone.
Współczesna wyspa Cité – nadchodzące zmiany
W grudniu 2016 roku, w raporcie przekazanym prezydentowi Republiki Francuskiej François Hollande’owi, przewodniczący Centrum Narodowych Pomników Philippe Bélaval oraz architekt Dominique Perrault zaproponowali wzmocnienie atrakcyjności kulturalnej i turystycznej wyspy Cité.

W ramach tego projektu powstaną spacery oraz kładki dla pieszych. Dziedziniec Majowy (przed głównym wejściem do Pałacu Sprawiedliwości) oraz galeria Pałacu Sprawiedliwości, po przeniesieniu sądów do Miasta Sprawiedliwości (na północny wschód od Paryża), staną się rozległą przestrzenią publiczną łączącą Conciergerie i Sainte-Chapelle. Dziedzińce Hôtel-Dieu, prefektury policji oraz Pałacu Sprawiedliwości zostaną przykryte szklanymi dachami, na wzór Luwru.

Wyspa Cité w kontekście geograficznym
Wyspa Cité otoczona jest dwoma ramionami Sekwany: Wielkim Ramieniem na północy i Małym Ramieniem na południu. Jej podłużny kształt przypomina kołyskę, co podkreślił Victor Hugo w *Dzwonniku z Notre-Dame*. Dzięki kolejnym inwestycjom od czasów pierwszych osad oraz nanoszeniu ziemi, wyspa jest obecnie o osiem metrów wyższa niż pierwotnie, co widać jeszcze na dzisiejszym krańcu skweru Vert-Galant. Sztuczne nanoszenie osad pozwoliło uchronić wyspę przed powodziami Sekwany.
Mosty wyspy Cité
Obecnie, aby dostać się na wyspę Cité, należy pokonać dziewięć mostów, które zastąpiły dwie proste kładki drewniane z czasów starożytnych.

Pod koniec średniowiecza istniało pięć mostów, obudowanych domami i bardzo ruchliwych. Równocześnie promy przewoziły pasażerów i towary z jednego brzegu na drugi.

Tylko most Neuf pokonuje oba ramiona Sekwany (Grand bras i Petit bras), umożliwiając połączenie lewego brzegu z prawym poprzez zachodni kraniec wyspy;
Trzy budowle łączą wyspę Île de la Cité z prawym brzegiem (od północy), przebiegając przez Grand bras:

most au Change,
most Notre-Dame,
most d’Arcole.

Cztery mosty łączą Île de la Cité z lewym brzegiem (od południa), przebiegając przez Petit bras:

most Saint-Michel,
Petit-Pont,
most au Double,
most de l’Archevêché.

Ostatecznie, tylko jeden most, most Saint-Louis, zapewnia dostęp do wyspy Île Saint-Louis.

Placówki i tereny zielone Île de la Cité

Do XIX wieku Île de la Cité była jedynie labiryntem wąskich uliczek po obu stronach ulicy.

Obecnie wyspa dysponuje czterema terenami zielonymi: skwerem Vert-Galant na zachodnim cyplu, skwerem Île-de-France na wschodnim cyplu, skwerem przy placu Dauphine oraz, wokół katedry Notre-Dame, ogrodem placu Jean-Paul-II (dawniej ogród placu Parvis-Notre-Dame) oraz skwerem Jean-XXIII (dawniej skwer Arcybiskupstwa), do których można dodać niewielki ogród przy ulicy rue des Ursins.

Oprócz tych skwerów, warto zwrócić uwagę na cztery place: plac Pont-Neuf, plac Dauphine (za Pałacem Sprawiedliwości), plac Parvis-Notre-Dame – Jean-Paul-II (dawniej plac Parvis-Notre-Dame) oraz plac Louis-Lépine, gdzie odbywa się targ kwiatów i ptaków.

Nabrzeża Wyspy Cité

Nabrzeża Wyspy Cité dzielą się na sześć odcinków:

od północy: nabrzeża Horloge, Corse i aux Fleurs,
od południa: nabrzeża Orfèvres i Marché-Neuf,
od wschodu: nabrzeże Archevêché.

Zabytkowe budynki świadczące o dziesięciu wiekach historii

Dwa średniowieczne budynki są pozostałościami dawnego „Pałacu Cité”:

więzienie Conciergerie
Sainte-Chapelle Ludwika IX (z 1245 roku).

Znajdują się tam również:

katedra Notre-Dame
prefektura policji
Pałac Sprawiedliwości
Hôtel-Dieu
sąd handlowy (nie został przeniesiony do Cytadeli Administracyjnej wraz z innymi sądami, lecz pozostał przy 1, quai de Corse)
Pomnik Męczenników Deportacji, zbudowany w latach 1954–1964 według projektu architekta Georges’a-Henriego Pingussona.

Zabytki wpisane do rejestru na Wyspie Cité

Poniżej zebraliśmy (dla ułatwienia zwiedzania) wszystkie zabytki wpisane do rejestru na Wyspie Cité. Wszystkie znajdują się w promieniu mniejszym niż 1 km i można je łatwo zwiedzić pieszo.

Pałac Sprawiedliwości (75001) Bulwar du Palais - 48° 51′ 21″ N, 2° 20′ 41″ E
Plac Dauphine (75001) Plac Dauphine - 48° 51′ 23″ N, 2° 20′ 33″ E
Budynek (75001) 12 plac Dauphine - 25 nabrzeże Zegarowe - 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 34″ E
Budynek (75001) 13 plac Dauphine - 50 nabrzeże Złotników - 48° 51′ 22″ N, 2° 20′ 32″ E
Budynek (75001) 14 plac Dauphine - 27 nabrzeże Zegarowe - 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 34″ E
Budynek (75001) 15 plac Dauphine - 52-54 nabrzeże Złotników - 48° 51′ 23″ N, 2° 20′ 31″ E
Budynek (75001) 16 plac Dauphine - 29 nabrzeże Zegarowe - 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 33″ E
Budynek (75001) 17 plac Dauphine - 56 nabrzeże Złotników - 48° 51′ 23″ N, 2° 20′ 31″ E
Budynek (75001) 19-21 plac Dauphine - 48° 51′ 24″ N, 2° 20′ 31″ E
Budynek (75001) 23 plac Dauphine - 48° 51′ 24″ N, 2° 20′ 31″ E
Budynek (75001) 24 plac Dauphine - 37 nabrzeże Zegarowe - 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 31″ E
Budynek (75001) 25 plac Dauphine - 48° 51′ 24″ N, 2° 20′ 30″ E
Budynek (75001) 26 plac Dauphine - 39 nabrzeże Zegarowe - 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 31″ E
Budynek (75001) 27 plac Dauphine - 48° 51′ 24″ N, 2° 20′ 30″ E
Budynek (75001) 28 plac Dauphine - 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 30″ E
Budynek (75001) 29 plac Dauphine - 74 nabrzeże Złotników - 48° 51′ 25″ N
Budynek (75001) 31 plac Dauphine - 15 plac Pont-Neuf - 76 nabrzeże Złotników - 48° 51′ 25″ N, 2° 2 0′ 29″ jest
Budynek (75001) 19 nabrzeże Zegarowe – 2 ulica de Harlay – 48° 51′ 24″ N, 2° 20′ 35″ E
Budynek (75001) 21 nabrzeże Zegarowe – 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 35″ E
Budynek (75001) 23 nabrzeże Zegarowe – 48° 51′ 25″ N, 2° 20′ 35″ E
Budynek (75001) 68-72 nabrzeże Złotników – 48° 51′ 24″ N, 2° 20′ 30″ E
Most Nowy (75001) Most Nowy – 48° 51′ 26″ N, 2° 20′ 30″ E 1888 1889 1914
Sainte-Chapelle (75001) Bulwar Pałacowy – 48° 51′ 19″ N, 2° 20′ 42″ E
Pomnik konny Henryka IV (75001) Plac Mostu Nowego – 48° 51′ 26″ N, 2° 20′ 27″ E
Tablica Guimarda stacji Cité (75004) plac Louisa-Lépine – ulica Lutèce – kwiaciarnia – 48° 51′ 19″ N, 2° 20′ 50″ E
Fontanny Wallace’a (75004) plac Louisa-Lépine – 48° 51′ 19″ N, 2° 20′ 51″ E
Katedra Notre-Dame (75004) Dziedziniec Notre-Dame – plac Jana Pawła II – 48° 51′ 11″ N, 2° 21′ 00″ E
Kaplica Saint-Aignan (75004) 24 ulica Kanoniczna – 19 ulica Ursynów – 48° 51′ 16″ N, 2° 21′ 01″ E
Bar (75004) 24 ulica Kanoniczna – 48° 51′ 15″ N, 2° 21′ 01″ E
Hôtel de la Motte-Montgaubert (75004) 12 ulica Kanoniczna – 2, 4, 6 ulica Chórzystów – 1, 3 ulica Ursynów – 48° 51′ 14″ N, 2° 21′ 05″ E
Pomnik Męczenników Deportacji (75004) 1-3-7 nabrzeże Arcybiskupie – 48° 51′ 06″ N, 2° 21′ 09″ E