Budowa Pałacu Luwru przez 8 wieków przez 13 królów
Budowa Pałacu Luwru nierozerwalnie wiąże się z historią Paryża i Francji. Trwała ona ponad 800 lat, w różnych kontekstach historycznych i politycznych. Części prac były podejmowane, a następnie porzucane na dziesięciolecia. Mimo to, zachowano jednolitość architektoniczną.
„Pałac” średniowiecznego Luwru
Była to zwykła forteca obronna położona tuż poza zachodnią częścią wielkiego muru otaczającego miasto, wzniesionego z rozkazu króla Filipa Augusta (1165–1223) (Filip II). Wówczas Luwr składał się z prostokątnego obwodu o bokach 72 i 78 metrów. Był on wzmocniony dziesięcioma wieżami obronnymi, w tym centralnym donżonem o średnicy 15 metrów i wysokości 32 metrów.
Za panowania świętego Ludwika (1214–1270) (Ludwika IX) zamek Luwru został znacznie powiększony. Przeniesiono tam także skarbiec królewski, nadając fortecy nowy charakter.
To jednak za panowania Karola V (Mądrego), który w latach 1360–1383 kazał wznieść nowy mur obronny wokół Paryża, gdyż miasto się rozrosło, Luwr został włączony do nowego systemu obronnego. Oprócz funkcji ochronnej stał się także jedną z rezydencji królewskich i dworu.
Uwaga
Po drugiej stronie Sekwany, w tym samym czasie, Parlament Paryża ulokował się w pałacu de la Cité (dzisiejszym Pałacu Sprawiedliwości w Paryżu). Jego funkcja miała charakter bardziej „administracyjny”, a zwłaszcza sądowniczy. Stał się on siedzibą najwyższej władzy królewskiej w jej najważniejszej funkcji: wymiaru sprawiedliwości. (Zob. artykuł – również do odwiedzenia). Luwr jawi się zatem jako siedziba feudalnej władzy króla, w opozycji do władzy Pałacu Królewskiego w Cité.
Karol V (1338–1380), wielki miłośnik sztuki, przeniósł część swojej biblioteki (900 tomów) do Luwru. To właśnie stąd wywodzi się skromny początek funkcji kulturalnej Luwru.
Początki dzisiejszego Luwru
Ogólny plan pałacu został opracowany dopiero w epoce renesansu (1400–1600). Karol V (1338–1380) był pierwszym królem Francji, który uczynił z pałacu swoją rezydencję, nadając mu status rezydencji królewskiej. Status ten zachował on aż do panowania Ludwika XIV (1638–1715).
Budowa pałacu Luwru w epoce renesansu
W 1527 roku Franciszek I postanowił, że Luwr stanie się jego główną paryską rezydencją. Kazał zburzyć centralny donżon (1528). Powierzył architektowi Pierre’owi Lescotowi projekt budowy nowoczesnego pałacu w duchu renesansu.
Po śmierci króla (1547) budowa pałacu Luwru była dopiero w początkowej fazie, lecz projekt kontynuowano (i modyfikowano) za panowania jego następcy, Henryka II (1519–1559). Jednakże po śmierci Henryka II w 1559 roku zamek Luwru wciąż miał charakter średniowieczny, posiadając jedynie jedno skrzydło w stylu renesansowym.
Uwaga
Henryk II zginął nieszczęśliwie w wypadku, przebity lancą podczas uroczystości, a ten sam król miał za kochankę słynną Dianę de Poitiers.
Budowa pałacu Luwru i Katarzyna Medycejska
Królowa Katarzyna Medycejska (regentka w latach 1560–1563) kontynuowała prace nad skrzydłem południowym. W swojej „domu królowej” zgromadziła licznych rodaków-Włochów na dworze wysokiej rangi. To ona także zapoczątkowała powstanie rozległych ogrodów, wielkich stajni oraz sąsiedniego pałacu Tuileries (zniszczonego przez pożar w 1871 roku), obok budowy pałacu Luwru. (Zob. nasz artykuł Ogród Tuileries). Budowa pałacu Tuileries rozpoczęła się w 1564 roku.
Luwr, rezydencja królów Francji
Budowa pałacu Luwru służyła jako rezydencja rodziny królewskiej podczas jej pobytów w Paryżu. Za panowania Henryka III (króla Francji i zarazem króla Polski), które rozpoczęło się w 1574 roku, stał się on główną rezydencją monarchy francuskiego i pozostał nią aż do przeprowadzki Ludwika XIV do Wersalu w 1682 roku.
Ślub Małgorzaty Walezjuszki z Henrykiem Nawarskim
Jeden z nich był katolikiem, drugi protestantem i królem Nawarry (kilka lat później, w 1589 roku, zostanie królem Francji jako Henryk IV). Wówczas był jeszcze Henrykiem Nawarskim, władcą niewielkiego królestwa położonego między Francją a Hiszpanią. Ślub odbył się 18 sierpnia 1572 roku. Nie został on zaakceptowany ani przez nieprzejednanych katolików, ani przez bardzo katolickich paryżan, ani przez papieża Grzegorza XIII, który żądał konwersji narzeczonego na katolicyzm.
Budowa pałacu Luwr podczas wojen religijnych (8 konfliktów między 1562 a 1598 rokiem)
To jednak admirał Gaspard de Coligny, wysoki dostojnik protestancki, oraz dwa dni po nieudanym zamachu na jego życie, doprowadziły Francję do wojen religijnych. De Coligny uszedł z życiem 22 sierpnia 1572 roku, ale na krótko.
W nocy z 23 na 24 sierpnia 1572 roku doszło do masakry protestantów podczas Nocy św. Bartłomieja. Początkowo wybuchła 24 sierpnia w Paryżu, a następnie rozprzestrzeniła się na około dwadzieścia prowincjonalnych miast w ciągu kolejnych tygodni, a nawet miesięcy.
W tej strasznej nocy trzech panów przybyło do sypialni de Coligny’ego, dokończyło go tam i oddało jego ciało tłumowi w okrutnych okolicznościach.
Po wielu perypetiach, z braku następcy tronu dla Henryka III, jego kuzyn Henryk Nawarski stał się prawowitym dziedzicem korony i królem Francji siedemnaście lat później, w 1589 roku, jako Henryk IV.
Budowa pałacu Luwru i Henryk IV
Objąwszy w 1589 roku rządy w zrujnowanym kraju, nowy monarcha nadał nowy impuls budowie pałacu Luwru. Jego celem było ożywienie gospodarki poprzez wielkie prace publiczne. Pragnienie rozbudowy Luwru, które przyjęło nazwę Wielkiego Projektu, szło w parze z renowacją otaczającej go dzielnicy.
Wielki Projekt miał kilka celów:
usunięcie pozostałości średniowiecznego Luwru;
wybudowanie dziedzińca kwadratowego na fundamentach już istniejącej skrzydła Lescota (powierzchnia zwiększona czterokrotnie w porównaniu do średniowiecznego dziedzińca);
połączenie Luwru z pałacem Tuileries. Henryk IV kazał zbudować wielką galerię Luwru, która łączyła go z pałacem Tuileries (zniszczonym przez pożar w 1871 roku).
Wywłaszczenie dzielnic położonych między obydwoma pałacami
Zamach na Henryka IV w 1610 roku przerwał prace, podczas gdy dzielnica stawała się coraz gęściej zaludniona. Północne i wschodnie części średniowiecznego Luwru przetrwały do dziś.
Luwr za panowania Ludwika XIII (król w latach 1610–1643) i Ludwika XIV do 1682 roku
W 1624 roku Ludwik XIII (syn Henryka IV) wznowił prace nad Dziedzińcem Kwadratowym, zachowując styl początkowy Lescota i nadając ważne miejsce pawilonom. Tak więc na północ od skrzydła Lescota Lemercier zbudował Pawilon Zegarowy, który przedłużył o drugie skrzydło identyczne z tym Lescota. Celem było zachowanie harmonijnej symetrii i podwojenie schodów Henryka II przez schody, niesłusznie nazywane schodami Henryka IV.
Dopiero za panowania Ludwika XIV – a konkretnie po powrocie monarchy do Paryża 21 października 1652 roku – jego minister Mazarin zainteresował się rozwojem apartamentów Luwru. Dopiero na mocy dekretu królewskiego z 31 października 1660 roku wielki projekt został ponownie podjęty. W 1664 roku Colbert (intendent budynków królewskich) objął kierownictwo nad pracami. Postrzegał on Luwr przede wszystkim jako projekt polityczny.
Uroczystość wmurowania kamienia węgielnego fasady odbyła się 19 listopada 1667 roku, po tym jak król dokonał wyboru 13 maja. Najtrudniejszym etapem było wstawienie dwóch kamieni tworzących „cymazję” frontonu, każdy o długości 17 metrów i szerokości 2,50 metra. W 1672 roku kamienie te zostały umieszczone na swoim miejscu. Od momentu ich wydobycia w kamieniołomie w Meudon (poza Paryżem) operacja trwała trzy lata.
Tymczasem już od 1664 roku Ludwik XIV zwrócił się w stronę budowy pałacu w Wersalu. Porzucenie prac nad Luwrem na rzecz Wersalu w 1682 roku pozostawiło wschodnią fasadę Luwru niedokończoną.
Luwr pozostawiony przez Ludwika XIV w okresie Rewolucji
Porzucony przez Ludwika XIV na rzecz Wersalu, Luwr szybko popadł w zapomnienie, służąc jedynie okazjonalnie podczas wizyt królewskich lub posiedzeń rady. Koncepcja Wielkiego Projektu i dzieło Colberta zostały porzucone. Dziedziniec kwadratowy nie został ukończony, a kolumnada pozostała bez dachu. Gęsta dzielnica powstała między Luwrem a pałacem Tuileries. Podczas gdy arystokracja opuszczała te miejsca, osiedliła się tam nowa, bardziej skromna ludność.
W 1672 roku budowa pałacu Luwr została powierzona akademiom (stowarzyszeniom artystów). Oprócz akademii, które się tam znalazły, Luwr stał się także miejscem zamieszkania samych artystów, którzy osiedlali się tam swobodnie. Pałac stopniowo niszczał, co wkrótce wywołało reakcje współczesnych myślicieli.
W latach 50. XVIII wieku, za panowania Ludwika XV, markiz de Marigny, brat jego metresy pani de Pompadour, zlecił prace remontowe i wzmacniające. Wojna siedmioletnia (1756–1763) przerwała prace po raz pierwszy w 1759 roku. Wznowiono je po zawarciu pokoju, lecz przerwa trwała aż do 1779 roku.
Za sprawą objęcia stanowiska intendenta przez hrabiego d’Angiviller, budowa pałacu Luwr odzyskała nieco pomyślności. Nowy intendent wznowił ideę stworzenia muzeum w Luwrze z kolekcji królewskich. Pragnął również przeprowadzić odpowiednie prace adaptacyjne wewnątrz budynku. Powstało wówczas pytanie o Wielką Galerię, której projekt powierzono Soufflotowi.
Budowa pałacu Luwr w okresie Rewolucji: narodziny muzeum Luwr
W 1789 roku hrabia d’Angiviller zaproponował już utworzenie muzeum w pałacu Luwr. Zmuszony do rezygnacji, powierzył projekt Stanom Generalnym (Zgromadzeniu Narodowemu), które przyjęły go 21 czerwca. Wówczas kolekcje narodowe nagle się wzbogaciły dzięki konfiskacie dóbr duchowieństwa (2 listopada 1789), emigrantów (8 sierpnia) oraz likwidacji akademii (8 sierpnia 1792).
Już w 1790 roku Zgromadzenie Narodowe dostrzegło konieczność ochrony dzieł i powstrzymania ich masowego niszczenia. 1 grudnia 1790 roku powołało komisję odpowiedzialną za inwentaryzację zsekwestrowanych pomników i dzieł sztuki.
Napoleon I i pałac Luwr: kontynuacja Wielkiego Projektu
Już za czasów Pierwszego Cesarstwa Napoleon I osiadł w pobliskim pałacu Tuileries. 13 grudnia 1804 roku Pierre Fontaine został mianowany architektem pałaców Luwru i Tuileries. Współpracował z Charles’em Percierem.
W latach 1805–1810 Fontaine i Percier pracowali nad ukończeniem Dziedzińca Kwadratowego, zachowując styl wcześniejszych budynków.
W latach 1809–1812 zrealizowali reprezentacyjne schody prowadzące do muzeum Luwr. Te schody, arcydzieło architektury napoleońskiej, zostały później zniszczone, aby zrobić miejsce dla schodów Daru. Część ich dekoracji można dziś oglądać w salach Perciera i Fontaina.
Zamówiono także obrazy na potrzeby dekoracji wnętrz.
W 1810 roku Napoleon I zatwierdził plan Wielkiego Projektu, który miał połączyć pałace Luwru i Tuileries, zaproponowany przez Fontaine’a i Perciera. Obszar między Luwrem a Tuileriami został wówczas zrównany z ziemią, w tym kościół Saint-Louis-du-Louvre, w 1811 roku.
Budowa pałacu Luwru w okresie Restauracji
Po upadku Pierwszego Cesarstwa (1815) prace nadal prowadzili architekci Charles Percier i Pierre Fontaine, pod nadzorem dyrekcji muzeum, która podlegała hrabiemu de Forbin. Ludwik XVIII i Karol X pragnęli przywrócić pałacowi jego dawny blask i funkcję publiczną.
Ludwik XVIII doprowadził do ukończenia skrzydła Napoleona I wzdłuż ulicy Rue de Rivoli poprzez pawilon Rohana oraz dekorację dziedzińca Cour Carrée.
Większość prac prowadzonych w pałacu Luwru w okresie Restauracji dotyczyła jednak urządzenia jego wnętrz.
Druga Republika i ukończenie budowy pałacu Luwru
Pałace narodowe zostały włączone do cywilnej listy dóbr prezydenta-księcia Ludwika-Napoleona Bonapartego 14 stycznia 1852 roku. Rada Generalna Budowli zebrała się między 26 lutego a 1 marca 1852 roku.
Projekt Visconti został zatwierdzony. Miał on przejąć organizację budowy Luwru i Tuilerii od 12 marca. 14 marca wystąpił z wnioskiem o utworzenie agencji robót i pomieszczeń biurowych. 8 maja dekret określił, że nowy pałac ma być zbudowany w ciągu pięciu lat z budżetem 25 milionów franków. Agencja została utworzona dekretem ministra stanu 26 maja.
Napoleon III i Luwr: zwieńczenie Wielkiego Projektu
8 marca 1853 roku Napoleon III postanowił zorganizować Wystawę Powszechną w Paryżu w 1855 roku. Zażądał, aby nowa struktura pałacu Luwru była ukończona na początku wystawy.
13 lutego 1854 roku Hector-Martin Lefuel, architekt pałacu w Fontainebleau, został powołany do kierowania pracami wykończeniowymi i połączenia obu pałaców. Miał dokończyć dzieło poprzednich stuleci, ostatecznie łącząc Luwr z Tuileriami.
Ukończył skrzydło przy ulicy Rue de Rivoli, zaprojektowane za czasów Napoleona I, aby było symetryczne względem galerii nad brzegiem Sekwany. Zostało ono następnie przebudowane i mieściło wówczas główne schody, główny dostęp do galerii muzeum aż do przebudów pod koniec XX wieku.
Zbudowano również pawilony otaczające obecny dziedziniec kwadratowy i wyznaczające cztery wewnętrzne dziedzińce. Prace konstrukcyjne zostały praktycznie ukończone na początku 1855 roku. Pałac Luwru został ukończony i uroczyście otwarty przez Napoleona III 14 sierpnia 1857 roku.
Trzecia Republika i zniszczenie Tuilerii
Tragiczne wydarzenia Komuny w 1871 roku doprowadziły do pożaru pałacu Tuilerii, zbudowanego za czasów Katarzyny Medycejskiej w XVI wieku. Północne skrzydło Luwru zostało również zniszczone przez ogień. Nowy rząd republikański powierzył Lefuelowi odbudowę pawilonu Marsan na wzór tego, który zrealizował dla pawilonu Flory, oraz części skrzydła Rohana.
Prace te prowadzono w latach 1874–1880, jednak brak funduszy uniemożliwił Lefuelowi zbudowanie odpowiednika pawilonu Sesji. Projekt przewidywał tam umieszczenie teatru oraz rozległych okienek północnych, porównywalnych z tymi już zbudowanymi od południa.
Pałac Tuilerii pozostawał w ruinie przez dwanaście lat i nigdy nie został odbudowany. Owszem, powstały projekty odbudowy budynku nawiązującego do proporcji zaginionego pałacu, który miałby pomieścić muzeum sztuki nowoczesnej, jednak niestabilna sytuacja polityczna uniemożliwiła podjęcie jakiejkolwiek decyzji.
W 1963 roku minister kultury André Malraux zdecydował się odtworzyć wschodnie fosy Luwru przed kolumnadą Perraulta, zrównać z ziemią ogrody oraz usunąć ogrodzenia. Projekt ten nie wynikał z historycznych przesłanek, a jedynie miał na celu oderwanie pałacu od miasta, by lepiej wyeksponować jego walory.
Czasy współczesne: Wielki Luwr W latach 1981–1999 pałac przeszedł gruntowną modernizację, znaną jako Wielki Luwr. Prace miały na celu przywrócenie Luwrowi funkcji muzealnej (do 1989 roku część budynku zajmowało ministerstwo finansów) i charakteryzowały się budową szklanej piramidy (uroczyście otwartej 30 marca 1989 roku). „Piramida”, usytuowana w sercu Cour Napoléon, jest dziełem architekta sino-amerykańskiego Ieoh Ming Pei. Stanowi ona wejście do obszernej podziemnej sali recepcyjnej. Później dodano tam kopię w ołowiu konnego posągu Ludwika XIV w postaci Marka Kurcjusza autorstwa Berniniego i Girardona.
Prace budowlane i adaptacyjne pozwoliły odkryć ważne pozostałości średniowiecznej fortecy, które zostały włączone do oferty zwiedzania muzeum.
Obecnie w Pałacu Luwru znajdują się
muzeum Luwr (więcej informacji znajdziesz na stronie Muzeum Luwr),
Sztuki Dekoracyjne wraz z kolekcjami (sztuka dekoracyjna, moda i tekstylia, a także Muzeum Reklamy w pobliżu: zbiory reklamowe, biblioteka oraz „pracownie Carrousel”),
Szkoła Luwru (ośrodki Rohan i Flore),Centrum Badań i Restauracji Muzeów Francji (C2RMF): laboratorium Carrousel oraz pracownie Flore zajmujące się renowacją dzieł z francuskich i międzynarodowych muzeów,
galerie handlowe Carrousel du Louvre: 16 000 m², ponad 50 sklepów,
przestrzeń wystawiennicza „Carrousel du Louvre” w Paris Expo: 7 100 m², 4 sale przeznaczone na prestiżowe wydarzenia.