Przygoda Henryka IV i odzyskanie tronu była epicką opowieścią, która rozgrywała się niczym film płaszcza i szpady w polityczno-religijnej atmosferze trwającej ponad 15 lat. Była to jednak prawdziwa historia, część historii Francji.
Po ponad trzech latach spędzonych jako zakładnik na dworze Francji, wykorzystał zamieszki podczas piątej wojny religijnej, aby uciec 5 lutego 1576 roku. Dołączając do swoich stronników, powrócił do protestantyzmu, tym razem wyrzekając się katolicyzmu 13 czerwca tego samego roku.
Uwaga: Na końcu tekstu znajdziesz 1/ Galerię zdjęć związanych z Henrykiem IV 2/ Twój Bonus: 5 cennych wskazówek, jak dobrze zorganizować i udany pobyt w Paryżu
Dwór w Nérac: spokój przed burzą
W 1577 roku nieśmiało wziął udział w szóstej wojnie religijnej prowadzonej przez jego kuzyna, księcia de Condé (hugenota).
Henri stanął teraz wobec nieufności protestantów, którzy zarzucali mu brak szczerości religijnej. Oddalił się od prowincji Béarn, wówczas mocno pozostającej pod kalwińską kontrolą. Napotykał także jeszcze większą wrogość ze strony katolików.
W grudniu 1576 roku omal nie zginął w zasadzce zastawionej w mieście Eauze. Bordeaux, stolica jego prowincji, odmówiło mu wstępu. Henri osiadł wówczas nad Garonną, w Agen i Lectoure, które miały tę zaletę, że znajdowały się blisko jego zamku w Nérac. Jego dwór składał się z szlachciców obojga wyznań. Jego doradcami byli głównie protestanci, jak Duplessis-Mornay i Jean de Lacvivier.
Od października 1578 do maja 1579 roku królowa matka Katarzyna Medycejska przybyła do niego, aby dokończyć ujarzmienie królestwa. W nadziei, że stanie się bardziej posłuszny, przywiozła także jego żonę, Małgorzatę.
Przez kilka miesięcy para nawarska żyła w luksusie w zamku w Nérac. Na dworze oddawano się polowaniom, grom i tańcom, co bardzo nie podobało się protestanckim pastorom. Sam Henri oddawał się uciechom uwodzenia. Zakochiwał się kolejno w dwóch damach dworu królowej: pannie Rebours i Franciszce de Montmorency-Fosseux.
Wydarzenia między 1580 a 1590 rokiem – Henryk z Nawarry zostaje dziedzicem króla Henryka III
Okres ten obfitował w zwroty akcji i trudne decyzje, przed którymi stanął Henryk z Nawarry.
Wówczas wziął udział w siódmej wojnie religijnej, wznieconej przez jego współwyznawców. Podczas zdobycia Cahors przez jego armię w maju 1580 roku, mimo pięciu dni walk ulicznych, zdołał uniknąć splądrowania miasta i masakry. Zyskał dzięki temu wielki prestiż, zarówno za swoją odwagę, jak i ludzkie podejście.
Osobiście, między 1582 a 1590 rokiem, Henryk z Nawarry utrzymywał związek z katoliczką Dianą d’Andoins, której obiecał małżeństwo. Romansy króla powodowały napięcia w jego związku, który pozostawał bezdzietny. Wyjazd Małgorzaty do Paryża (1585) przypieczętował definitywny rozpad ich małżeństwa.
W 1584 roku Franciszek d’Anjou i Alençon, młodszy brat i następca tronu króla Henryka III Walezjusza, zmarł bezpotomnie. Ponieważ sam nie miał dzieci, król Henryk III postanowił mianować Henryka z Nawarry swoim prawowitym dziedzicem. Wysłał księcia d’Épernon, by ten zaprosił go, na próżno, do konwersji i powrotu na dwór.
Kilka miesięcy później Henryk III został zmuszony do podpisania traktatu w Nemours jako rękojmi dobrej wiary wobec Świętej Ligi. Następnie wypowiedział wojnę protestantom i uznał ich za wyjętych spod prawa. Plotka głosiła, że z dnia na dzień połowa przyszłej brody Henryka IV posiwiała.
Po powrocie do wiary protestanckiej został ponownie ekskomunikowany przez papieża, a następnie musiał stawić czoła armii królewskiej, którą pokonał w bitwie pod Coutras w 1587 roku.
Seria morderstw po 1588 roku
Rok 1588 obfitował w liczne zwroty akcji. 5 marca 1588 roku nagła śmierć księcia Henryka de Condé postawiła króla Nawarry na czele hugenotów.
23 grudnia 1588 roku, w „cudzie majestatu”, król Francji Henryk III kazał zamordować księcia Henryka de Guise (przywódcę zbyt potężnej Ligi Antyprotestanckiej) oraz następnego dnia jego brata, kardynała Ludwika.
Zmiana sytuacji politycznej skłoniła władców Francji, Henryka III i Henryka III de Nawarry (przyszłego Henryka IV), do pogodzenia się na mocy traktatu podpisanego 30 kwietnia 1589 roku. Sprzymierzeni przeciwko Lidze Katolickiej, która kontrolowała Paryż i dużą część królestwa, w lipcu tego samego roku przystąpili do oblężenia stolicy. Nie zdołali jednak jej zdobyć.
1 sierpnia 1589 roku król Henryk III pada ofiarą zamachu dokonanego przez Jacques’a Clémenta, fanatycznego mnicha katolickiego. Umierając następnego dnia na skutek rany w podbrzuszu, oficjalnie uznaje swego szwagra, króla Nawarry Henryka III, za swego prawowitego następcę. Tym samym staje się on Henrykiem IV, królem Francji. W chwili śmierci Henryk III radzi mu, by nawrócił się na religię większości Francuzów.
Henryk IV i odzyskanie tronu: król Francji i Nawarry, król bez królestwa
Długa odbudowa władzy przez Henryka IV rozpoczyna się wówczas. Rzeczywiście, trzy czwarte francuskiego społeczeństwa odmawia uznania protestanckiego szlachcica za swego króla. Z kolei katolicy należący do Ligi odmawiają uznania legalności tej sukcesji.
Henryk IV i odzyskanie tronu, król sam przeciwko Lidze
W 1589 roku, świadomy swoich słabości, Henryk IV musiał najpierw zjednać sobie umysły. Królewscy katolicy żądali, by wyrzekł się protestantyzmu – on, który trzykrotnie zmieniał wyznanie przed ukończeniem dziewiętnastu lat. Odmówił, lecz w deklaracji opublikowanej 4 sierpnia (trzy dni po zamordowaniu Henryka III) oświadczył, że szanować będzie religię katolicką. Wielu nadal wahało się go poprzeć, zarówno katolicy, jak i protestanci. Niektórzy protestanci, jak La Trémoille, opuścili nawet armię, która zmniejszyła się z 40 000 do 20 000 żołnierzy.
Osłabiony Henryk IV musiał odstąpić od oblężenia Paryża, gdyż szlachta wracała do domów, odmawiając służby protestantowi. Mimo to odniósł zwycięstwo nad Karolem Lotaryńskim, księciem de Mayenne, 29 września 1589 roku w bitwie pod Arques. 10-tysięczna armia króla rozgromiła 35-tysięczne wojska ligowców – zwycięstwo porównywane do biblijnej potyczki Dawida z Goliatem.
Poza wsparciem niektórych możnowładców, hugenoci i politycy ufali temu solidnemu i ludzkiemu wodzowi. Dołączyli do niego Conti i Montpensier (książęta krwi), Longueville, Luksemburg i Rohan-Montbazon (książęta i parowie), marszałkowie Biron i d’Aumont, a także liczni szlachcice z Szampanii, Pikardii i Île-de-France.
Później nie udaje mu się odzyskać Paryża, ale zdobywa miasto Vendôme. Również tutaj dba o to, by kościoły pozostały nienaruszone, a mieszkańcy nie ucierpieli wskutek przemarszu jego armii.
Dzięki temu przykładowi wszystkie miasta między Tours a Le Mans poddają się bez walki. 14 marca 1590 roku ponownie pokonuje Ligę Katolicką i Hiszpanów pod Ivry, gdzie rodzi się mit białego pióra. Według Agrippy d’Aubigné Henryk IV miał wówczas krzyknąć: « Ralliez-vous à ma plume blanche, vous la trouverez sur le chemin de la victoire et de l’honneur ».
Henryk IV i odzyskanie tronu: powrót religii w siłę
Protestanci zarzucają mu, że nie przyznaje im wolności wyznania. W lipcu 1591 roku, na mocy edyktu z Mantes (nie należy mylić go z edyktem nantejskim z 1598 roku), przywraca postanowienia edyktu z Poitiers (1577), które przyznają im bardzo ograniczoną wolność kultu.
W styczniu 1593 roku książę Mayenne, walczący wówczas przeciwko Henrykowi IV, zwołuje Stany Generalne w celu wybrania nowego króla na miejsce Henryka IV. Jednak próba ta kończy się fiaskiem: Stany negocjują z obozem Henryka IV, uzyskują rozejm, a następnie jego konwersję.
Zachęcony miłością swojego życia, Gabrielle d’Estrées, oraz świadom wyczerpania sił walczących stron – zarówno pod względem moralnym, jak i finansowym – Henryk IV, polityk z powołania, postanowił wyrzec się wiary kalwińskiej. 4 kwietnia 1592 roku, w deklaracji zwanej „środkiem tymczasowym”, ogłosił zamiar zapoznania się z doktryną katolicyzmu.
Henryk IV oficjalnie wyrzekł się protestantyzmu 25 lipca 1593 roku w bazyliki Saint-Denis niedaleko Paryża, gdzie został ochrzczony przez Jacques’a Davy’ego du Perrona. Błędnie przypisuje mu się słowa „Paryż wart jest mszy” (1593), choć w istocie wydają się one w pełni uzasadnione.
Henryk IV i odzyskanie tronu: abjuracja przed koronacją
Aby przyspieszyć podporządkowanie sobie miast i prowincji (oraz ich gubernatorów), złożył liczne obietnice i hojne dary, których łączna wartość wyniosła 25 milionów liwrów. Wzrost podatków, który z tego wyniknął (podatek *taille* wzrósł 2,7-krotnie), wywołał bunt w prowincjach najbardziej wiernych królowi: w Poitou, Saintonge, Limousin i Périgord.
Na początku 1594 roku Henryk IV z powodzeniem zdobył Dreux, a następnie został koronowany w katedrze w Chartres 27 lutego 1594 roku.
Był jednym z zaledwie trzech królów Francji koronowanych poza Reims i Paryżem, miastami wówczas zajętymi przez wojska Ligi.
Do Paryża wkroczył jednak 22 marca 1594 roku, gdzie ogłosił edykty o swym królewskim przebaczeniu. Ostatecznie uzyskał rozgrzeszenie od papieża Klemensa VIII 17 września 1595 roku. Cała szlachta oraz reszta ludności stopniowo przyłączała się do Henryka IV. Z nielicznymi wyjątkami, takimi jak Jan Châtel, który 27 grudnia 1594 roku usiłował go zamordować w hotelu du Bouchage niedaleko Luwru.
Ostatecznie pokonał wojska Ligi w Fontaine-Française.
Henryk IV wreszcie pełnoprawnym królem
Wojna przeciwko Hiszpanii i Sabaudii
W 1595 roku Henryk IV oficjalnie wypowiedział wojnę Hiszpanii. Ostatni francuscy ligowcy, finansowani przez Filipa II Hiszpańskiego, stali się wówczas „zdrajcami”.
Jednak Henryk IV miał ogromne trudności z odepchnięciem hiszpańskich ataków w Pikardii. Było to spowodowane zajęciem Amiens przez Hiszpanów. Dodatkowo doszło do desantu wojsk hiszpańskich w Bretanii. Tam gubernator Philippe-Emmanuel de Lorraine, książę Mercœur, nadal odmawiał uznania Henryka IV, co postawiło go w niebezpiecznej sytuacji. Ten bowiem był kuzynem rodziny de Guise i szwagrem zmarłego króla Henryka III.
Kolejną trudnością była szlachta protestancka, która pozostała z dala od walk. Podobnie jak La Trémoille i Bouillon, była zszokowana konwersją Henryka IV na katolicyzm. Protestanci, znajdujący się w pełnym odwrocie, oskarżyli króla o porzucenie ich. Regularnie zbierali się na zgromadzeniach, aby odbudować swoją organizację polityczną. Posunęli się nawet do przejęcia podatków królewskich na własny użytek.
Ale jednak Henryk IV przejął inicjatywę. Po ujarzmieniu francuskiej Bretanii, spustoszeniu Franche-Comté i odbiciu Amiens z rąk Hiszpanów, w kwietniu 1598 roku podpisał edykt nantejski, ustanawiając pokój między protestantami a katolikami.
Nantes było siedzibą gubernatora Bretanii, księcia de Mercœur, który był również ostatnim z buntowników. Łącznie przyłączenia szlachty kosztowały 35 milionów liwrów tournois.
Gdy obie armie były wyczerpane, pokój w Vervins między Francją a Hiszpanią został podpisany 2 maja 1598 roku. Po dziesięcioleciach wojny domowej Francja była wreszcie w pokoju.
Dla Henryka IV to jednak nie był koniec. Prowadził „bitwę o edykt nantejski”, aby uzyskać akceptację edyktu przez różne parlamenty królestwa. Ostatnim z nich był ten z Rouen, w 1609 roku.
Jednakże postanowienie traktatu z Vervins dotyczące księcia Sabaudii było przyczyną nowej wojny. 20 grudnia 1599 roku Henryk IV przyjął Karola Emanuela I Sabaudzkiego w Fontainebleau, aby rozstrzygnąć spór. W marcu 1600 roku książę Sabaudii poprosił o trzy miesięczny okres namysłu, po czym powrócił do swoich posiadłości.
Gdy termin ten upłynął, Henryk IV wezwał Karola Emanuela, aby poznać jego zamiary. Książę odpowiedział, że wojna byłaby dla niego mniej szkodliwa niż pokój taki, jaki mu zaproponowano. Henryk IV wypowiedział mu wojnę już 11 sierpnia 1600 roku, co doprowadziło do traktatu z Lyonu* w 1601 roku.
*Traktat z Lyonu, 17 stycznia 1601.
Był to wymienny układ terytorialny między Henrykiem IV a Karolem Emanuelem I, księciem Sabaudii: ten ostatni odstąpił Francji Bresse, Bugey, kraj Gex oraz Valromey, terytoria należące do księstwa Sabaudii od kilku stuleci, a w zamian uzyskał kontrolę nad markizatem Saluzzo we Włoszech.
Ślub Henryka IV z Marią Medycejską
W 1599 roku Henryk IV zbliżał się do pięćdziesiątki i nadal nie miał legalnego następcy tronu. Od kilku lat jego życie dzieliła Gabrielle d’Estrées, jednak nie należała do panującej rodziny, przez co nie mogła pretendować do tytułu królowej. Jej nagła śmierć w nocy z 9 na 10 kwietnia 1599 roku, prawdopodobnie spowodowana rzucawką porodową, umożliwiła królowi rozważenie małżeństwa z nową małżonką godną jego rangi.
W październiku 1599 roku unieważnił swoje małżeństwo z królową Małgorzatą, a następnie, 17 grudnia 1600 roku, poślubił Marię Medycejską. Była córką Franciszka I Medyceusza i Joanny Austriackiej, siostrzenicą Ferdynanda I, wielkiego księcia Toskanii. To małżeństwo okazało się podwójnie korzystne. Po pierwsze, posag pokrył całoroczne długi, a po drugie, Maria Medycejska urodziła delfina Ludwika (przyszłego Ludwika XIII) 26 września 1601 roku, zapewniając w ten sposób przyszłość dynastii Burbonów.
Henryk IV i jego inne kochanki
Ale Henryk IV pozostał do końca życia Henrykiem IV. Swoim pozamałżeńskim romansom narażał swój związek małżeński i nawet koronę.
Początkowo ambitna Henrietta d’Entragues, młoda kobieta, zmusiła króla do uznania dzieci, które miała z nim, by nadać im legalność. Gdy odmówił spełnienia jej żądań, Henrietta d’Entragues mnożyła spiski przeciwko swemu królewskiemu kochankowi. W 1602 roku, gdy Henryk IV przybył przedstawić swą chrześnicę, Luizę de Gondi, w klasztorze Saint-Louis w Poissy – ona zresztą zostanie przeoryszą w 1623 roku – w tym momencie zauważył urodę Luizy de Maupeou, którą zaczął adorować.
W 1609 roku, po innych romansach, Henryk zakochał się w młodej Charlotcie-Margiercie de Montmorency. Tego roku wstąpiła ona do służby u królowej Marii Medycejskiej, małżonki Henryka IV.
To podczas próby baletu została przez niego uwieńczona, wówczas 56-letni król. Ona miała zaledwie 14 lat.
W maju 1609 roku Henryk IV zerwał zaręczyny Charlotty z markizem de Bassompierre i wydał ją za mąż za księcia krwi, Henryka II Burbona-Kondé. Henryk IV liczył na przychylność swojego kuzyna, znanego z preferowania mężczyzn. Jako mąż nie zniósł jednak natarczywych zalotów króla wobec swojej żony i opuścił wraz z nią dwór. Henryk IV podążył za nimi w głąb prowincji i próbował ich odnaleźć, przebrany w różne stroje. Aby uciec, Kondé zabrał żonę do Brukseli, stolicy hiszpańskich Niderlandów, wówczas znajdującej się na ziemiach Habsburgów.
Wielka kampania wojskowa w Europie przeciwko domowi Habsburgów, którą Henryk IV planował rozpocząć 17 maja 1610 roku, była może pretekstem do „wyzwolenia” Charlotte, zesłanej do Brukseli? A może było odwrotnie? Tak czy inaczej, wojna nie doszła do skutku: Henryk IV został zamordowany 14 maja 1610 roku. Wkrótce więcej…
Bonus: 5 ważnych wskazówek, jak dobrze zorganizować i udany pobyt w Paryżu
Czy zauważyliście, że nasza strona udostępnia narzędzia, które pomogą Wam łatwo zorganizować podróż do Paryża, aby Wasz pobyt był udany i bez stresu?
1. Przewodnik fraz dla osób słabo posługujących się językiem francuskim
Masz trudności ze znalezieniem odpowiedniego słowa lub wyrażenia po francusku? Kliknij tutaj na PHRASEBOOK – lub u góry po prawej stronie ekranu. To leksykon 100 przydatnych słów i/lub wyrażeń dla turysty odwiedzającego Paryż. Będziesz czuł się swobodnie w restauracji, hotelu, podczas zakupów, w metrze, przy powitaniach, pytaniu o drogę itp. Dostępnych jest osiem języków. A wiesz co? Możesz dodatkowo posłuchać każdego słowa i wyrażenia po francusku.
2. Generator pobytów VPBY
W Paryżu jest wiele interesujących i pouczających rzeczy do zobaczenia. Dobrze zorganizowany pobyt jest zdecydowanie zalecany. Aby Ci pomóc, udostępniamy BEZPŁATNIE nasz Generator Pobytów.
W 5 minut i 5 kliknięć otrzymujesz program zwiedzania na pół dnia z pół dnia. Co więcej, wszystkie rezerwacje – jeśli chcesz, bez żadnego zobowiązania – atrakcji, które chcesz odwiedzić. Rezerwacja transportu (samolot, pociąg lub samochód) oraz zakwaterowania również jest uwzględniona. Nawet propozycje cennych pamiątek dla siebie, przyjaciół i rodziny.
Jak to działa?
Kliknij w zupełnie Organizator pobytu w Paryżu, który całkowicie bezpłatnie pozwoli Ci zobaczyć jak najwięcej w jak najkrótszym czasie, bez konieczności głowienia się nad planem. Następnie będziesz musiał dokonać wyboru:
1/ Wybierasz swoje „ogólne pragnienia”, klikając na listę (Muzea, Kościoły, Pomniki, Parki itp.) ;
2/ Generator pobytów VPBY przedstawia Ci następnie zestaw odpowiednich kart;
3/ Wybierasz, klikając na nazwy muzeów, pomników, parków lub innych aktywności, które Cię interesują;
4/ Organizator przesyła Ci plan pobytu na każdy dzień Twojego wyjazdu;
5/ z optymalizacją geograficzną zwiedzania na dany dzień – jeśli sobie tego życzysz – aby uniknąć męczących i nużących przemieszczeń.
Wszystko to odbywa się w 5 kliknięciach i zaledwie 3 minutach. I jest zupełnie darmowe. Aby z niego skorzystać, kliknij na „Organizator pobytu w Paryżu”.
Uwaga: chcesz wiedzieć, co o swoim doświadczeniu mówią Użytkownicy Generatora pobytów VPBY? Kliknij na „Stworzyli swoją podróż z VPBY”.
3. Lista rezerwacji do dokonania
Masz bezpłatny dostęp do naszej bazy danych, aby „oswoić” Paryż (Kliknij w Przewodnik po Paryżu) i poznać go (Kliknij w Miejsca do zobaczenia). Aby nie tracić czasu na stanie w kolejkach, zalecamy rezerwowanie bezpośrednio online kilka dni wcześniej. Wszystkie oficjalne rezerwacje są dostępne na naszej stronie internetowej:
Rezerwacje wstępu do muzeów, zabytków, spektakli, rejsów po Sekwanie
Rezerwacje dotyczące przyjazdu do Francji: samoloty, pociągi, samochody
Rezerwacje zakwaterowania: hotele, apartamenty, domki letniskowe – w Paryżu lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie
Znajdziesz linki do wszystkich rezerwacji bezpośrednio w artykułach dotyczących interesujących Cię zwiedzania lub na trasach naszych spacerów z samodzielnym przewodnikiem. Klikając w "Rezerwacje" w pasku nagłówka, uzyskasz wszystkie rezerwacje niezbędne podczas pobytu. Na przykład:
Rezerwacja wejścia do katedry Notre-Dame w Paryżu (wstęp bezpłatny, ale rezerwacja zalecana, aby uniknąć kolejki)
Rezerwacja biletów do Conciergerie (łącznie z Sainte-Chapelle)
Rezerwacja biletów do Zamku Wersalskiego: Bilet wstępu + Wstęp do Ogrodów + Domena Trianon
4. Pamiątkowe zdjęcia z kolekcji Paryża – idealne na pamiątkę
To kolekcja zdjęć w wysokiej rozdzielczości (HD), dostępnych w formie cyfrowej lub w postaci trwałej odbitki (75 do 100 lat). Formaty wahają się od kartki pocztowej po duże zdjęcia o wielkości 1 m lub większe. Pamiątka na całe życie, która udekoruje Państwa wnętrze. Jakość, która wyróżnia się na tle tandetnych pamiątek (jak plastikowa Wieża Eiffla czy śnieżne kule). W bardzo przystępnej cenie. Kliknij tutaj:
5. Powróć z indywidualnym reportażem fotograficznym z pobytu w Paryżu
Reportaż wykonany przez zawodowych fotografów w Paryżu w miejscach Państwa wyboru lub sugerowanych przez nas. Reportaż „rodzinny”, ślub, inne wydarzenia. Od 1 godziny do całego dnia. Najlepszy stosunek jakości do ceny. Kliknij w :
