Conciergerie, gotisch monument, koninklijk paleis, rechtszaal en gevangenis

De Conciergerie: een magnifiek gotisch paleis, een koninklijke residentie die later een Justitiepaleis en vervolgens een revolutionaire gevangenis werd. Een lange historische geschiedenis. Tegenwoordig bevindt het Justitiepaleis zich op slechts 200 meter afstand.

De Conciergerie strekt zich uit langs de oevers van de Seine in het 1e arrondissement van Parijs en biedt één van de meest vrijstaande silhouetten van de hoofdstad. Imposant door zijn uitstraling en de schoonheid van zijn middeleeuwse architectuur, is de Conciergerie een plek die weinig wordt bezocht door Parijzenaars en toeristen. Misschien komt dat door zijn bloedige revolutionaire verleden.
De Conciergerie, centrum van de koninklijke macht
De Conciergerie was het oude ‘Palais de la Cité’, het paleis van de vroegere koningen van Frankrijk, namelijk die van de dynastie der Capetingen. Het oorspronkelijke Palais de la Cité dateert uit de 10e eeuw, en wat wij vandaag kunnen bewonderen stamt uit de renovatie in de 14e eeuw. Het was groter dan de huidige Conciergerie en omvatte ook het nabijgelegen Justitiepaleis en de Sainte-Chapelle (1242-1248), gebouwd door koning Lodewijk IX (1214-1270).
De concierge van het Paleis, naar wie het monument is vernoemd
De ‘concierge van het Paleis’ was een belangrijke figuur in het leven van de koning: hij was belast met het innen van de belastingen van de winkels die zich binnen de muren van het koninklijke paleis bevonden. Van zijn functie is de naam van zijn residentie, de Conciergerie, afgeleid.
De koninklijke administratie vestigt zich in de Conciergerie: het Parlement, de Kanselarij en de Kamer van Rekeningen hadden er hun zetel. De macht van de concierge, de ware intendant van de koning, was toen enorm.
De verplaatsing van de koninklijke macht buiten Parijs
Karel V besloot de zetel van de koninklijke macht te verplaatsen naar het paleis Saint-Pol, buiten de muren die door Filips II Augustus waren gebouwd.

In 1310 werd het gebouw van de Conciergerie in het onderste deel omgebouwd tot gevangenis (het bovenste deel was toen een dependance van het Hof van Cassatie). De beschuldigden werden er vastgehouden in afwachting van hun proces. En er waren er velen die daar samengepakt zaten tot hun vonnis. De rijksten konden beschikken over een cel met een matras om op te liggen, terwijl de minder fortuinlijken op de grond moesten slapen. In de meeste gevallen leidde hun opsluiting tot een executie… Pas in 1914 sloot de gevangenis haar deuren om een nationaal monument te worden dat voor het publiek toegankelijk was.
Het Monument van de Conciergerie en het Revolutionaire Speciale Tribunaal
Het Monument van de Conciergerie werd tijdens de Franse Revolutie een van de belangrijkste gevangenissen dankzij de instelling van het revolutionaire tribunaal. Haar bekendste gevangene is Marie-Antoinette. Tijdens de Restauratie werd er een gedenkkapel ingericht op de plek van haar cel, die vandaag nog steeds te bezoeken is.
De donkere periode van het Monument van de Conciergerie tijdens de Revolutie
Tijdens de Revolutie behield de Conciergerie haar functie als staatsgevangenis, met genoeg cachotten voor duizend gevangenen (die het er vaak krap hadden). Daar werden alle revolutionaire notabelen vastgehouden in afwachting van hun proces (dat meestal eindigde op het schavot). De openbare aanklager Fouquier-Tinville, berucht om zijn reputatie (de equivalente van de openbare aanklager in ons huidig systeem), zetelde er. Niet minder dan 2.700 mensen die ter dood werden veroordeeld, passeerden er in minder dan twee jaar! Marie-Antoinette verbleef er voordat ze naar het schavot ging. Robespierre, initiator van de revolutionaire beweging die de Terreur heette, werd er eveneens vastgehouden voordat hij zijn hoofd verloor, waarmee een einde kwam aan deze moorddadige waanzin.
De 19e eeuw en de gevangenis van de Conciergerie
In de 19e eeuw werd maarschalk Ney (maarschalk van Napoleon I) er een paar dagen opgesloten na zijn arrestatie op 19 augustus 1815, alvorens hij werd gefusilleerd. De anarchist Felice Orsini, die in 1858 een aanslag op Napoleon III had gepleegd (156 gewonden, waaronder 12 doden), zat eveneens gevangen in de Conciergerie. De functie van gevangenis bleef behouden in het Monument van de Conciergerie tot 1914, toen het een nationaal monument werd dat voor het publiek toegankelijk was.
De 4 torens van het Monument van de Conciergerie
De torens zijn de meest zichtbare buitenelementen uit de middeleeuwse periode van de Conciergerie en getuigen van de ouderdom van de site.
Toren van de Klok (1e toren in het westen)
De oudste openbare klok van Parijs werd in 1371 op deze 47 meter hoge toren met muren van één meter dik geplaatst, vandaar de naam. Hij werd vervaardigd door de Lorreinse klokkenmaker Henri de Vic. Het huidige zonnewijzer dateert van 1585 (gerestaureerd in de 19e eeuw), een werk van Germain Pilon, met zijn mooie gekleurde wijzerplaat en decoraties ter ere van koning Hendrik III. Voor meer informatie, klik op Toren van de Klok.
Zilveren Toren
Deze toren was de plek waar de koninklijke schat werd bewaard. Een zeer logische naam voor zo’n functie.
Cesarustoren
Dit is de tweelingtoren van de Zilveren Toren. Hij werd “Cesarus” genoemd ter herinnering aan de Romeinen, die de oude gebouwen op de funderingen hadden gebouwd waarop deze toren vandaag rust.
Goede Bekentorent (laatste toren aan de oostkant)
Deze toren, waar gevangenen werden gefolterd, dateert uit de regeerperiode van Lodewijk de Heilige: het is de oudste van de vier torens van de Conciergerie.

De Toren van Bonbec dankt zijn naam aan het feit dat het de ruimte was waar de "vraag" (marteling) werd toegepast, die de gefolterden tot bekentenissen dwong (bon bec = goede woorden).
Monumentale zalen van de Conciergerie Deze zalen zijn gotisch, middeleeuws en zeer indrukwekkend. Zodra je binnen bent, is het moeilijk te geloven dat je nog steeds in Parijs bent, zo verrassend middeleeuws kan deze zaal aanvoelen. Je wordt snel teruggebracht naar de realiteit wanneer je door een raam kijkt en een typisch Parijse straat herkent.  Om het mooie restauratie- en verlichtingswerk van deze zalen te benadrukken, dat dit historisch erfgoed van eerste orde – zowel voor Parijs als voor Frankrijk – extra in de verf zet.
Zaals der Wachten Gebouwd in 1310 door Filips IV de Schone, was dit de voorzaal van de Grote Zaal.
Grote Zaal Hier hield de koning zijn "lits de justice" (rechtbankzittingen). Hier vonden ook ontvangsten plaats in het Paleis, waar maaltijden werden geserveerd op een tafel van zwart marmer.
Zaals der Soldaten Deze zaal van de Conciergerie is enorm: 64 meter lang, 27,5 breed en 8,5 meter hoog, en werd tussen 1302 en 1313 gebouwd door Enguerrand de Marigny. Het was het refectorium van het personeel van de koning, goed voor ongeveer 2.000 mensen. In deze zaal zie je een fragment van de tafel van zwart marmer, waar de koning rechtsprak. Het is werkelijk indrukwekkend om deze immense zaal binnen te stappen en je wordt in de tijd teruggeplaatst, ondanks de lege ruimte. In die tijd moet het hier een drukte van jewelste zijn geweest, met meubels, tafels en mensen…
Ga verder met je bezoek naar de Sainte-Chapelle, op ongeveer 100 meter afstand.
Onderweg kun je de klok van de Horlogetoren bewonderen.

Raadpleeg ons artikel over de Sainte-Chapelle (La Sainte-Chapelle).

Let op: er is een gezamenlijk ticket voor de Conciergerie en de Sainte-Chapelle verkrijgbaar aan de ingang van de Conciergerie.