Conciergerie, gotisch monument, koninklijk paleis, rechtszaal en gevangenis

De Conciergerie: een prachtig gotisch paleis, een koninklijke residentie die uitgroeide tot een Justitiepaleis en later een revolutionaire gevangenis. Een lange historische geschiedenis. Tegenwoordig bevindt het Justitiepaleis zich op slechts 200 m afstand.

De Conciergerie strekt zich uit langs de oevers van de Seine in het 1e arrondissement van Parijs en biedt een van de meest open silhouetten van de hoofdstad. Imponerend door zijn uitstraling en de schoonheid van zijn middeleeuwse architectuur is de Conciergerie een plek die weinig wordt bezocht door Parijzenaars en toeristen. Misschien komt dat door zijn bloedige revolutionaire verleden.
De Conciergerie, centrum van de koninklijke macht
De Conciergerie is het voormalige ‘Palais de la Cité’, het paleis van de oude koningen van Frankrijk, die van de Capetingische dynastie. Het oorspronkelijke Palais de la Cité dateert uit de 10e eeuw, en wat we vandaag kunnen bewonderen, stamt uit de renovatie in de 14e eeuw. Het was groter dan de huidige Conciergerie en omvatte ook het nabijgelegen Paleis van Justitie en de Sainte-Chapelle (1242-1248), gebouwd door koning Lodewijk IX (1214-1270).
De concierge van het Paleis, die het monument zijn naam gaf
De ‘concierge van het Paleis’ was een belangrijke figuur in het leven van de koning: hij was belast met het innen van de rechten afkomstig van de winkels die binnen de muren van het koninklijke paleis waren gevestigd. Van zijn functie is de naam van zijn residentie, de Conciergerie, afgeleid.
De koninklijke administratie vestigt zich in de Conciergerie: het Parlement, de Kanselarij en de Kamer van Rekening vinden er hun zetel.

De macht van de concierge, ware intendant van de koning, was toen enorm.
De verplaatsing van de koninklijke macht buiten Parijs
Karel V besloot de zetel van de koninklijke macht over te brengen naar het paleis Saint-Pol, buiten de muren die door Filips Augustus waren gebouwd.

In 1310 werd het gebouw van de Conciergerie in het onderste deel omgebouwd tot een gevangenis (het bovenste deel was een dependance van het toenmalige Hof van Cassatie). De beschuldigden werden hier vastgehouden in afwachting van hun proces. En er waren er velen die hier bijeengepakt werden tot hun vonnis. De rijksten beschikten over een cel met een matras om op te liggen, terwijl de minderbedeelden op de grond moesten slapen. In de meeste gevallen leidde hun opsluiting tot een executie… Pas in 1914 sloot de gevangenis de deuren om een nationaal monument te worden dat voor het publiek toegankelijk is.
Het Monument van de Conciergerie en het bijzondere Revolutionaire Tribunaal
Het Monument van de Conciergerie werd tijdens de Franse Revolutie een van de belangrijkste detentieplekken met de vestiging van het revolutionaire tribunaal. Haar meest beroemde gevangene was Marie-Antoinette. Tijdens de Restauratie werd er op de plek van haar cel een gedenkkapel ingericht die vandaag de dag te bezoeken is.
De donkere periode van het Monument van de Conciergerie tijdens de Revolutie
Tijdens de Revolutie behield de Conciergerie haar functie als staatsgevangenis, met genoeg cachotten voor duizend gevangenen (die het er vaak krap hadden). Hier werden alle revolutionaire notabelen vastgehouden in afwachting van hun proces (dat meestal eindigde op het schavot).

De openbare aanklager Fouquier-Tinville, met zijn beruchte reputatie (de tegenhanger van de huidige openbaar aanklager), zetelde hier. Niet minder dan 2.700 mensen die ter dood waren veroordeeld, passeerden hier in minder dan twee jaar! Marie-Antoinette verbleef hier voor ze naar de guillotine werd gebracht. Robespierre, initiator van de revolutionaire beweging die de Terreur wordt genoemd, zat hier ook gevangen voordat hij onthoofd werd, waarmee een einde kwam aan deze moorddadige waanzin. De 19e eeuw en de gevangenis van de Conciergerie In de 19e eeuw zat maarschalk Ney (maarschalk van Napoleon I) hier enkele dagen gevangen na zijn arrestatie op 19 augustus 1815, voordat hij werd geëxecuteerd. De anarchist Felice Orsini, die in 1858 een aanslag op Napoleon III had gepleegd (156 gewonden, waaronder 12 doden), zat eveneens opgesloten in de Conciergerie. De functie van gevangenis bleef behouden in het Monument van de Conciergerie tot 1914, toen het een nationaal monument werd dat voor het publiek toegankelijk was. De 4 torens van het Monument van de Conciergerie De torens zijn de meest zichtbare elementen uit de middeleeuwse periode van de Conciergerie en getuigen van de ouderdom van de locatie. Klokkentoren (1e toren aan de westkant) De oudste openbare klok van Parijs werd in 1371 op deze 47 meter hoge toren met muren van één meter dik geïnstalleerd, vandaar de naam. Hij werd vervaardigd door de Lorreinse klokkenmaker Henri de Vic. De huidige zonnewijzer dateert uit 1585 (gerestaureerd in de 19e eeuw), een werk van Germain Pilon, met zijn mooie gekleurde zonnewijzer en decoraties ter ere van koning Hendrik III. Klik voor meer informatie op Tour de l’Horloge.
Tour d’Argent Deze toren was de plek waar de koninklijke schat werd bewaard. Een zeer logische naam voor zo’n functie.
Tour César Dit is de tweelingtoren van de Tour d’Argent. Ze werd ‘César’ genoemd ter herinnering aan de Romeinen, die de oude gebouwen op de funderingen hadden gebouwd waarop deze toren vandaag de dag rust.
Tour Bon-Bec (laatste toren aan de oostkant) Deze toren, waar gevangenen werden gefolterd, stamt uit de regeerperiode van Lodewijk IX: het is de oudste van de vier torens van de Conciergerie.

De toren Bonbec, waarvan de naam komt doordat dit de ruimte was waar de ‘vraag’ (marteling) werd toegepast die de gefolterden tot bekentenissen dwong (bon bec = goede woorden).
Monumentale zalen van de Conciergerie Deze zalen zijn gotisch, middeleeuws en zeer indrukwekkend. Zodra je binnen bent, kun je bijna niet geloven dat je nog steeds in Parijs bent, zo verrassend middeleeuws voelt deze ruimte aan. Je wordt snel weer met de realiteit geconfronteerd wanneer je door een raam kijkt en een typisch Parijse straat herkent. Om het mooie restauratie- en verlichtingswerk van deze zalen te benadrukken, dat dit historisch erfgoed van eerste orde – zowel voor Parijs als Frankrijk – tot zijn recht doet laten komen.
Zaal der Wachten Gebouwd in 1310 door Filips IV de Schone, fungeerde deze ruimte als antichambre van de Grote Zaal.
Grote Zaal Hier hield de koning zijn ‘lits de justice’ (koninklijke rechtszittingen). Ook vonden hier recepties plaats in het Paleis, waarbij maaltijden werden geserveerd aan een tafel van zwart marmer.
Zaal der Soldaten Deze zaal van de Conciergerie is gigantisch: 64 meter lang, 27,5 meter breed en 8,5 meter hoog. Hij werd tussen 1302 en 1313 gebouwd door Enguerrand de Marigny. Het was het refectorium van het personeel van de koning, goed voor zo’n 2.000 mensen. In deze zaal zie je een fragment van de tafel van zwart marmer, waar de koning rechtsprak.

Het is werkelijk verbazingwekkend om deze immense zaal binnen te stappen en je wordt, ondanks de lege ruimte, in een andere tijd meegenomen. Het moet hier destijds vol leven zijn geweest, met meubels, tafels en mensen... Loop door naar de Sainte-Chapelle, op ongeveer 100 meter afstand. Onderweg kunt u de klok van de Tour de l’Horloge bewonderen.

Raadpleeg ons artikel over de Sainte-Chapelle (La Sainte-Chapelle)

Let op: een gezamenlijk ticket voor de Conciergerie en de Sainte-Chapelle is verkrijgbaar aan de ingang van de Conciergerie.