Paleis van Justitie op de Cité, Geschiedenis van Frankrijk en van Parijs

Het Paleis van Justitie op het Île de la Cité ligt in het hart van Parijs, vlakbij de Sainte-Chapelle, de Conciergerie en de Tour de l’Horloge. Het paleis beslaat meer dan 4 hectare grondoppervlak en heeft bijna 200.000 m² aan verdiepingen. Binnen zijn er ongeveer 24 kilometer aan gangen, 7.000 deuren en meer dan 3.150 ramen.
De geschiedenis van het Paleis van Justitie op het Île de la Cité is vaak onlosmakelijk verbonden met die van de stad Parijs.
Het is ook onafscheidelijk van de geschiedenis van de monarchie, aangezien het Paleis van Justitie op het Île de la Cité lange tijd de residentie van de vorsten was. Als koning met goddelijk recht concentreerde de vorst de wetgevende macht, de uitvoerende macht… maar ook de rechterlijke macht in zichzelf. De geschiedenis van het paleis tot de 10e eeuw is ons bijna volledig onbekend. Dit is gemakkelijk te verklaren als we bedenken dat de Merovingische en Karolingische koningen, evenals hun hofhoudingen, geen vaste verblijfplaats hadden. Soms hebben ze misschien op het Île de la Cité verbleven.
Het Paleis van Justitie en de branden
Door de eeuwen heen heeft het Paleis van Justitie op het Île de la Cité talloze branden en wederopbouwen meegemaakt:

In 1601 werd de Salle des Gens d’Armes getroffen en de collectie houten beelden van de Franse koningen werd vernietigd.
In 1618 werd de Grand’Salle verwoest en haar herbouw werd toevertrouwd aan Salomon de Brosse.
In 1630 werd de spits van de Sainte-Chapelle door de vlammen verteerd.
Vervolgens, in 1737, was het de beurt aan de « Cour des Comptes » om hetzelfde lot te ondergaan.
In 1776, tijdens de regeerperiode van Lodewijk XVI, verwoestte een brand het gebied tussen de Conciergerie en de Sainte-Chapelle. De façade die uitkijkt over de Cour du Mai, de hoofdtoegang van het Paleis, werd tussen 1783 en 1786 herbouwd in neoklassieke stijl met een zuilengalerij. Het monumentale smeedijzeren portaal, rijkelijk versierd en verguld, dat toegang geeft tot de Cour du Mai, werd in 1776 gerealiseerd door de meester-smid Bigonnet.
Door de constante toename van het aantal gerechtelijke zaken lanceerde de Julimonarchie (1830-1848) een grootschalig uitbreidingsprogramma voor het Paleis. Deze werken werden voltooid tijdens het Tweede Keizerrijk (1851-1870). De bouw was bijna afgerond toen de gebeurtenissen van 1870 zich voordeden (troonsafstand van Napoleon III en de opstand van de « Commune »). De brand van 24 mei 1871, aangestoken op verschillende plekken in het Paleis van Justitie door de stervende Commune, verwoestte bijna een kwart eeuw aan werk.
De plannen werden herzien en de werkzaamheden werden in 1883 hervat. De Conciergerie was niettemin tegen die tijd voltooid.
Sinds 1914 heeft het Paleis geen werkzaamheden van dergelijke omvang meer ondergaan.

De rechtscolleges van het Paleis van Justitie en de verhuizing van de Rechtbank van Eerste Aanleg (TGI)
Het Paleis van Justitie op de Cité-eiland herbergde ooit alle rechtbanken van de stad Parijs. Tegenwoordig huisvest het alleen nog de hoogste nationale rechtsinstantie (Cassatiehof), het regionale hof van beroep (Parijs) en de gespecialiseerde strafkamer (gevoelige zaken).
De Rechtbank van Eerste Aanleg (TGI, sinds 1 januari 2020 omgedoopt tot Rechtbank van Eerste Aanleg (TJ)) is in 2018 verhuisd naar het 17e arrondissement (noordwestelijk Parijs).
In september 2021 zal het Paleis van Justitie het proces van de aanslagen van 13 november 2015 huisvesten, voor een duur van zes maanden, in een tijdelijk gebouw in de Salle des Pas Perdus. Het proces van de aanslagen van januari 2015 vond in 2020 plaats in het nieuwe Paleis van Justitie.

Opmerking: De regionale directie van de gerechtelijke politie van de politieprefectuur van Parijs verlaat het 36, quai des Orfèvres (net naast het Paleis van Justitie op de Île de la Cité) om zich te vestigen aan de 36, rue du Bastion, in het 17e arrondissement. Zo blijft de dienst in de nabijheid van de zetel van het nieuwe gerechtshof.
De geschiedenis die zich in de muren van het Paleis van Justitie op de Île de la Cité heeft afgespeeld
In deze muren speelden zich persoonlijke drama’s af, in het ritme van de opeenvolgende processen. Maar één van de meest beruchte blijft ongetwijfeld dat van koningin Marie-Antoinette, tijdens de Terreur van de Franse Revolutie, toen zoveel burgers werden geguillotineerd na een ‘proces’ binnen de muren van het Paleis van Justitie (2.270 werden opgesloten in de nabijgelegen gevangenis van de Conciergerie) door het Revolutionaire Tribunaal tussen 6 april 1793 en 31 mei 1795. De veroordeelden verlieten de Cour du Mai (voor de hoofdingang) in groepen van gemiddeld twaalf personen in karren, om naar de huidige Place de la Concorde te worden gebracht, waar de guillotine stond.

Het proces van Marie-Antoinette begon op 14 oktober 1793; ze werd op 16 oktober rond vier uur ’s ochtends ter dood veroordeeld en besteeg diezelfde dag om 12.15 uur het schavot. (De cel waar Marie-Antoinette werd vastgehouden is te bezichtigen in de Conciergerie, ingang aan 2, quai de l’Horloge).

U kunt ook de grote zaal van de ‘verloren stappen’ in het Paleis van Justitie bezoeken, ooit een immense koninklijke ontvangstzaal. Ten westen van het paleis bevinden zich de Hoven van Beroep, waaronder de Eerste Kamer van Beroep, bekend om de beroemde processen die daar plaatsvonden.

Sommige zalen en binnenplaatsen waar deze processen plaatsvonden, zijn ook de moeite waard, zoals de Eerste Civiele Kamer van de rechtbank, waar het Revolutionaire Tribunaal zetelde en waar koningin Marie-Antoinette werd veroordeeld.

U kunt een pauze nemen in de zalen van het voormalige gerechtshof, mits u stil blijft en er die dag hoorzittingen of conferenties plaatsvinden. De zaal van het Hof van Cassatie is alleen individueel te bezoeken (groepen worden niet toegelaten). Het Paleis van Justitie op de Île de la Cité telt 24 km aan galerijen en gangen, maar niet alles is toegankelijk voor het publiek.

Het Paleis van Justitie op de Cité: de huidige gebouwen
De huidige gebouwen zijn die welke de brand van 1870, aangestoken door de Communards, overleefden, en die herbouwd werden na 1883.

De voorgevel die uitkijkt over de Cour du Mai, boven de hoofdingang van het paleis, werd tussen 1783 en 1786 herbouwd in een neoclassicistische stijl, versierd met een zuilengalerij. Het monumentale smeedijzeren portaal, rijkelijk versierd en verguld, dat toegang geeft tot de Cour du Mai, werd in 1776 vervaardigd door de meester-smid Bigonnet. De beelden van Karel de Grote en Filips August zijn in 1860 gemaakt door de beeldhouwer Philippe Joseph Henri Lemaire.
Aan de andere kant van het gebouw, in de rue Harlay, tussen de zuilen, symboliseren zes grote staande figuren, van links naar rechts, de Voorzichtigheid en de Waarheid, de Bestraffing en de Bescherming, gevolgd door de Kracht en de Rechtvaardigheid. De grote trap wordt geflankeerd door twee majestueuze liggende leeuwen.
De oostelijke gevel, aan de quai de l’Horloge, sluit aan op die van de Conciergerie.
Tot slot behoort de westelijke gevel voornamelijk toe aan het voormalige regionale hoofdkwartier van de recherche van de politieprefectuur van Parijs, aan de 36, quai des Orfèvres.