Sorbona w Paryżu: historyczny uniwersytet o chaotycznej, niedawnej przeszłości

Sorbonna w Paryżu została założona w 1253 roku z inicjatywy Ludwika IX (świętego Ludwika)… dla szesnastu ubogich studentów i aby studiować teologię. Wszystko zostało zorganizowane przez Roberta de Sorbon, kapelana i spowiednika króla świętego Ludwika. Na początku lat 1600. kolegium Sorbonny było w rzeczywistości zespołem różnych budynków wzniesionych wzdłuż ulicy Coupe-Gueule, dzisiejszej ulicy de la Sorbonne.

Sorbonna w Paryżu znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie Pałacu Luksemburskiego i Panteonu.

Kardynał Richelieu

Kardynał Richelieu był studentem kolegium Sorbonny w latach 1606–1607. 29 sierpnia 1622 roku został jego rektorem. Podjął wówczas ambitny program renowacji kolegium, które stało się siedzibą ważnej biblioteki, miejscem nauczania, siedzibą zgromadzeń wydziału teologii Uniwersytetu Paryskiego, a także – rzecz jasna – z rosnącą liczbą studentów mieszkających na miejscu.

Richelieu kazał odbudować budynki w stylu klasycznym, a gdy został premierem, ponownie przyjrzał się projektowi z bardziej ambitną perspektywą i postanowił odbudować kaplicę, którą można podziwiać do dziś. Prace rekonstrukcyjne rozpoczęły się w maju 1635 roku, a główna konstrukcja była niemal ukończona, gdy kardynał zmarł w 1642 roku. Ten zespół architektoniczny uważany jest za arcydzieło jego architekta, Jacques’a Lemerciera. Spadkobierczyni i wykonawczyni testamentu Richelieu dokończyła prac. Nowy college podwoił swoją powierzchnię i wyposażono go również w dużą kaplicę, przeznaczoną na mauzoleum kardynała. Oprócz tych ulepszeń, Richelieu zapisał części swojej biblioteki oraz majątek instytucji.

Sorbona w Paryżu w okresie rewolucji

Budynek został zamknięty dla studentów w 1791 roku, a „stowarzyszenie sorbońskie” zostało rozwiązane wraz z uniwersytetami Paryża i prowincji na mocy ustawy Le Chapelier. Kaplica, pozbawiona funkcji sakralnych i przekształcona w Świątynię Rozumu, została splądrowana w grudniu 1794 roku, a grobowce zostały zbezczeszczone. Kilka projektów zagospodarowania budynków kolegium nie powiodło się. Za Konsulatu Napoleon Bonaparte przekształcił teren w pracownie artystów pod nazwą „Muzeum Artystów” (Rok VIII–1822).

Początek XIX wieku – siedziba wydziałów nauk, literatury i teologii w Paryżu

W 1806 roku cesarz Napoleon zreorganizował cały francuski system edukacji, powołując Cesarski Uniwersytet o zupełnie nowej wizji. Jednostka ta obejmowała wszystkie poziomy kształcenia i miała na swoim szczycie szkoły specjalne oraz pięć wydziałów: Wydział Nauk, Wydział Literatury, Wydział Teologii, Wydział Prawa i Wydział Medycyny. Dwa ostatnie ulokowano na Placu Panteonu i przy ulicy Szkoły Medycyny, natomiast trzy pozostałe umieszczono w budynkach dawnego kolegium Plessis, a od 1821 roku w dawnej Sorbonie Richelieu. Budynek stał się także siedzibą rektoratu Akademii Paryża.

Po Restauracji i w XIX wieku: niedostateczne poprawy wobec problemów
W okresie Restauracji książę Richelieu (1766–1822), premier Ludwika XVIII, pragnął uczcić pamięć swojego pra-pra-dziadka, kardynała Richelieu, odrestaurowując Sorbonę w jej dawnej świetności. Zlecił wybudowanie amfiteatru o pojemności 1200 miejsc. Mimo tych usprawnień stare budynki z XVII wieku, opuszczone w czasie dziesięcioletniej rewolucji, znacznie się pogorszyły. Koncentracja studentów nauk humanistycznych, ścisłych i teologii z całej Akademii Paryża w tym jednym kolegium szybko stała się problemem braku przestrzeni. Konieczność renowacji kompleksu stała się pilną potrzebą, która rozciągnęła się na cały XIX wiek.

Za Drugiego Cesarstwa projekt renowacji powierzono Léonowi Vaudoyerowi. Zaprojektował on pałac z okazałą fasadą od strony ulicy Saint-Jacques oraz wieżę astronomiczną. Kamień węgielny położono w 1855 roku, jednak projekt nie został ukończony.

Utworzenie École Pratique des Hautes Études ujawniło problemy związane z ciasnotą pomieszczeń. Nowe laboratoria nauczania i badań Wydziału Nauk, sfinansowane przez École pratique, musiały zostać ulokowane w apartamentach przy ulicy Saint-Jacques.

Budowa paryskiej Sorbony przez Henri-Paula Nénota

Przejął on pomysł Léona Vaudoyera, aby zbudować nie kolegium, lecz prawdziwy pałac nauki i literatury.

Rozbiórka budynków, z wyjątkiem kaplicy, trwała dziesięć lat, od 1884 do 1894 roku. Kościół Sorbony w Paryżu został wzniesiony w latach 1635–1642 przez Jacques’a Lemerciera na życzenie Richelieu. Nagrobek Richelieu znajduje się w kościele, wyrzeźbiony przez François Girardona w 1694 roku. Kopuła jest dziełem Philippe’a de Champaigne’a.

Pierwszy kamień nowego budynku Sorbony został położony w 1885 roku. Prezydent Republiki Sadi Carnot mógł uroczyście otworzyć pierwszą część kompleksu, od strony północnej, w 1889 roku, z okazji setnej rocznicy Rewolucji Francuskiej. Całość prac ukończono dopiero w 1901 roku.
Projekt Paula Nénota: paryska Sorbonna – zarówno skromna, jak i wspaniała.

Na północy, przy ulicy des Écoles, stworzył rozległy pałac uniwersytecki, przeznaczony na siedzibę administracji rektoratu, kanclerza uniwersytetu oraz sekretariatów dwóch wydziałów, które miały zająć ten teren;
na południu zespół niskich budynków zorganizowanych wokół licznych i elastycznych dziedzińców, przeznaczonych na laboratoria Wydziału Nauk;
między nimi wielofunkcyjny kompleks skupiony wokół głównego dziedzińca, z rozległymi salami, dużymi amfiteatrami i centralną biblioteką, zdolny pomieścić różnorodne zajęcia, a w szczególności te Wydziału Literatury.

Początkowo przewidziane dla Wydziału Teologii, zlikwidowanego w 1885 roku, pomieszczenia zostały przekazane École nationale des chartes, która stała się w ten sposób drugą szkołą specjalną, po École pratique des hautes études, która osiedliła się w kompleksie Sorbony.

W momencie swojego otwarcia kompleks, którego koncepcję stworzył Nénot, niektórym wydawał się zarówno napuszony, jak i przewymiarowany. W 1914 roku Uniwersytet Paryski liczył zaledwie 17 308 studentów, jednak szybko trzeba było dostosować go do rosnącej liczby osób podejmujących studia.
„Nowa Sorbonna” – uniwersytet w latach 1896–1970
W 1896 roku ustawa połączyła wydziały prawa, literatury, medycyny i nauk w jedną akademię pod nazwą prawną „Uniwersytet Paryski-Sorbonna”. Już wówczas siedziba rektoratu Paryża, stała się także głównym ośrodkiem nowego uniwersytetu.

Po 1885 roku Sorbonna stała się najważniejszym uniwersytetem we Francji. Ta struktura Uniwersytetu Paryskiego obowiązywała do 1970 roku i została rozwiązana po wydarzeniach maja 1968. Zastąpiło ją 13 niezależnych uniwersytetów, oznaczonych numerami Paryż 1, 2, 3 itd. Dziś, nawet po podziale na 13 autonomicznych uczelni, to, co pozostało pod nazwą „Sorbonna”, wciąż jest jedną z głównych paryskich uczelni.
Sorbonna w Paryżu: maj 1968, bastion protestów. Skutki

W maju 1968 roku była bastionem studenckich manifestacji, których ruch zapoczątkowały wydarzenia 22 marca na wydziale w Nanterre.

Wybrana w czerwcu 1968 roku po rozwiązaniu parlamentu przez generała de Gaulle’a Narodowa Rada od razu przystąpiła do reformy szkolnictwa wyższego. W 1971 roku Uniwersytet Paryski został podzielony na trzynaście nowych uczelni, natomiast jego filie zostały rozdzielone między powstałe w wyniku tego podziału uniwersytety. Kompleks Sorbonny, należący do miasta Paryża, został objęty systemem współwłasności zarządzanym przez Kanclerstwo Uniwersytetów Paryskich.

Od 1970 roku na terenie znajduje się sześć wyższych uczelni: uniwersytety określane jako Paryż I, Paryż III, Paryż IV i Paryż V oraz École des Chartes i EPHE. Ta mnogość podmiotów doprowadziła do nagromadzenia trudności i nierówności w zarządzaniu budynkiem „pomnikiem”.

Marka „Sorbonne” sporna między różnymi instytucjami

Nazwa „Sorbonne” jest znana na całym świecie. „Podział” uniwersytetu sprzed 1968 roku, rozdzielony między nauczycieli o różnych poglądach politycznych, doprowadził do „specjalizacji” uniwersytetów. Ponadto marka „Sorbonne” jest roszczona przez różne instytucje. To kwestia o kluczowym znaczeniu, gdyż nazwa ta koncentruje dużą część reputacji dawnego Uniwersytetu Paryskiego – sięgającej 1253 roku. Ta niejasność doprowadziła do nowych „zrzeszeń”, które zostały zrealizowane w ramach reformy z lat 2019–2020.

Uniwersytet Sorbonne-Nouvelle

Po wydarzeniach maja 1968 roku, 1 stycznia 1970 roku, powstał Uniwersytet Sorbonne-Nouvelle, utworzony na bazie dawnego Wydziału Literatury Uniwersytetu Paryskiego.

W 2010 roku uniwersytety Paryż 3 „Sorbonne Nouvelle”, Paryż 5 „Paris-Descartes” oraz Paryż 7 „Paris-Diderot” połączyły się, tworząc Uniwersytet Sorbonne Paris Cité. W 2017 roku podjęto decyzję o fuzji, która miała wejść w życie 1 stycznia 2019 roku. Projekt ten, forsowany przez władze Paryża 3, spotkał się z silnym sprzeciwem studentów i pracowników uczelni, którzy w licznych konsultacjach masowo odrzucili tę perspektywę. Fuzja, która ostatecznie doszła do skutku w 2020 roku dla innych uniwersytetów, nie objęła Sorbonne Nouvelle. Siedziba Uniwersytetu Sorbonne Nouvelle znajduje się w budynku Sorbonny, historycznym gmachu, który dzieli z dwiema innymi uczelniami (Paryż 1 Panthéon-Sorbonne i Sorbonne Université).

Uniwersytet ten kształci głównie w zakresie literatury, nauk o języku, języków obcych, sztuk widowiskowych, komunikacji oraz studiów europejskich.

Trzy „pod-uniwersytety” Paryż 3, 5 i 7 liczą łącznie około 18 000 studentów.

Uniwersytet Paryż 1 Panthéon-Sorbonne

Uniwersytet Paryż 1 Panthéon-Sorbonne, którego oficjalna nazwa brzmi „Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne”, to francuska uczelnia wyższa o profilu interdyscyplinarnym, specjalizująca się w dziedzinach ekonomii i zarządzania, sztuki i nauk humanistycznych, prawa oraz nauk politycznych.

Uniwersytet Paryski 1 Panthéon-Sorbonne został utworzony w 1971 roku w wyniku połączenia części dawnej Wydziału Prawa i Ekonomii (Panthéon) oraz części Wydziału Literatury i Nauk Humanistycznych (Sorbonne). W ramach negocjacji dotyczących podziału historycznych budynków z innymi sąsiednimi uczelniami, Uniwersytet Paryski 1 może korzystać z sal w południowej części Sorbony, dawniej zajmowanych przez Wydział Nauk Ścisłych. Podobnie uniwersytety Paryski 1 i Paryski 2 ustaliły, że ich władze rektorskie będą zlokalizowane w historycznych budynkach Wydziału Prawa przy placu Panteonu, dzieląc ten teren. Siedziba oraz rektorat Uniwersytetu Paryskiego 1 Panthéon-Sorbonne znajdują się pod adresem: 12, place du Panthéon, 75005 Paryż.

Uniwersytet liczy obecnie około 40 000 studentów rozlokowanych w dziesięciu jednostkach kształcenia i badań (UFR) oraz czterech instytutach. Rozmieszczony na piętnastu różnych lokalizacjach, jego centra administracyjne znajdują się w sercu Dzielnicy Łacińskiej w Paryżu. Dwa główne ośrodki to Sorbonna i Censier (ulica Santeuil).

Sorbonne Université

Uniwersytet ten powstał 1 stycznia 2018 roku w wyniku połączenia uniwersytetów Paris-Sorbonne (Paris-IV) oraz Pierre-et-Marie-Curie (Paris-VI), do których należą między innymi Szkoła Nauk o Informacji i Komunikacji CELSA oraz Wyższa Szkoła Kształcenia Nauczycieli i Edukacji w Paryżu. Jest zorganizowany w trzy wydziały rozlokowane na 26 lokalizacjach i pięciu głównych kampusach:

Wydział Literatury
Wydział Medycyny
oraz Wydział Nauk Ścisłych i Inżynierii

W 2019 roku Sorbonne Université liczy 55 600 studentów, w tym 10 200 studentów międzynarodowych, a także 6 700 badaczy i nauczycieli akademickich. Sorbonne Université regularnie plasuje się wśród najlepszych uniwersytetów w Europie i na świecie. Jej pierwsze uznanie jako zintegrowanego uniwersytetu miało miejsce w 2018 roku, kiedy to uplasowała się na 29. miejscu w światowym rankingu CWUR 2018-2019 i zajęła 1. pozycję we Francji.

Siedziba główna znajduje się przy 21, rue de l’École-de-Médecine. Prezesura uniwersytetu mieści się na terenie dawnego klasztoru Cordeliers, na stronie Cordeliers.
Uniwersytet Sorbonny: jest Sorbonna i Sorbonna!
Obecnie istnieją bowiem: Université Paris I Panthéon-Sorbonne, Université Paris 3 - Sorbonne Nouvelle oraz Sorbonne Université.

Ponadto w budynku Sorbonny działa dawna uczelnia Sorbonne Paris Cité, reprezentowana przez „Wydział Humanistyki i Nauk Społecznych - Sorbonne” dawnego Université Paris Descartes (Paris V), grupujący katedry antropologii kulturowej, lingwistyki i socjologii.

Tak, to trochę skomplikowane! Na koniec trzy ComUE (Wspólnoty Uniwersytetów i Uczelni) użytkują budynki Sorbonny i noszą jej nazwę:

Sorbonne Universités – struktura, która została zlikwidowana i 1 stycznia 2018 roku zastąpiona przez stowarzyszenie Sorbonne Université.
Sorbonne Paris Cité
Hautes Études-Sorbonne-Arts et Métiers (Hésam)

Zwiedzanie budynków Sorbony w Paryżu

Uniwersytety to miejsca o dużym natężeniu ruchu studentów. W związku z tym oraz w następstwie ataków z 11 września 2001 roku Sorbona jest zasadniczo zamknięta dla publiczności.
Z wyjątkiem nielicznych zorganizowanych grupowych wizyt prowadzonych przez Kanclerstwo oraz Europejskie Dni Dziedzictwa, dostęp do niej mają jedynie studenci i pracownicy placówek posiadających lokale w Sorbonie, a także czytelnicy biblioteki Sorbony. Zobacz załączone godziny otwarcia i okresy zamknięcia.