Pałac Elizejski, władza i symbol Republiki Francuskiej
Pałac Elizejski początkowo, przez kilka lat, był miejską rezydencją (hôtel particulier), by następnie stać się pałacem, w którym historia i anegdoty splatały się ze sobą aż do jego obecnego przeznaczenia jako siedziby prezydentów Republiki Francuskiej. Znajduje się on w dolnej części Pola Elizejskich, w pobliżu Ogrodów Pola Elizejskich.
Pałac Elizejski i hrabia d’Évreux – niezwykła historia
Louis-Henri de La Tour d’Auvergne, trzydziestodwuletni hrabia d’Évreux bez grosza, poślubił dwunastoletnią córkę Antoine’a Crozata, głównego finansisty królestwa. Wymiana usług: tytuł szlachecki w zamian za ogromną posag (2 miliony liwrów). Ambitny hrabia poprosił wówczas Regenta królestwa (który rządził w imieniu małoletniego króla) o stanowisko kapitana łowiectwa w Monceaux. Tę zaszczytną funkcję przyznano „pod warunkiem, że wybuduje w Paryżu godną siebie rezydencję”: powstał wówczas hôtel d’Évreux, późniejszy pałac Elizejski, znajdujący się przy 55 rue du Faubourg-Saint-Honoré w Paryżu (główny wjazd). Zbudowany za pieniądze teścia przez architektów Armanda Claude’a Molleta, a następnie Jules’a Michela Alexandre’a Hardouina, adres ten znajdował się wówczas w sercu dzielnicy robotniczej – prostego traktu otoczonego chałupami pokrytymi strzechą i skromnymi kramikami.
Aby zamknąć tę mroczną historię, hrabia d’Évreux wygnał swoją młodą żonę 14 grudnia 1720 roku, w dniu balu inauguracyjnego pałacu, w obecności swojej kochanki, księżnej de Lesdiguières.
Pałac Elizejski po hrabim d’Évreux aż do Rewolucji
Ten pałac zawsze był ściśle związany z wydarzeniami historycznymi i politycznymi Francji. Zbudowany dla Ludwika Henryka de La Tour d’Auvergne, został następnie zakupiony i podarowany w 1753 roku przez króla Ludwika XV swojej faworycie, markizie de Pompadour. Ta uczyniła z niego swoją paryską rezydencję po przeprowadzeniu kosztownych prac remontowych, finansowanych przez królestwo Francji. Po śmierci markizy, 15 kwietnia 1764 roku, pałac Elizejski służył jako skład mebli (na sprzedaż jej majątku), a następnie w 1773 roku został odkupiony przez bankiera Nicolasa Beaujona, który kazał go ponownie urządzić. Podobno utrzymywał tam jednocześnie pięć lub sześć kochanek, zwanych „Kołysankami”. W 1786 roku sprzedał go w dożywocie królowi Ludwikowi XVI, który chciał tam ulokować ambasadorów i zagranicznych władców przebywających w Paryżu. Ten projekt nigdy nie został zrealizowany, a Ludwik XVI przekazał pałac swojej kuzynce, Batyldzie Orleańskiej.
Uwaga:
Moda na „powrót do natury” z czasów panowania markizy de Pompadour przekształciła park w pastwisko, na którym pasło się stado owiec o złoconych rogach i szyjach ozdobionych wstążkami.
Un jour où la marquise décida de les faire entrer dans son boudoir pour les présenter à ses invités, le bélier, croyant avoir affaire à un rival, chargea son reflet dans un grand miroir, entraînant le troupeau qui saccagea la pièce.
Pałac należący do Bathilde d’Orléans, księżnej de Bourbon
Bathilde d’Orléans, ekscentryczna i pasjonatka astrologii, chiromancji oraz okultyzmu, została odsunięta od dworu za swoją frywolność. Później, z powodu rodzącego się republikanizmu podczas Rewolucji, nadano jej przydomek „Obywatelka Prawda”. Widziała, jak jej brat, zwany „Filipem-Równością”, głosował za śmiercią swojego kuzyna, króla Ludwika XVI. On sam został zgilotynowany. Jej syn został w 1830 roku królem Francuzów jako Ludwik Filip I i został obalony podczas Rewolucji 1848 roku.
Pomimo powiązań z rewolucjonistami, księżna Bathilde d’Orléans została uwięziona na półtora roku w fortecy Saint-Jean w Marsylii i uratowała się jedynie cudem, ledwie uchodząc Terrorowi. Pałac Elizejski doznał jednak licznych zniszczeń w tych burzliwych latach.
W styczniu 1797 roku Dyrektoriat oficjalnie zwrócił posiadłość hotelu księżnej de Bourbon. Ta jednak nie była już w stanie utrzymywać tej obszernej rezydencji i musiała wynająć pierwsze piętro Benoît Hovynowi oraz jego żonie Joanne La Violette, którzy urządzili w nim lokal rozrywkowy. Organizowali tam bale publiczne, gry, konferencje i koncerty (Paryżanie szukali rozrywki, gdyż Terror wciąż tkwił w pamięci).
Pucz 18 fructidora roku V (4 września 1797) był polityczną operacją przeprowadzoną przez Dyrektoriat pod przewodnictwem trzech z pięciu dyrektorów (wśród nich Paula Barrasa), wspartych przez armię, przeciwko rojalistom, którzy stali się większością w Radzie Pięciuset i Radzie Starszych. Bathilde d’Orléans została aresztowana i wraz z szwagierką oraz kuzynem, księciem Conti, odesłana do Hiszpanii (do Francji powróciła dopiero siedemnaście lat później, po upadku Cesarstwa). Dyrektoriat sprzedał wówczas hotel jako dobro narodowe, umowa najmu Hovynów – pierwotnie na dziewięć lat – została rozwiązana, a nowy lokal otwarto 21 czerwca 1797 roku. Otrzymał on nazwę Palais de l’Élysée, nawiązując do pobliskiej promenady o tej samej nazwie. Uroczyste otwarcie było wystawne: balon na gorące powietrze umieszczony w ogrodach uniósł w powietrze owcę, która następnie została opuszczona na spadochronie.
Elizeum pod Konsulatem i do wyjazdu Napoleona I Konsulat, w 1799 roku, kładzie kres tym lataom fantazji. Po ośmiu latach użytkowania jako miejsce publiczne pałac znajduje się w opłakanym stanie. Szwagier cesarza Napoleona I, marszałek imperium Joachim Murat, kupuje nieruchomość od zrujnowanej córki Hovyna 6 sierpnia 1805 roku za 570 000 franków i podejmuje w niej gruntowne prace remontowe. Zamieszkuje ją wraz z małżonką Karoliną Bonaparte i czyni z niej jedną ze swych licznych luksusowych rezydencji. Pałac zyskuje wówczas status pałacu. Staje się również miejscem wystawnych przyjęć i burzliwych scen między małżonkami Murat, a także między Napoleonem I a generałem Jeanem-Andochem Junotem. Ten ostatni był przez pewien czas kochankiem siostry Karoliny Bonaparte. Murat, który w 1808 roku został królem Neapolu, Napoleon czyni z pałacu swoją rezydencję na kilka miesięcy, a następnie, po zerwaniu z Józefiną, cesarz ofiarowuje mu pałac. Okres Stu Dni pozwala Cesarzowi na osiedlenie się tam od 21 do 25 czerwca 1815 roku rano, po swojej abdykacji z 22 czerwca, podpisanej na rzecz brata w Sali Srebrnej.
Pałac Elizejski aż do Napoleona III Po abdykacji Napoleona I, Pałac Elizejski został zajęty przez lorda Wellingtona, dowódcę wojsk alianckich we Francji, który pozostawił go w opłakanym stanie.
Ludwik XVIII powraca do Francji i w grudniu 1815 roku ofiarowuje Pałac Elizejski swojemu następcy i bratankowi, drugiemu synowi króla Karola X – księciu Berry. 13 lutego 1819 roku zostanie on zamordowany przez robotnika Louvela. Jego żona, będąca w ciąży, urodzi hrabiego Chambord, który w 1871 roku odmówi przyjęcia flagi trójkolorowej i utraci szansę objęcia tronu Francji.
Później Ludwik Napoleon Bonaparte (bratanek Napoleona I, przyszły Napoleon III) każe urządzić go na modłę „angielską”, gdy w latach 1848–1852 zostaje prezydentem Drugiej Republiki. Od tego czasu jest oficjalną rezydencją prezydenta Republiki Francuskiej – rzecz jasna, kiedy Francja jest republiką!
Gdy jednak Napoleon III został cesarzem, przeniósł się do pałacu Tuileries. W 1853 roku, mimo że rezydował w Tuileries, zdecydował się na gruntowną renowację pałacu Elizejskiego, powierzając prace nowemu architektowi, Josephowi-Eugène’owi Lacroix. Pałac Elizejski stał się wówczas „oficjalnym hotelem dla monarchów odwiedzających Paryż”, a Napoleon III urządzał w nim wspaniałe przyjęcia, zwłaszcza w sali balowej urządzonej po zachodniej stronie pałacu. Obecna struktura pałacu pochodzi w głównej mierze z tego okresu, a wszystkie prace, zakończone w 1867 roku, stanowią ostatnie wielkie modernizacje. Od czasów Ludwika XV, przez licznych mieszkańców, hotel, a później pałac, był wielokrotnie przebudowywany zarówno od zewnątrz, jak i wewnątrz.
Uwaga
Po renowacjach ukończonych w 1867 roku spośród 7 zaplanowanych gobelinów 5 zostało zniszczonych podczas powstania Komuny Paryskiej w 1871 roku. Pałac Elizejski uniknął całkowitego zniszczenia przez komunardów dzięki sfałszowanym pieczęciom ozdobionym godłem rządu federalnego, które zostały umieszczone przez Louisa Basset de la Belavalle.
Prezydenci Republiki od 1871 roku do dziś
Francja znała pięć republik. Pierwsza obejmowała okres rządów republikańskich od września 1792 do maja 1804 roku (Napoleon zostaje Napoleonem I). Druga trwała od 1848 do 1851 roku (Ludwik Napoleon Bonaparte jest prezydentem). Trzecia funkcjonowała od września 1870 do lipca 1940 roku, czwarta od 1946 do 1958 roku, a piąta istnieje od tego czasu.
Dwadzieścia pięć prezydentów zasiadało w Pałacu Elizejskim od czasów Ludwika-Napoleona Bonaparte. Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się więcej o ich nazwiskach i kadencjach.
Kilka ciekawostek związanych z pałacem Elizejskim
Czterech prezydentów zmarło w trakcie pełnienia urzędu. Prezydent Sadi Carnot został zamordowany w Lyonie i przewieziony do pałacu w czerwcu 1894 roku. Prezydent Paul Doumer zginął od kuli w Paryżu w maju 1932 roku z rąk rosyjskiego emigranta. Prezydent Pompidou zmarł w swoim paryskim mieszkaniu w 1974 roku po długiej chorobie.
Félix Faure był czwartym prezydentem, który zmarł w trakcie kadencji, i jedynym, który odszedł w samym Pałacu Elizejskim, 16 lutego 1899 roku, cztery lata po wyborze. „Historyczny fakt” o okolicznościach, które weszły do legendy: miałby umrzeć w ramionach swojej kochanki, Marguerite Steinheil. Wywołało to drwiny, plotki i żarty.
Prezydent Jules Grévy zrezygnował z urzędu 2 grudnia 1887 roku w wyniku skandalu wywołanego ujawnieniem procederu handlu orderami, w który zamieszany był jego zięć, Daniel Wilson.
Prezydent Paul Deschanel, dotknięty stanem lękowo-depresyjnym oraz zespołem Elpénora, w maju 1920 roku wypadł z nocnego pociągu prezydenckiego – bez obrażeń i bez zauważenia przez ochronę. Siedem miesięcy po objęciu urzędu krążyły pogłoski o jego chorobie psychicznej, w wyniku czego zrezygnował z funkcji w Pałacu Elizejskim.
W niedawnych czasach prezydent François Hollande został sfotografowany, jak zsiada z skutera prowadzonego przez jednego ze swoich ochroniarzy, pod oknami mieszkania swojej aktorskiej kochanki, Julie Gayet, w środku nocy. Ponownie prasa satyryczna miała pełne pole do popisu.
10 czerwca 1940 roku pałac gościł ostatnią sesję Rady Ministrów paryskich Trzeciej Republiki. Opuszczony w latach 1940–1946, nie został zajęty przez Niemców podczas II wojny światowej. Generał de Gaulle, stojący na czele rządu tymczasowego, ulokował się w hotelu de Brienne. Dopiero w 1947 roku prezydent Auriol powrócił do Pałacu Elizejskiego, a za nim prezydent Coty, wybrany w 1953 roku aż do końca istnienia Czwartej Republiki, 31 grudnia 1958 roku. Następnie, wraz z Piątą Republiką, pojawili się: generał de Gaulle, Valéry Giscard d’Estaing, François Mitterrand, Jacques Chirac, Nicolas Sarkozy, François Hollande oraz Emmanuel Macron.
Zwiedzanie rezydencji prezydentów Francji
Pałac Elizejski można zwiedzać tylko raz w roku: podczas Europejskich Dni Dziedzictwa, w 3. weekend września.
Klikając w „Wirtualna wycieczka po Pałacu Elizejskim”, możesz wirtualnie odkryć biura, salony i korytarze budynku. Dostępne w językach francuskim i angielskim.
Pałac Elizejski składa się z
Główny budynek (budynek główny), zwany również „Hotelem d’Évreux”. Na pierwszym piętrze budynku głównego znajdują się wyłącznie pomieszczenia oficjalne: mieszczą się tam salony recepcyjne i robocze, wykorzystywane podczas spotkań z zagranicznymi gośćmi oraz posiedzeń Rady Ministrów. (1)
Pierwsze piętro: Na drugie piętro prowadzą liczne schody, w tym wielkie schody Murat, które łączą honorowy westybul z dwoma przedpokojami prowadzącymi do biur prezydenta Republiki oraz jego najbliższych współpracowników.
Skrzydło wschodnie Skrzydło wschodnie pałacu, ukształtowane w literę L, otaczające mały ogród francuski lub prywatny ogród prezydenta, tradycyjnie przeznaczone jest na prywatne apartamenty małżeństwa prezydenckiego. Parter służy głównie do organizowania przyjęć lub spotkań o charakterze półoficjalnym, natomiast na pierwszym piętrze znajdują się właściwe apartamenty prezydenckie.
Skrzydło zachodnie W przedłużeniu salonu Murat skrzydło zachodnie służy głównie do organizowania uroczystych przyjęć państwowych.
(1) Uwaga:
Pałac i życie polityczne Francji: Rada Ministrów
Pałac gości co środę rano posiedzenia Rady Ministrów. Zwyczajowo premier zajmuje miejsce naprzeciwko prezydenta Republiki, przy długim stole z zaokrąglonymi końcami. Tradycyjnie minister spraw zagranicznych przedstawia krótkie sprawozdanie z aktualności międzynarodowych. Następnie prezydent udziela głosu poszczególnym ministrom, których działania figurują w porządku obrad lub którzy muszą bronić projektu ustawy, a na koniec posiedzenia może dodać uwagę na konkretny temat, jeśli chce nadać mu szczególne znaczenie.
Rada podejmuje również indywidualne decyzje (mianowania lub awansowanie wysokich urzędników, takich jak prefekci, generałowie, prokuratorzy, rektorzy akademii, członkowie Komisji ds. Sondaży itp.). Prezydent podpisuje akty podjęte na posiedzeniu Rady. Po zakończeniu posiedzenia publikowany jest oficjalny komunikat, często komentowany przez rzecznika rządu. W sierpniu Rada zwykle bierze trzytygodniowe wakacje.
Park Pałacu Elizejskiego
Za czasów hrabiego d’Évreux ogród został urządzony w stylu francuskiego ogrodu klasycznego („ogród à la française”) – „bardzo zdyscyplinowany, bardzo przemyślany, bardzo symetryczny”.
Za czasów Trzeciej Republiki, Brama Koguta (26, avenue Gabriel 75008 Paryż) została zbudowana z tyłu parku przez Adriena Chancela (który nadzorował również budowę sali balowej) na zlecenie prezydenta Émile’a Loubeta. Służyła jako wejście dla zaproszonych gości pary prezydenckiej.
Ten ogród o powierzchni dwóch hektarów (20 000 m², w tym 7 000 m² trawników) prezentuje się obecnie jako długi, zakrzywiony trawnik, otoczony drzewami, kwiatami, zaroślami, labiryntem i fontanną. Od 1990 roku ogrodnik Yannick Cadet zajmuje się urządzaniem parku, wspomagany przez dziewięciu ogrodników.
Park liczy łącznie sto gatunków drzew i krzewów. Rosną tu trzy dwustuletnie platany, pochodzące z czasów Batyldy Orleańskiej, księżnej de Bourbon, z których największy ma 5,20 metra obwodu, a także bukszpany i różne odmiany hibiskusa. Znajduje się tu również sto odmian róż i trzydzieści odmian różaneczników. Sadzenie kwiatów wiosennych wiąże się z importem 20 000 cebulek hiacyntów i tulipanów oraz 17 000 cebulek kwiatów letnich. W parku znajduje się również olbrzymi bonsai.
Pałac Elizejski w liczbach
Powierzchnia użytkowa obiektu wynosi 11 179 m² (to zaledwie nieco ponad jeden hektar, czyli kwadrat o boku 100 m × 100 m), w tym 300 m² apartamentów prywatnych, co daje łącznie 365 pomieszczeń (w tym 90 w podziemiach), natomiast park rozciąga się na 1,5 hektara i porośnięty jest stu różnymi gatunkami, w tym platany pochodzące sprzed 1789 roku, z których jeden osiąga rekordową wysokość 40 metrów.
W Pałacu Elizejskim pracuje blisko 1 000 osób, w tym około stu zajmujących się obróbką korespondencji (przyjmują od 1 500 do 2 000 listów dziennie) oraz 350 żołnierzy.
Zegarmistrz w białych rękawiczkach nakręca 320 zegarów każdego wtorkowego ranka, w przeddzień posiedzenia Rady Ministrów.
Liczba mebli: 2 000 cennych elementów wyposażenia, w tym 200 gobelinów, 6 000 srebrnych przedmiotów oraz 3 000 kryształów firmy Baccarat.
Park samochodowy liczący 75 pojazdów, oprócz samochodów należących do prezydenta Republiki (Raymond Poincaré był pierwszym prezydentem, który w 1913 roku użył oficjalnego samochodu w orszaku prezydenckim – był to miejski coupé Panhard & Levassor).
Liczba wejść: 6. Korespondencję należy kierować na oficjalny adres: 55, rue du Faubourg-Saint-Honoré, oznaczony przez bramę i portiernię.
Jego oficjalny budżet w 2014 roku wynosił prawie 100 milionów euro.