Kabaret U Szybkiego Króliczka, gdzie widz aktywnie uczestniczy w spektaklu

Kabaret Lapin-Agile (Kabaret Lapin Agile) to dziwna nazwa dla kabaretu znajdującego się w 18. dzielnicy Paryża, na wzgórzu Montmartre, przy ulicy 22 rue des Saules. Dojedzie się tam linią metra nr 12, stacją Lamarck - Caulaincourt.
Kabaret Lapin-Agile: kabaret jak żaden inny
Legendarny Kabaret Lapin-Agile, najstarszy kabaret Montmartre, każdego wieczoru ożywia dziedzictwo francuskich piosenek i opowieści. Bez laserów, mikrofonów czy nagłośnienia! Tylko muzyka i surowe głosy. Publiczność uczestniczy w tworzeniu nastroju i powraca do dawnej atmosfery, w której każdy słucha drugiego i dzieli się swoją radością.

Dziś Kabaret Lapin-Agile dorównał najbardziej prestiżowym nazwiskom naszego dziedzictwa artystycznego. W dziedzinie malarstwa, literatury, śpiewu, poezji, muzyki i piosenki popularnej uosabia on obraz francuskiej i paryskiej tradycji, cenionej przez publiczność na całym świecie. Jego eklektyczny repertuar czyni go wyjątkowym ambasadorem francuskiej kultury, która wciąż cieszy się ogromnym zainteresowaniem poza granicami kraju.

Ponadto kabaret sprzyja pojawianiu się nowych talentów, które prezentują tam swoje dzieła. To żywe muzeum francuskiej piosenki. Zespół artystów, utalentowanych piosenkarzy, autorów tekstów i kompozytorów różnych stylów tworzy autentyczną atmosferę, w której publiczność śpiewa i uczestniczy w wyjątkowym klimacie Montmartre.

Brak kolacji tutaj, tylko spektakl i napoje. Przyjdź trochę wcześniej, w okolicy jest wiele restauracji!
Kontekst epoki: druga połowa XIX wieku, dzielnica Montmartre – dolna i górna
Dolny Montmartre pod koniec XIX wieku stał się „dzielnicą przyjemności”. W latach 80. XIX wieku mieścił liczne kabarety (Le Chat Noir, Moulin Rouge), bardzo zróżnicowaną i niekiedy niebezpieczną społeczność (prostytutki z sutenerami, wszelkiego rodzaju margines społeczny).

Górny Montmartre (Wzgórze Montmartre), przeciwnie, przypominał wieś aż do 1914 roku. Słynął z czystego powietrza, wiatraków i tanich mieszkań, przyciągając artystów, z których wielu się tam osiedliło. Od 1890 roku ich liczba stała się znaczna.
Pochodzenie nazwy Kabaretu Lapin-Agile
Budynek powstał w 1795 roku. Około 1860 roku mieścił się tam zajazd pod nazwą „Au Rendez-vous des voleurs”. Później stał się Lapin Agile i miejscem spotkań artystycznej bohemy na początku XX wieku.

Założony w drugiej połowie XIX wieku, wykupiony w 1913 roku przez Aristide’a Bruanta, był jednym z ulubionych miejsc spotkań. Od Maxa Jacoba po Pabla Picassa, poprzez Rolanda Dorgelèsa, Francisa Carco, Blaise’a Cendrarsa czy Pierre’a Mac Orlana. Później, w latach 40. i 50. XX wieku, bywali tu Jean-Roger Caussimon i François Billetdoux. Kabaret Lapin Agile działa do dziś – „pełen życia”.
Od Kabaretu Morderców do Kabaretu Lapin Agile: kolejni właściciele
Gospoda z 1860 roku przyjmuje nazwę Kabaretu Morderców w 1869 roku. Na ścianach wiszą bowiem ryciny przedstawiające słynnych morderców – od Ravailleca (mordercy króla Henryka IV) po Troppmanna (skazanego w 1870 roku za morderstwo ośmiorga członków jednej rodziny).

W latach 1879–1880 ówczesny właściciel zleca André Gillowi, karykaturzyście z zamiłowania i bywałemu w lokalu, stworzenie szyldu. Gill maluje królika ubranego w zielony frak i czerwony szal, który ucieka z patelni, do której miał trafić. Kabaret przyjmuje wówczas nazwę „Au Lapin à Gill” (U Gilla królika), wkrótce zmienioną na Lapin Agile (według jednej z wersji pochodzenia tej nazwy).

We wrześniu 1883 roku „goguettier”, poeta i piosenkarz z Montmartru Jules Jouy zakłada biesiadę-goguettę „Zupa i Wołowina”. Ich miejsce spotkań zostało ustalone w Kabarecie Morderców.

W 1886 kabaret został zakupiony przez byłą tancerkę cancanu, Adèle Decerf (zwaną „matką Adèle”). Pozbyła się podejrzanej klienteli i przekształciła go w kawiarnię-restaurację z koncertami, nazwaną „À ma campagne”. Za dnia odwiedzali ją bywalcy kabaretu Chat Noir: Charles Cros, Alphonse Allais, Jehan Rictus i inni, a także pieśniarz Aristide Bruant, który przyprowadzał tam malarza Toulouse’a-Lautreca i Courteline’a. Wieczorami w sobotę i niedzielne poranki organizowano tam amatorskie koncerty.

Na początku XX wieku „matka Adèle” sprzedała kabaret Berthe Sébource, która wprowadziła się tam ze swoją córką, Marguerite Luc, zwaną „Margot”, późniejszą żoną Pierre’a Mac Orlana. W 1903 dołączył do nich Frédéric Gérard (1860–1938), zwany „ojcem Frédém”, dzięki któremu Kabaret Lapin Agile stał się nieodłącznym miejscem bohemy artystycznej.
Kabaret Lapin Agile w czasach Frédérica Gérarda
Frédéric Gérard urodził się na południu Paryża, w Athis-Mons (Seine-et-Oise) 24 grudnia 1860 roku. Przez długi czas przemierzał ulice Montmartru ze swoim osłem (zwanym „Lolo”), sprzedając sezonowe produkty, aż został właścicielem kabaretu „Le Zut”, znajdującego się przy ulicy Norvins lub Ravignan (według różnych źródeł). Ten lokal został zamknięty po pamiętnej bójce między klientami, która trwała całą noc.

Kiedy osiedlił się w kabarecie Lapin Agile, zachował przy sobie psa, kruka, białe myszy oraz osła, z którym sprzedawał ryby na ulicach Montmartre, aby uzupełnić swoje dochody. Jako artysta kabaretowy „Frédé” śpiewał czułe romanse lub realistyczne piosenki, akompaniując sobie na wiolonczeli lub gitarze. Nie wahał się również częstować posiłkami i napojami bez grosza przy duszy artystów w zamian za piosenkę, obraz lub wiersz. To właśnie wtedy narodziła się specyfika kabaretu Lapin Agile.

Arystyd Bruant, który dorobił się majątku jako piosenkarz wyśmiewający swoich wielbicieli, zawsze regularnie bywający w Lapin Agile, zaprzyjaźnił się z właścicielem. W 1913 roku, kiedy budynek miał zostać zburzony, Bruant go kupił i powierzył jego prowadzenie „Frédé”.
Artyści i łobuziaki: klientela Kabaretu Lapin Agile
Pod wpływem „Frédé” Lapin Agile szybko stał się dla bohemy Montmartru „prawdziwą instytucją kulturalną”. Bywał tam Pierre Mac Orlan, który dwa lub trzy razy w tygodniu śpiewał piosenki wojskowe. Roland Dorgelès również śpiewał, choć rzadko, bo nie miał do tego talentu, podobnie jak Max Jacob, André Salmon, Paul Fort i inni. Gaston Couté nigdy nie śpiewał, ale czasem kończył pijany do nieprzytomności, śpiąc pod stołem. Apollinaire czytywał tam wiersze ze zbioru *Alkohole*. Picasso namalował portret Marguerite Luc (*Kobieta z krukiem*, 1904) oraz *Arlekina pijącego przy barze kabaretu* (*Au Lapin Agile: Arlekin z kieliszkiem*, 1905). Aktor Charles Dullin zadebiutował w 1902 roku, recytując w szaleńczym stylu wiersze Baudelaire’a, Villona, Corbière’a czy Laforgue’a. Wszystko to pod spokojnym wzrokiem ogromnego Chrystusa z gipsu, wyrzeźbionego przez angielskiego rzeźbiarza Leona-Johna Wesleya.

Ale jednak byli też anarchiści z *Libertaire* (dziennika anarchistycznego), z którymi współistnienie bywało czasem napięte, a przede wszystkim byli to bandyci z nizin Montmartru i dzielnicy Goutte d’Or (na wschód od wzgórza).

Napięcie jeszcze się pogłębiło, gdy Frédéric Gérard postanowił pozbyć się tej niepożądanej klienteli. Chciał „stworzyć klientelę artystów” i „dla ich spokoju”. Pewnych nocy z zewnątrz przez okna kabaretu padały strzały. Przemoc osiągnęła apogeum w 1910 roku, kiedy jeden z synów Frédérica Gérarda, Victor („Totor”), został postrzelony w głowę za barem.
Słynna „fumisteria”: *I słońce zapadło nad Adriatykiem*

Ten burzliwy okres, naznaczony obecnością bandytów, trwał dwa lub trzy lata. Ale istniały też inne, mniej gwałtowne napięcia między klientami lokalu: z jednej strony awangardowi artyści, zwani pogardliwie „gangiem Picassa” (mało lubiani przez właściciela Lapin Agile), a z drugiej tradycjonaliści skupieni wokół Dorgelèsa.

W 1910 roku Dorgelès zorganizował słynny żart. Wraz z przyjaciółmi przedstawił na Salonie Niezależnych obraz zatytułowany *I słońce zapadło nad Adriatykiem*, rzekomo namalowany przez nieznanego dotąd włoskiego artystę Joachima-Raphaëla Boronalego, uważanego za teoretyka nowego nurtu artystycznego („ekscesywizmu”). W rzeczywistości *Manifest ekscesywizmu* był dziełem Dorgelèsa, a sam obraz namalował „Lolo” – osiołek Frédérica Gérarda. Do jego ogona przymocowano pędzel. Fikcyjne nazwisko malarza, Boronali, było anagramem „Aliboron”, przezwiska osła „Lolo”.

Żart okazał się ogromnym sukcesem: obraz wywołał „komentarze niewiele odbiegające od tych, które towarzyszyły innym dziełom modernistycznym”, i został sprzedany za pokaźną sumę.

Ta dowcipna inicjatywa Dorgelèsa i jego przyjaciół wpisuje się w typowo montmartrowską tradycję: „fumisterię”, polegającą na tworzeniu „skomplikowanych żartów, wzbogaconych nieokiełznaną wyobraźnią i błyskotliwą grą słów” – praktyka ta łączy dzisiejszych kabaretowych humorystów z awangardą z początku XX wieku. Doskonałym przykładem jest twórczość Alphonse’a Allaisa.
Koniec pewnej epoki: Wielka Wojna 1914–1918
Beztroskie czasy dobiegły końca 1 sierpnia 1914 roku wraz z ogłoszeniem powszechnej mobilizacji przeciw Niemcom. „Wszystko zdawało się zostać zmiotone jednym ruchem”, zanotował Francis Carco. Klientela Lapin Agile znacznie się przerzedziła, większość bywalców trafiła na front, wielu z nich już nie powróciło.

Lapin Agile po Wielkiej Wojnie
Kabaret nie odzyskał dawnej pozycji miejsca spotkań awangardowych pisarzy i artystów. Środek ciężkości twórczości przesunął się w stronę Montparnassu. Mimo to malarze zachowali zwyczaj, by podczas wernisażu Jesiennego Salonu co roku kończyć wieczór w Lapin Agile.

W 1922 roku Aristide Bruant sprzedał kabaret „Paulo”, synowi Frédérica Gérarda, któremu kiedyś udzielał lekcji śpiewu. Według André Salmóna, Paulo stał się „najlepszym interpretatorem” piosenek swojego mistrza. Za jego kadencji „wieczory”, dawniej nieformalne i improwizowane, zostały zorganizowane w bardziej ustaloną formę. Artyści byli wybierani przez nowego szefa… i wynagradzani. Niektórzy nawet zamieszkali w kabarecie jako jego „pensjonariusze”.

Wśród bywalców Lapin Agile byli Pierre Brasseur, Georges Simenon, a także amerykańscy celebryci odwiedzający Paryż, jak Rudolph Valentino, Vivien Leigh i Charlie Chaplin.
Kabaret Lapin Agile od okresu drugiej wojny światowej do dziś Po zakończeniu drugiej wojny światowej, podobnie jak trzydzieści lat wcześniej, ulubione miejsce artystów przeniosło się z dzielnicy Montparnasse do „Dzielnicy Saint-Germain-des-Prés”. Mimo to, po 1945 roku Lapin Agile ponownie stał się miejscem spotkań i trampoliną dla artystów. To właśnie tam w 1950 roku gitarzysta Alexandre Lagoya poznał Léo Ferré, a w 1955 roku Claude Nougaro po raz pierwszy pojawił się na scenie – najpierw jako poeta, później jako piosenkarz.

W 1972 roku Paulo Gérard przekazał zarządzanie kabaretem swojemu zięciowi Yvesowi Mathieu, który pozostaje jego właścicielem. Nadal organizowane są tam „Wieczory”, podczas których występują piosenkarze i aktorzy.
Królik Agile w dziełach fikcji
Królik Agile posłużył za scenerię wielu sztuk teatralnych:

„Picasso w Króliku Agile”, napisana w 1993 roku przez Steve’a Martina. Sztuka przedstawia spotkanie Alberta Einsteina i Picassa w 1904 roku w tym kabarecie.
„W kabarecie Królik Agile”, napisana w 2017 roku przez Jean-Bernarda Philippota. Opowiada legendę tego legendarnego kabaretu.
„Hello Berlin? Tu Paryż!” – w tym filmie Królik Agile pojawia się jako dekoracja w jednej ze scen.

Królik Agile w malarstwie
Biorąc pod uwagę liczbę artystów, którzy bywali w Króliku Agile, nie mogło ono nie zainspirować ich dzieł:

Pierre Prins (1838–1913), *Kabaret Zwinnego Królika* w Montmartrze w Paryżu, Musée Carnavalet
Pablo Picasso (1881–1973), *U Zwinnego Królika* lub *Arlekin z kieliszkiem*, 1905, Nowy Jork, Metropolitan Museum of Art.
Élisée Maclet (1881–1962):
*Zwinny Królik*, olej na płótnie, lokalizacja nieznana;
*Zwinny Królik pod śniegiem*, olej na płótnie, lokalizacja nieznana.
Maurice Utrillo (1883–1955), *Zwinny Królik*, ulica Saules pod śniegiem, olej i gwasz na desce, lokalizacja nieznana.
Roman Greco (1904–1955), *Zwinny Królik*, sześć obrazów olejnych na płótnie, lokalizacja nieznana
Gen Paul (1895–1975):
*U Zwinnego Królika*, akwaforta, lokalizacja nieznana
*Zwinny Królik*, pastel, lokalizacja nieznana
*Zwinny Królik pod śniegiem*, gwasz na papierze, lokalizacja nieznana.
Roland Dubuc (1924–1998), *Zwinny Królik pod śniegiem*, olej na płótnie, lokalizacja nieznana
Raphaël Toussaint (ur. 1937), *Zwinny Królik*, 1987, lokalizacja nieznana.