Basiliek van het Heilig Hart, gelofte en onophoudelijk gebed sinds 1885
De Basiliek van Sacré-Cœur is ontstaan uit een persoonlijke gelofte die in januari 1871 werd geformuleerd door de filantroop Alexandre Legentil. Zijn doel was om « de rampen die Frankrijk teisteren en misschien wel de grootste die het nog bedreigen » te boeten.
De politieke en katholieke context van die tijd
De Frans-Duitse Oorlog van 1870, soms ook de Frans-Pruisische Oorlog of de Oorlog van 1870 genoemd, zette Frankrijk tegenover de Duitse staten. Deze werd geleid door Pruisen en duurde van 19 juli 1870 tot 28 januari 1871.
Keizer Napoleon III, ingesloten in de stad Sedan, capituleerde op 2 september, terwijl een volksopstand in Parijs de Republiek uitriep.
De regering, die in het door Pruisische troepen belegerde Parijs was gebleven, moest op haar beurt capituleren op 26 januari 1871. Frankrijk verloor toen de gebieden van de Elzas en de Lotharingen tot 1919.
De nieuwe Vergadering, met een meerderheid van monarchisten, evenals bepaalde maatregelen die door haar of door de regering werden genomen, droegen bij aan het aanwakkeren van een gespannen sfeer binnen de Parijse Nationale Garde en de volksmilieus.
Op 18 maart 1871 brak er een opstand uit in Montmartre en werd er een opstandig gezag ingesteld: de Commune van Parijs.
Met de stille toestemming van de Pruisen werd deze bestreden door de Vergadering en de wettige regering. De Commune werd verpletterd tijdens de ‘Bloedige Week’ (21–28 mei) door de regering die door de Nationale Vergadering was gemachtigd. Deze laatste was sinds 18 maart uitwijkend naar het Kasteel van Versailles.
De nationale wens en de stemming van de Nationale Vergadering
De sterke persoonlijkheid van Alexandre Legentil in het katholieke Parijs en zijn uitgebreide netwerk maakten dat het project een nationale dimensie kreeg.
De "persoonlijke" gelofte werd een "nationale". Met zijn zwager Hubert Rohault de Fleury, schilder, en andere vooraanstaande Parijzenaars ondernam hij de stappen die enkele decennia later zouden leiden tot de bouw van de basiliek Sacré-Cœur.
De initiatiefnemers voor de bouw van de basiliek Sacré-Cœur wendden zich eind 1872 tot de "monarchistische" Assemblee om de kerk als openbaar nut te laten erkennen. Dit was immers de enige "legale" manier om de noodzakelijke gronden te verwerven, die eigendom waren van de stad en van talrijke particulieren.
De Nationale Assemblee, verkozen in februari 1871 om een grondwet op te stellen, telde toen 396 royalistische volksvertegenwoordigers (op een totaal van 686), die op religieus vlak bijzonder onverzettelijk waren. Na felle debatten werd de wet inzake openbaar nut aangenomen op 24 juli 1873 met 382 stemmen tegen 138, bij 160 onthoudingen. Dankzij deze stemming kon de Kerk de nodige gronden op de heuvel van Montmartre verwerven.
De bouw van de basiliek Sacré-Cœur wordt vaak in verband gebracht met de gebeurtenissen van de Commune van Parijs. Men zegt dat ze werd opgericht om de "misdaden" van de Commune van mei 1871 te "boeten". De chronologie van de gebeurtenissen lijkt deze these echter niet te bevestigen, die bovendien veel recenter lijkt te zijn.
De financiering en het comité van het Œuvre du Vœu national
In 1873 besloten het comité van het Œuvre du Vœu national en de kardinaal van Parijs dat de keuze van de architect via een wedstrijd zou verlopen. Er werden enkele zaken voorgeschreven: de locatie (Montmartre), een budget beperkt tot zeven miljoen frank, een crypte en een monumentale standbeeld van het Heilig Hart, goed zichtbaar en buiten geplaatst.
De basiliek van het Heilig Hart wordt voornamelijk gefinancierd door een groot aantal Fransen via een nationale collecte. Gelovigen worden niet uitgenodigd om een groot bedrag te schenken, maar wat ze zich kunnen veroorloven.
Hubert Rohault de Fleury bedacht onder meer de ‘Souscription des Pierres’ (Steensubscrip), die families, groepen en bedrijven aanmoedigt om deel te nemen aan de aankoop van een steen, zuil of kapel. De naam, initialen of wapenschilden van de donateurs worden daarin gegraveerd.
De bouw van de basiliek van het Heilig Hart
Op 16 juni 1875 legde de aartsbisschop van Parijs, kardinaal Guibert, de eerste steen van de basiliek (een roze marmer uit Bouère).
Er zijn verscheidene maanden nodig om de funderingen te verstevigen: de ondergrondse gangen en de verzakkingen van de grond vereisen de bouw van 83 putten, die dertigendertig meter diep zijn, om te rusten op de vaste laag onder de klei.
In 1878 begint de bouw van de crypte, gevolgd door die van de basiliek in 1881. Het binnenste schip wordt ingehuldigd op 5 juni 1891.
De Basiliek van Sacré-Cœur in het vizier van de antiklerikale Derde Republiek
De nieuwe Derde Republiek, die diep antiklerikaal is, wil de kerk het gebruik van de basiliek ontnemen en deze omvormen tot een volkswoning of theater. Om de situatie te sussen, doet de regering-Clemenceau een wet aannemen op 13 april 1908, die een einde maakt aan de inbeslagname van het Sacré-Cœur. Het « wordt het eigendom van de stad Parijs en mag alleen bij wet worden afgestaan ».
De Basiliek van Sacré-Cœur en de verdere bouw
De klokkentoren (de lantaarn van de koepel), die met het kruis erop 91 m hoog reikt, wordt voltooid in 1912, maar het duurt tot 1914 voordat de hele gevel klaar is.
De wijding van de kerk en haar verheffing tot de rang van kleine basiliek, aanvankelijk gepland op 17 oktober 1914, wordt uitgesteld vanwege het uitbreken van de oorlog. Zij vindt plaats op 16 oktober 1919, gevierd door kardinaal Vico.
Het gebouw is officieel voltooid in 1923 met de afronding van de binnenversiering, waaronder de mozaïeken in de apsis.
In de jaren 1930 begint de bouw van de bijgebouwen, maar het bouwwerk is pas definitief klaar na de Tweede Wereldoorlog, waarvan de bombardementen de tussen 1903 en 1920 geplaatste gebrandschilderde ramen verwoestten; deze werden vervangen door moderne gebrandschilderde ramen.
In totaal heeft het project zes keer meer gekost dan gepland en duurde het meer dan een halve eeuw.
Exterieurs en de basiliek van Sacré-Cœur
De basiliek volgt niet het traditionele plan van basilieken. Zij heeft de vorm van een Grieks kruis, versierd met vier koepels.
De centrale koepel bereikt een hoogte van 54,94 meter onder de sleutel en heeft een diameter van 16 meter. De buitenhoogte bedraagt 83 meter. Voor de bouw van de Eiffeltoren, die als republikeinse tegenhanger van de basiliek fungeert, was dit het hoogste punt van Parijs.
De koepel wordt bekroond door een lantaarn, gevormd door een zuilengalerij. Een wenteltrap met 237 treden leidt naar de binnen- en buitenverdieping van deze koepel: de eerste biedt uitzicht op het interieur van de kerk, de tweede een panoramisch uitzicht over meer dan 30 km bij helder weer.
In tegenstelling tot de meeste kerken die traditioneel oost-west georiënteerd zijn, is de basiliek noord-zuid georiënteerd. Deze keuze voor een originele as heeft een topografische reden – de smalle breedte van het plateau in deze richting – en een symbolische reden: de kerk openstellen naar het centrum van Parijs.
Interieurs van de basiliek Sacré-Cœur
De absidiale schelp van het koor (een mozaïek versierd met het grootste mozaïekensemble van Frankrijk, vervaardigd door de Émaux de Briare) beslaat een oppervlakte van 473,78 m². Hij is ontworpen volgens de tekening van Luc-Olivier Merson en uitgevoerd tussen 1918 en 1922.
De crypte van de basiliek van Sacré-Cœur
De crypte, die hetzelfde grondplan als de kerk volgt, is een van de bezienswaardigheden van de basiliek.
Een wolfssprong van vier meter breed omringt hem en verlicht hem door de ramen en oculi in de muur.
Het centrale deel van de crypte wordt ingenomen door de Pietàkapel. Naast een monumentale beeld van de Maagd aan de voet van het kruis (een werk dat het altaar domineert, getekend door Julius Coutan in 1895) herbergt hij ook graven van persoonlijkheden die deze heilige plaats hebben gemarkeerd. De gewelven onder deze kapel bevatten de graftomben van de kardinalen Guibert en Richard evenals de hoeksteen van de basiliek.
Basiliek van Sacré-Cœur en gebedstijden in Parijs: ononderbroken aanbidding 24 uur per dag en 7 dagen per week sinds 1885
De basiliek van Sacré-Cœur op Montmartre (zie onze andere artikelen over Montmartre) is een van de vijf kleinere basilieken van Parijs. (Notre-Dame van Parijs is een kathedraal.)
De basiliek is gewijd aan de eeuwige aanbidding van het Heilig Sacrament en is het ‘heiligdom van de eucharistische aanbidding en goddelijke barmhartigheid’. Het is ook een ‘plaats van gebed die 24 uur per dag open is in Parijs’.
Sinds 1885 wisselen gelovigen – mannen, vrouwen en kinderen van alle achtergronden – elkaar dag en nacht af om ononderbroken te bidden, dag en nacht. Dit gebed is de missie die de basiliek bij haar wijding heeft ontvangen: een missie van constante voorspraak voor de Kerk en de wereld.
Sinds 1995 zorgt de congregatie van de Benedictinessen van het Heilig Hart van Montmartre, op verzoek van kardinaal Lustiger, aartsbisschop van Parijs, voor de spirituele en materiële animatie van de basiliek.
Polemieken en de geboorte van een seculiere, van de Kerk onafhankelijke Franse staat
In 1904 was de context gekenmerkt door toenemende spanningen rond de scheiding tussen Kerk en Franse staat.
De Parijse gemeenteraad, destijds met een fel antiklerikale meerderheid die vijandig stond tegenover de basiliek, eiste een stuk grond van 5.000 m² in de directe omgeving. Hierop besloot men er een standbeeld van de ridder van La Barre op te richten, een jonge Franse edelman die in 1766 werd veroordeeld voor godslastering en heiligschennis, onthoofd en vervolgens verbrand, precies in de as van het grote portaal van het Sacré-Cœur.
Het beeld, gebeeldhouwd door Armand Bloch, werd ingehuldigd op 3 september 1905.
Kort daarna volgde een nieuwe politieke daad: de Rue de La Barre (waar de basiliek op nummer 35 staat!) werd in 1907, op beslissing van dezelfde gemeenteraad, hernoemd tot Rue du Chevalier-de-La-Barre.
In 1926, als teken van verzoening van de kant van de gemeente jegens de katholieke wereld, werd het standbeeld verplaatst naar een minder provocatieve locatie in de buurt, namelijk de Place Nadar.
Het werd in 1941 verwijderd en omgesmolten. Het duurde zestig jaar voordat er een nieuw standbeeld in de plaats kwam. Dit werd ingehuldigd op 24 februari 2001.
Te zien in de buurt
We hebben 3 zelfgidsende wandelingen door Montmartre gemaakt die elkaar aanvullen:
Wandeling van Pigalle naar Sacré-Cœur via de zuidkant van de Montmartre-heuvel
Wandeling over de Montmartre-heuvel, het hoogste punt van Parijs
Wandeling van het Musée de Montmartre naar Pigalle via de Moulin Rouge
U kunt ook de artikelen uit onze database raadplegen:
Bonus: 5 belangrijke tips om uw verblijf in Parijs vlot en succesvol te organiseren
Heeft u al opgemerkt dat onze website u tools aanbiedt om uw reis naar Parijs gemakkelijk te organiseren, zodat uw verblijf stressvrij en geslaagd verloopt?
1. Vertaalgids met nuttige zinnen voor wie niet vloeiend Frans spreekt
Heeft u moeite om het juiste woord of de juiste uitdrukking in het Frans te vinden? Klik hier op VERTAALGIDS – of bovenaan rechts op uw scherm. Het is een woordenlijst met 100 nuttige woorden en/of uitdrukkingen voor een toerist in Parijs (in het restaurant, hotel, bij het winkelen, in de metro, begroetingen, de weg vragen, etc.). Er zijn acht talen beschikbaar. En weet u wat het mooie is? Elk woord en elke uitdrukking kan bovendien ook hardop in het Frans worden beluisterd.
2. De reisplanner van VPBY
Er valt in Parijs ontzettend veel interessants en leerzaams te ontdekken. Een goede planning van uw verblijf is daarom sterk aan te raden. Om u hierbij te helpen, stellen wij u gratis onze reisplanner ter beschikking.
In 5 minuten en 5 kliks krijgt u uw programma voor een halve dag per halve dag, alle reserveringen – indien gewenst, zonder verplichting – van de bezienswaardigheden die u wilt bezoeken. Ook de reservering voor uw vervoer (vliegtuig, trein of auto) en uw accommodatie is voorzien. Zelfs suggesties voor waardevolle cadeaus als souvenir voor uzelf, uw vrienden of uw familie.
Hoe werkt het?
Klik op "Organisator van uw verblijf in Parijs", volledig gratis, en u hoeft zich niet meer het hoofd te breken om zoveel mogelijk te zien in zo weinig mogelijk tijd. Vervolgens kiest u:
1/ U kiest uw "algemene wensen" door te klikken op de lijst (Musea, Kerken, Monumenten, Parken, etc.);
2/ De Reisgenerator van VPBY stelt u vervolgens alle relevante fiches voor;
3/ U selecteert door te klikken op de namen van de musea, monumenten, parken of activiteiten die u wilt bezoeken;
4/ De organisator geeft u de planning terug voor elke dag van uw verblijf;
5/ met de geografische optimalisatie van de dagelijkse bezoeken – indien gewenst – om vermoeiende en tijdrovende verplaatsingen te vermijden.
Dit gebeurt in 5 kliks en slechts 3 minuten. En het is echt gratis. Om het te gebruiken, klikt u op "Reisorganisator voor Parijs"
Opmerking: wilt u weten wat de gebruikers van de Reisgenerator van VPBY denken over hun ervaring? Klik op "Zij hebben hun reis gemaakt met VPBY"
3. Lijst van te maken reserveringen
Om tijd te besparen en niet in de rij te hoeven staan, raden wij u aan om uw reserveringen enkele dagen van tevoren online te doen. Alle officiële reserveringen zijn nuttig en beschikbaar op onze website:
Reserveringen voor toegang tot musea, monumenten, shows en boottochten op de Seine
Reserveringen voor uw aankomst in Frankrijk: vliegtuigen, treinen, auto’s
Reserveringen voor uw accommodatie: hotels, appartementen, vakantiehuisjes – in Parijs of direct in de buurt
De links voor al deze reserveringen vindt u direct in de artikelen over de bezienswaardigheden die u interesseren of in de zelfgidsroutes van onze wandelingen. Door op "Reserveringen" in de menubalk te klikken, krijgt u toegang tot alle reserveringen die u nodig heeft tijdens uw verblijf. Ter illustratie:
Reservering toegang Notre-Dame van Parijs (gratis toegang, maar reserveren wordt aanbevolen om wachtrijen te vermijden)
Tickets voor de Conciergerie (combinatieticket Sainte-Chapelle)
Reserveren voor het Kasteel van Versailles: Toegangsticket + Tuinen + Domein van Trianon
4. Herinneringsfoto’s en verzamelobjecten van Parijs
Dit zijn HD-collectiefoto’s die digitaal of als duurzame afdruk (75 tot 100 jaar) beschikbaar zijn. De formaten variëren van ansichtkaart tot grote foto’s van 1 meter of meer. Een uniek aandenken om uw interieur te verfraaien. Een kwaliteitsvol souvenir (dat niet lijkt op een plastic Eiffeltoren of een sneeuwbol). Tegen een zeer betaalbare prijs. Klik op:
5. Neem een persoonlijke fotoreportage van uw verblijf in Parijs mee naar huis
Fotoreportage door professionele fotografen in Parijs op de locaties van uw keuze of die wij u aanbevelen. Een reportage voor "gezin", bruiloft, andere evenementen. Van 1 uur tot een hele dag. De beste prijs-kwaliteitverhouding. Klik op: