Fonteinen van het Place de la Concorde, onafscheidelijke metgezellen van de Obelisk
De Fontainen van het Place de la Concorde zijn de twee bassins gelegen op het Place de la Concorde, in het 8e arrondissement van Parijs. Ze bevinden zich aan weerszijden van de obelisken van de Concorde en heten Fontain des Mers (zuidkant, aan de kant van de Seine) en Fontain des Fleuves (noordkant, aan de kant van de Rue Royale). De obelisk werd ingehuldigd in 1836 en de fonteinen in 1840.
De renovatie van het Place de la Concorde
Het was Lodewijk-Filips I die besloot de obelisk van Luxor op het Place de la Concorde te plaatsen, « waar hij geen enkele politieke gebeurtenis mag herinneren ». Deze technische prestatie, die een ware uitdaging was, vond plaats op 25 oktober 1836 onder leiding van de scheepsbouwkundig ingenieur Apollinaire Lebas, in aanwezigheid van meer dan 200.000 toeschouwers.
Tussen 1836 en 1846 werd het plein getransformeerd door de architect Jacques-Ignace Hittorff, die het principe van Gabriel behield.
De toevoeging van de twee monumentale fonteinen van de Concorde
Hij liet twee monumentale fonteinen installeren – de fontein van de Zeeën en de fontein van de Rivieren – aan weerszijden van de obelisk en omringde het plein met kandelaars en zuilen met scheepssnuivers.
Het plein werd zo een viering van de Franse scheepsbouw, verwijzend naar de aanwezigheid van het ministerie van Marine in een van de twee door Gabriel gebouwde hotels. De twee fonteinen werden op 1 mei 1840 ingehuldigd door de prefect Rambuteau.
De technische vakmanschap van de fonteinen van de Concorde
In 1837 gaf Jacques Ignace Hittorff, belast met de grote transformatie van het Place de la Concorde, de opdracht voor de fonteinen aan de gieterij Muel in Tusey, in de Meuse.
Ze zouden aanvankelijk door de Parijse gieterij Calla worden uitgevoerd, maar het was de gieterij van Vaucouleurs die de opdracht binnenhaalde. De meest symbolische onderdelen in gietijzer werden verguld.
A. Guettier, ingenieur aan de École des Arts et Métiers (1), destijds verantwoordelijk voor de werkplaatsen in Muel, documenteerde zorgvuldig in zijn archieven de gebruikte technieken, de gietmethodes, de fabricagestappen van de kernen en het gieten, evenals de aard van de zanden en gietijzers die werden toegepast. Dit waardevolle document, dat tot op de dag van vandaag bewaard is gebleven, dient nog steeds als referentie voor de meest recente restauraties. Het gehele fonteindeel weegt ongeveer 50 ton. Een fraai werk.
(1) De École des ingénieurs des Arts et Métiers is een grote school die nog steeds bestaat onder de naam École nationale supérieure des Arts et Métiers (ENSAM). Opgericht in 1780, dertien jaar voor de École polytechnique, door de hertog van La Rochefoucauld-Liancourt, had ze als doel de pupillen van zijn cavalerie-regiment op te leiden, dat later het 11e regiment dragonders werd. Merkwaardig genoeg overleed de hertog van La Rochefoucauld, op slechts ongeveer 100 meter afstand, op 9 rue Royale, op 27 maart 1828. Zijn begrafenis ging gepaard met gebeurtenissen die zowel pijnlijk als ongelooflijk waren.
De fonteinen van de Concorde, een ode aan water en aan Parijs
De twee bassins van 3 meter hoog vieren de riviervaart (fontein aan de noordzijde, tegenover de rue Royale) en de zeevaart (fontein aan de zuidzijde, tegenover de Seine). Ze verwijzen ook naar het wapen van de stad Parijs, dat een schip (een boot) toont dat op de wind vaart en op het water (de Seine) drijft. Bovenop bevindt zich een dwarsbalk (het schildhoofd) bezaaid met gouden lelies. De wapenspreuk luidt: « Fluctuat nec mergitur » (geworpen door de golven, maar niet verzwolgen).
De rivierfontein toont zittende figuren die de rivieren de Rijn en de Rhône symboliseren, alsook producten uit de doorkruiste streken (druiven, tarwe, fruit, bloemen), allegorische beelden van de riviervaart, landbouw en industrie.
De zeefontein toont zes reusachtige figuren die de Oceaan, de Middellandse Zee, vissen, koralen, parels en schelpen voorstellen. Er zwemmen zwanen tussen drie genii die de Zeevaart, de Handel en de Sterrenkunde symboliseren.
Voor de artistieke creatie van de beelden die deze fonteinen sieren, deed de architect Hittorff een beroep op verschillende kunstenaars: Jean-François-Théodore Gechter, Honoré-Jean-Aristide Husson, François Lanno, Nicolas Brion, Auguste-Hyacinthe Debay, Antoine Desboeufs, Jean-Jacques Feuchère, Antonin-Marie Moine, Jean-Jacques Elshoecht (ook bekend als Carle Elshoecht) en Louis-Parfait Merlieux.
Andere decoraties op de Place de la Concorde, contemporain met de fonteinen
De rostrale zuilen (grote triomfzuilen ter herdenking van zegevierende zeeslagen of maritieme campagnes), die 9,60 m hoog zijn, dragen scheggen van schepen die geschikt zijn voor verlichting met gas. Dezelfde keuze voor de gieterij werd gemaakt voor de rostrale zuilen, die eveneens van gietijzer zijn en in dezelfde Lorreense gieterij werden vervaardigd.
Verder prijken er acht vrouwelijke beelden op kleine paviljoentjes, de zogenaamde 'guérites de Gabriel'. Zij stellen acht Franse steden voor: Brest en Rouen door Jean-Pierre Cortot (1897-1833), Lille en Straatsburg door James Pradier (1790-1852), Lyon en Marseille door Louis Petitot (1760-1840) en Bordeaux en Nantes door Louis-Denis Caillouette (1790-1868).
De fontein van Straatsburg werd vanaf 1871 in het zwart gehuld, toen Elzas-Lotharingen bij Duitsland werd gevoegd.
Restauraties van de fonteinen op de Place de la Concorde
Oorspronkelijk was het idee van gietijzeren fonteinen een uiting van een gedurfde moderniteit, en ondanks de moeilijke uitvoering werd het met succes gerealiseerd.
De onderhoudsproblemen bleken echter groter. Al na de eerste winter werden de fonteinen op de Place de la Concorde aangetast door roest, waardoor er talloze restauratiecampagnes en frequente overschilderingen nodig waren.
De eerste koperen bekleding werd in 1841 aangebracht, gevolgd door een tweede in 1861.
Tijdens de gebeurtenissen van de Commune in 1871 raakten de fonteinen beschadigd, waarna grote renovaties werden uitgevoerd aan de Fontaine des Mers en in mindere mate aan de Fontaine des Fleuves. Na verloop van tijd werden de reparaties met metalen platen en koperen bladen steeds meer aangetast door de natuurlijke oxidatie van het gietijzer, wat de ongeremde veroudering van de fonteinen versnelde.
Het grote restauratieproject van 1999-2000 en daarna
Om de fonteinen op de Place de la Concorde weer hun vroegere glans te geven, werd recentelijk een omvangrijk restauratieproject gestart. Dit werd in 1998 goedgekeurd en volgde het architectonische en technische ontwerp van Étienne Poncelet, hoofdarchitect van de Monuments historiques.
De werkzaamheden vonden plaats van februari 1999 tot maart 2000. De restauratie, toevertrouwd aan de ateliers Oudry, betrof alle gebeeldhouwde elementen, de gietijzeren bassins en de beelden bedekt met hamerslagkoper, met uitzondering van de beelden in de bassins die al in 1932 in brons waren gegoten. De technische virtuositeit en creativiteit van de werkzaamheden leidden tot de registratie van nieuwe patenten. De Fontaine des Mers, het meest beschadigde exemplaar, kreeg bijzondere aandacht.
Voor elke fontein werd een nieuwe structuur in roestvrij staal ontworpen. De gietijzeren elementen werden waar mogelijk gerestaureerd of gereconstrueerd door middel van gieten, waarna ze een reeks behandelingen ondergingen. De herstelde waterpartijen werden versterkt door een gemoderniseerde verlichting.
In 2017 werd met een nieuw project de schoonheid van de fonteinen op het Place de la Concorde voor de toekomst veiliggesteld.
Recentelijk, in 2022, bestonden de restauratiewerkzaamheden uit het aanbrengen van een beschermende waslaag op de ornamenten (verguldingen en brons) en het waterdicht maken van de bassins voordat ze weer in gebruik werden genomen.
De Olympische Spelen 2024 en het Place de la Concorde
De wedstrijden 3×3 basketbal, breaking, BMX freestyle en skateboard vinden plaats op het Place de la Concorde. Daarnaast zal het ook de openingsceremonie van de Paralympische Spelen huisvesten.
De openingsceremonie van de Paralympische Spelen vindt plaats op de avond van 28 augustus 2024.
Die avond, ter ere van de aankomst van de 4.400 para-atleten uit 184 landen, kunnen tot 35.000 toeschouwers plaatsnemen in de tijdelijke tribunes aan weerszijden van het parcours, terwijl nog eens 30.000 mensen gratis kunnen genieten op het lagere deel van de Champs-Élysées.
Films opgenomen bij of rond de fonteinen van de Concorde
Het Place de la Concorde verschijnt in talrijke films.
Vooral de fonteinen spelen een rol in de volgende werken:
1951: *Een Amerikaan in Parijs*, geregisseerd door Vincente Minnelli (een deel van de slotscènes wordt opgenomen bij een nagebouwde fontein, omdat de opnames in de studio plaatsvonden)
1961: *De minnaar van vijf dagen* van Philippe de Broca
1971: *De palmen van de Metropolitan* van Jean-Claude Youri met Linda Thorson en Maurice
2011: De Flâneur [archief], een Parijse time-lapse van Luke Shepard, bevat een scène over de maritieme fontein.
2012: LOL USA, van Lisa Azuelos
2013: Mensen die elkaar kussen; scène met de kus tussen Lou de Laâge en Max Boublil.
Muziekclip opgenomen bij de fonteinen van de Concorde
1981: De clip van het nummer Pour le plaisir, gezongen door Herbert Léonard op tekst van Julien Lepers, is opgenomen op de Place de la Concorde. Je ziet er de obelisk en details van één van de twee fonteinen.
Te bezoeken in de buurt
Op de Place de la Concorde
Op enkele honderden meters
Reserveren toegang Opera Garnier (en op ongeveer 200 m de Galerijen Lafayette en Le Printemps)
Aan het andere uiteinde van de Champs-Élysées (2 km)
Na de Seine over te steken (500 m)
Zelfgeleide wandelingen vanaf de Place de la Concorde
Wandeling van het Louvre naar de Concorde via Tuilerieën en Vendôme
Wandeling van de Opéra Garnier naar de Grands Magasins Lafayette en de Place de la Concorde (in ontwikkeling)
Wandeling van de Arc de Triomphe naar de Concorde via de Champs-Élysées (in ontwikkeling)
Wandeling over het Île de la Cité in Parijs, 800 jaar geschiedenis (in ontwikkeling)
Rondvaart op de Seine
Reserveren Batobus (Watertaxi - 9 haltes waaronder halte Concorde - Dagpas)