De obelisk van Luxor, een geschenk van Egypte, staat nu op de Place de la Concorde

De Luxor-obelisk: een geschenk van Mehmet Ali, onderkoning van Egypte
De Luxor-obelisk werd geschonken als teken van goede verstandhouding met Mehmet Ali en op initiatief van baron Taylor en Jean-François Champollion (1790-1832 – de eerste die de hiërogliefen ontcijferde). Mehmet Ali schonk hem(1) aan koning Karel X en aan Frankrijk begin 1830. In werkelijkheid bestond het cadeau uit de twee obelisken die voor de tempel van Luxor stonden. De tweede, die ter plekke bleef, werd officieel teruggegeven aan Egypte door president François Mitterrand op 26 september 1981.
(1) In ruil voor de obelisken schonk Lodewijk Filips I in 1845 een koperen klok, die vandaag nog steeds de citadel van Caïro siert. Ter anecdote: hij zou nooit hebben gewerkt, althans volgens de Caïrenaren, waarschijnlijk beschadigd tijdens het transport.

De bouwers van de Luxor-obelisk
Deze obelisk, net als zijn tweeling die in Egypte bleef, stond aan de ingang van de tempel van Luxor tijdens de regeerperiode van de 19e dynastie onder Ramses II, in de 13e eeuw v.Chr.
Opvallend: de westzijde (nu gericht naar zuid-zuidwest) vertoont een scheur die tot een derde van de hoogte reikt en sinds de oudheid is verstevigd met twee zwaluwstaartverbindingen.

Het transport van de obelisk van Luxor naar Parijs
Een speciaal voor deze gelegenheid gebouwd schip, de Louxor, besteld door Raymond de Verninac Saint-Maur, werd gecharterd. Het betrof een platbodemige, eenmalig te gebruiken binnenvaartschip met een ongebruikelijke constructie (vijf kiels, een verwisselbare boeg), waarvan de afmetingen waren berekend op basis van de bruggen in de Seine.

Het schip vertrok in april 1831 vanuit Toulon. In augustus voer het de Nijl op. In december werd de monoliet aan boord genomen, nadat een kanaal was gegraven om de obelisk te bereiken. Het schip voer in augustus 1832 de Nijl weer af, waarbij rekening werd gehouden met de waterstand van de rivier.

De Louxor werd gesleept door de korvet met stoom- en zeilenvoortstuwing Sphinx op de route Alexandrië-Rouen, via Toulon. Na terugkeer in Toulon in mei 1833 arriveerde het schip in augustus 1834 in Parijs, na een omweg langs Spanje en een tocht over de Seine vanaf Rouen, met een tussenstop in Cherbourg. De obelisk van de Louxor werd vervolgens op de kade gelegd, aan het begin van de rue de Cours-la-Reine.

Oprichting van de obelisk op 25 oktober 1836, midden op de Place de la Concorde
De oprichting van de obelisk van Luxor, met grote luister voltrokken, was een riskante onderneming die plaatsvond op 25 oktober 1836. De obelisk is uitgelijnd op de historische as van Parijs, die de Triomfboog van Carrousel (in de Tuilerieën – zie artikel) verbindt met de Grande Arche van La Défense, via de Tuilerieën, de Champs-Élysées en de Triomfboog van de Place Charles-de-Gaulle-Étoile.

De obelisk van Luxor is 23 meter hoog en weegt 222 ton. Hij is uitgehakt uit syeniet, een roze graniet dat veel voorkomt in de omgeving van Assioean in Egypte.

In 1937 tot historisch monument verklaard,
zijn sokkel van steen komt uit Bretagne, en niet uit Egypte
Daaraan moet nog de 240 ton van het voetstuk worden toegevoegd, samengesteld uit blokken roze graniet uit Aber-Ildut, een groeve in West-Bretagne (oorspronkelijk bestemd voor de oprichting van een standbeeld van Lodewijk XVI). Twee van de zijden tonen het transport, het lossen en het weer opbouwen van de obelisk, terwijl de andere twee een inscriptie dragen die de steun van koning Lodewijk-Filips aan het project herdenkt en de Egyptische betrokkenheid van Frankrijk sinds Napoleon I benadrukt.

De hiërogliefen op de zijden van de obelisk
Op elke zijde van de obelisk zijn hiërogliefen gegraveerd, waaronder de cartouche van Ramses II, waarop de koning een offer brengt aan de god Amon-Rê.

Voor een volledige vertaling van de hiërogliefen op de obelisk van Luxor op de Place de la Concorde, klik op F. CHABAS (vertaling uit 1868)
De piramide op de top van de obelisk De top van deze obelisk van Luxor wordt bekroond door een pyramidion (een piramidevormig element dat de top van een piramide en meer in het algemeen van een monument zoals een obelisk siert), net zo spits als glinsterend, 3,60 m hoog, bedekt met brons en bladgoud. Deze bekleding, aangebracht in mei 1998, na enige aarzeling en op aandringen van de egyptologe Christiane Desroches Noblecourt, zou een eerdere topversiering moeten vervangen die bij invallen in Egypte in de 6e eeuw werd verwijderd.
Een zonnewijzer of een obelisk? De obelisk fungeert ook als zonnewijzer: Romeinse cijfers en lijnen zijn in het plaveisel van de Place de la Concorde aangebracht met metalen inlegwerk.