Abbesses Meydanı, Guimard Edikülü ve Paris'in en derin metro istasyonu
Abbesses Meydanı, Paris’in 18. bölgesinde, Clignancourt semtinde, Montmartre tepesinin eteğinde yer alır. Bu sevimli meydan aynı zamanda Paris metrosunun da simgesel bir noktasıdır: başkentteki en derin metro istasyonu olan bu durak, Guimard tarzı nadir girişlerinden birine sahiptir ve hâlâ faaliyettedir.
“Abbesses Meydanı” adının kökeni
9. ve 18. bölgelerde bazı sokaklar, en ünlü rahibelerden Marguerite de Rochechouart, Louise-Émilie de La Tour d’Auvergne, Marie-Éléonore de Bellefond ve Catherine de La Rochefoucauld’un anısını yaşatmaktadır. Bu bölgede, kral Louis VI le Gros’un eşi Adélaïde de Savoie’nin isteği üzerine 1134 yılında Montmartre Manastırı kurulmuştur.
Montmartre Manastırı ve Abbesses Meydanı
Manastırın girişi Abbesses Meydanı’nın doğusunda yer alıyordu. Kilise, günümüzde Yvonne-le-Tac sokağının, Rue des Martyrs ile kesiştiği noktada bulunuyordu. Manastırın binaları ise Rue des Martyrs ve Rue La Vieuville ile kesiştiği alanın kuzeyinde, günümüzdeki sokakların bulunduğu yerdeydi. Manastırın bahçeleri ise bugünkü Saint-Pierre Pazarı’na kadar uzanıyordu.
Kuruluşunda çevresinde tarım arazileri, bir köy, erken Hristiyan kalıntıları, tepenin zirvesindeki Saint-Pierre de Montmartre kilisesi, yamaçtaki antik bir nekropol ve Saint-Denis’in şehitliğine adanmış küçük bir şapel olan Sanctum Martyrium bulunuyordu. Binaları, bahçeleri ve bağlarıyla birlikte 13 hektarlık bir alanı kaplıyordu.
Bir hanım rahibe (manastırın efendisi) ve yaklaşık 55 rahibeden oluşan topluluğun (konverseler dahil) yıllık 30.000 livre gelirleri vardı. Bu senyörlük yüksek, orta ve alçak yargı yetkisine sahipti. Manastırın hapishanesi Rue de la Heaumerie'de ve Four-aux-Dames adı verilen çıkmaz sokakta bulunuyordu. Rahibeler burada yasal olarak kendi mahkemelerine ve zindanlarına sahipti. Montmartre Manastırı'nın yıkılışı Ancak Devrim geldi. Montmartre Manastırı 1790'da kapatıldı, 1794'te satıldı ve kilise (Saint-Pierre-de-Montmartre) hariç yıkıldı. 1134 ile 1790 yılları arasında manastırın 46 hanım rahibesi görev yaptı. Sonuncusu, 1760'tan 1790'a kadar 30 yıl boyunca bu görevi sürdürdü. Bu kişi Marie-Louise de Montmorency-Laval'dı (1723-1794). 19 Ağustos 1792'de diğer rahibelerle birlikte manastırından sürülen o, 24 Temmuz 1794'te "halkın en zalim düşmanlarından biri [...] Almanya ötesindeki komplocularla ilişkiler sürdürmekle" suçlanarak idama mahkum edildi. Paralize, sağır ve kör olan o, 26 Temmuz 1794'te (Yıl II, Termidor'un 8'i) Cumhuriyet Savcısı Fouquier-Tinville'in emriyle giyotinle idam edildi.
Montmartre Manastırı'nın geriye kalanları, tepenin üzerinde bulunan Saint-Pierre-de-Montmartre kilisesinin yanı sıra, Şehitler Şapeli'nin çanından ibarettir. Bu çan, "aşağı manastır" olarak adlandırılan ve bugün ortadan kaybolmuş olan Sanctum Martyrium'un (ya da Şehitler Şapeli) çanıydı. 1623 yılında manastır başrahibesi Marie de Beauvilliers tarafından ısmarlanan çan, daha sonra Vieux Montmartre Derneği tarafından satın alındı. Bugün bu çan, Saint-Pierre de Montmartre kilisesinin korosunda sergilenmektedir.
1794'te manastırın binalarının yıkılmasının ardından taş ocağı işçileri, alçı çıkarmak için toprağı parçaladılar.
Metro hattı 12 ve Abbesses meydanındaki Abbesses istasyonu
Abbesses istasyonu, Paris metrosunun en derin istasyonudur (ancak RER'in değil). İki asansör mevcut olsa da, merdivenleri kullanan cesur gezginler duvar resmini de görebilir. Abbesses istasyonu, 12 numaralı hattın üzerinde olup, yüzeye çıktığınızda RATP'nin 40 numaralı otobüsüne (ki bu otobüs sizi Montmartre tepesinin zirvesine götürür) ulaşabilirsiniz.
İstasyon, hatın Jules Joffrin istasyonuna kadar uzatılmasından üç ay sonra, 30 Ocak 1913 tarihinde hizmete açılmıştır. Adını, Montmartre Manastırı Rahibelerinden (Dames de Montmartre) birçoklarının 9. ve 18. semtlerdeki sokaklara adını vermiş olan Abbesses Meydanı'ndan almaktadır.
Pigalle ile Lamarck – Caulaincourt arasında yer alan Abbesses İstasyonu, Montmartre tepesindeki binaların altında, %4 eğimle yeraltında kazılmıştır. Yüzeydeki yükseklik farkı nedeniyle istasyonun platformları yerin 36 metre altında bulunmaktadır; bu da onu RATP metro ağının en derin istasyonu yapmaktadır.
Bu istasyonun sadece bir girişi bulunmaktadır ve bu giriş Abbesses Meydanı'nda, 2, rue La Vieuville karşısında yer almaktadır. İnşa edildiği dönemden kalma destek duvarları olan yankı duvarlarında orijinal dekorasyonlarını korumuştur. Giriş, 1974 yılında Hôtel de Ville istasyonundan taşınan Guimard kiosku ile süslenmiştir. O dönemde bu istasyonu işleten Nord-Sud Şirketi bu tür bir yapıyı kullanmadığı halde, kiosk buraya yerleştirilmiştir. 29 Mayıs 1978 tarihli bir kararnameyle tarihi anıt olarak sınıflandırılmıştır. İki helezonik merdiven restore edilmiş olup, Montmartre ile ilgili çeşitli manzaralar ve fresklerle donatılmıştır.
Dünyaca tanınan, tartışmalı Art Nouveau tarzındaki Guimard kiosku
Guimard kioskları, 1900 ile 1913 yılları arasında, görünüşte sahte bir yarışmanın ardından inşa edilmiştir. Guimard, nihayetinde "yarışma dışı" olarak ödüllendirilmiş ve bu durum sanatçı ile müşterisi Paris Metropoliten Demiryolu Şirketi (CMP) arasında bir anlaşmazlıkla sonuçlanmıştır.
1960’lı-1970’li yıllara kadar Guimard’ın bazı “çevre düzenlemeleri” sökülmüş, çoğu edikülü ise terk edilmiş ya da yok edilmişti. Ancak 1960’lardan itibaren yapılan sökümler, Guimard’ın eserlerinin Fransız ya da yabancı kamu müzelerine, hatta özel kurumlara ödünç verilmesini ya da bağışlanmasını sağladı: Örneğin New York’taki Modern Sanat Müzesi’ne Raspail istasyonunun giriş kapısı gönderilirken, Paris’teki Ulusal Modern Sanat Müzesi’ne de Montparnasse istasyonunun çevre düzenlemesi verildi. Hâlâ yerinde duran Guimard ediküllerinin tümü kademeli olarak korunmaya, restore edilmeye ve bazen de depolanmaya başladı. Ne var ki, ancak 29 Mayıs 1978 tarihinde, Michel d’Ornano’nun bakanlığı döneminde, Guimard tarafından yapılan ve o dönemde tespit edilen 167 eserden 86’sı tarihi anıt olarak sınıflandırıldı; bu koruma 12 Şubat 2016 tarihinde, Place de la Nation’daki unutulmuş çevre düzenlemesinin de eklenmesiyle yenilendi.
Guimard’ın on iki kadar edikülü dünyanın çeşitli müzelerinde sergilenmektedir. Bunlardan biri de Chicago’daki Metra banliyö tren ağına ait Van Buren Street istasyonunun girişini oluşturmaktadır.
Hector Guimard, 1909 yılında ressam Adeline Oppenheim ile evlendi. 1942 yılında New York’ta hayatını kaybetti.
Abbesses Meydanı ve “Tuğladan Meryem Ana”
Metro yolcusu meydana ulaştığında Guimard’ın “kiosk” tarzındaki metro girişini, çocuk oyun alanını, dökme demir sokak lambalarını ve Wallace çeşmesini görür.
Güneybatısında, Abbesses Meydanı'nın karşısında, Rue des Abbesses 19 numarada, 1904'ten beri "Notre-Dame-des-Briques" (Meryem Ana'nın Tuğlaları) olarak anılan Saint-Jean-l'Évangéliste Kilisesi yükseliyor. Bizans ve Art Nouveau tarzlarının izlerini taşıyan kilise, Abbesses, Durantin, de la Vieuville, Yvonne-le-Tac gibi sokaklarda sırayla butik mağazalar ve keyifle oturabileceğiniz kafe teraslarıyla çevrili.
Yakınında, 1936'da oluşturulan Jéhan-Rictus Meydanı'nda, Frédéric Baron ve Claire Kito tarafından yapılan sırlı lav bir duvar bulunuyor. Burada "Je t'aime" (Seni Seviyorum) 311 farklı dilde ifade edilmiş.