Vendôme Sütunu, Prusyalı topların eritilmesiyle dökülmüş bir tunç sütun

Vendôme Sütunu sadece 1806'daki Austerlitz Zaferi'nin bir anıtı değildir!
Adını taşıdığı meydanın ortasında yer alan "Vendôme Sütunu",
Paris'in 1. ilçesinin kalbinde bulunmaktadır. İmparator I. Napolyon'un emriyle 1806 ile 1810 yılları arasında inşa edilen sütun, Austerlitz Savaşı'nı anmak üzere dikilmiş, ardından 1871'deki Paris Komünü sırasında yıkılmış ve günümüzde bildiğimiz haliyle yeniden inşa edilmiştir.

Ne hikâye! Yıllar içinde önce Austerlitz Sütunu, ardından Zafer Sütunu adını taşıyan yapı, nihayet Büyük Ordu Sütunu olarak adlandırıldı. Bugün yaygın olarak Vendôme Sütunu diye bilinmektedir.
Vendôme Meydanı'ndaki sütunun fikri
Bu alanda 1792'de (Devrim sırasında) yıkılan XIV. Louis'in heykeli bulunmaktaydı.
Fransız Halkının Zaferi'ne adanmış olması planlanan sütun kısa sürede I. Napolyon'un anıtına dönüştü. Ancak inşası 1805 ile 1810 yılları arasında yavaş ilerledi. Sütuna Büyük Ordu Sütunu adı verildi. Antoine-Denis Chaudet (1763-1810) tarafından yapılan ve Napolyon'u Sezar olarak tasvir eden heykel, sütunun tepesine yerleştirildi.

Vendôme Sütunu'nun inşası
Vendôme Sütunu'nun kaidesi Korsika porfir granitinden (Algajola) yapılmıştır. Antik tarzda yazılmış olan adak yazıtı şöyledir:

NEAPOLIO IMP AVG
MONVMENTVM BELLI GERMANICI
ANNO MDCCCV
TRIMESTRI SPATIO DVCTV SVO PROFLIGATI
EX AERE CAPTO
GLORIAE EXERCITVS MAXIMI DICAVIT

Bu, şu şekilde okunabilir: « İmparator Napoléon Augustus, 1805 yılında üç ay içinde kendi komutası altında kazanılan Almanya Savaşı sırasında düşmandan ele geçirilen bronzdan oluşan bu sütunu Büyük Ordu'nun zaferine adadı. »

98 adet taş tamburdan (halka) oluşan gövdesi, Rus ve Avusturya ordularından alınan 1.200 topun eritilmesiyle elde edilen bronz kaplama ile örtülüdür. Bu sayı, propagandanın abartısı olabilir; tarihçiler ise yaklaşık 130 topun Austerlitz'den geldiğini tahmin etmektedir. Sütun, antik tarzda, ganimetler ve savaş sahnelerini temsil eden kabartmalarla süslenmiştir. Sürekli bir spiral şeklinde tepeye kadar uzanan bu 280 metre uzunluğundaki dekorasyon, 425 bronz levhadan oluşmaktadır. Dominique Vivant Denon (1) (oymacı ve Müzeler müdürü), kabartmaları otuz kadar deneyimli heykeltıraş ve genç yetenek arasında dağıtmıştır.

(1) Dominique Vivant Denon
Müzeler genel müdürü olarak Louvre Müzesi'nin düzenlenmesindeki rolüyle özellikle tanınır. Bu bağlamda, bugün müzecilik, sanat tarihi ve mısırbiliminin büyük bir öncüsü olarak kabul edilmektedir.

İç merdivenler, doruktaki heykelin altında bulunan bir platforma çıkar. Bugün gördüğümüz heykel, İkinci İmparatorluk dönemine (1863) aittir. Heykeltıraş Auguste Dumont tarafından yapılan bu eser, İmparator Napolyon’u, kısacık bir toga giymiş, zaferinin simgeleri olan kılıç, kanatlı Zafer Tanrıçası ve imparatorluk defne tacını taşıyan bir "Cesar imperator" olarak temsil eder.

Vendôme Sütunu doruk heykelinin tarihi
1814 ilkbaharında, Paris’in müttefik kuvvetlerce (Napolyon’a karşı) işgali sırasında heykel indirilmiş ve Restorasyon Dönemi boyunca çiçeklerle süslenmiş bir beyaz bayrakla değiştirilmiştir.
Dönemin bir tanığının aktardığına göre, Napolyon’un bu heykelinin metalinden 1822 yılında Place des Victoires’daki XIV. Louis’nin atlı heykeli (günümüzde hâlâ orada durmaktadır) dökülmüştür. Buna karşın Orsay Müzesi’ne göre, metalin bir kısmı 1818 yılında Pont Neuf’teki IV. Henri’nin atlı heykelinin yapımında kullanılmıştır.

Temmuz Monarşisi döneminde (Kral Louis-Philippe), Charles Émile Seurre tarafından yapılan ve "küçük caporal" (İmparator unvanını almadan önceki hali) olarak betimlenen yeni bir İmparator heykeli, 28 Temmuz 1833 tarihinde sütunun tepesine yerleştirilmiştir.

Napolyon III, bu değerli heykelin Vendôme Sütunu’nun tepesinde tehlikede olduğunu düşündüğü için, heykeli 1863 yılında Chaudet’nin yaptığı, Auguste Dumont tarafından gerçekleştirilen ilk Napolyon I. heykelinin bir kopyasıyla değiştirtti.
Tören, 4 Kasım 1863 tarihinde gerçekleşti. Bugün görülebilen bu heykel, 28 Aralık 1875 tarihinde restore edilerek yeniden törenle hizmete açıldı (Komün’ün yıkıcı geçişinden sonra). Oysa Chaudet, İmparator’un sol elinde zafer küresini, sağ elinde ise kılıcını tuttuğunu temsil ederken, Dumont, Napolyon’un kılıcını sol elinde, Chaudet’nin eski heykelindeki zafer küresini ise sağ elinde tuttuğunu gösterdi.

Vendôme Sütunu’nun tarihinde Paris Komünü’nün sonuçları
Napolyon III’ün düşüşünden (1870) ve Üçüncü Cumhuriyet’in ilanından sonra, ressam Gustave Courbet, 14 Eylül 1870 tarihinde Ulusal Savunma Hükümeti’ne bir dilekçe sunarak « sütunun yıkılmasını… ve malzemelerin Darphane’ye taşınmasını » talep etti. Aslında, heykelin Les Invalides’e taşınmasını istiyordu. 18 Mart 1871’den 21-28 Mayıs 1871 tarihlerindeki « Kanlı Hafta »ya kadar süren Paris Komünü ayaklanması sırasında talepler daha radikal hale geldi:

« Paris Komünü, Vendôme Meydanı'ndaki imparatorluk sütununun bir barbarlık anıtı, acımasız kuvvetin ve sahte zaferin simgesi, militarizmin bir ifadesi, uluslararası hukukun inkârı, yenilenlerin yenilgilerine sürekli bir hakaret ve Fransız Cumhuriyeti'nin üç büyük ilkesinden biri olan kardeşliğe sürekli bir saldırı olduğunu düşünerek, kararname çıkarır: tek madde – Vendôme Sütunu yıkılacaktır. »

5 Mayıs 1871 tarihinde, Napoléon'un ölüm yıldönümünde planlanan yıkım, Komünün içinde bulunduğu askeri durum nedeniyle ertelendi. Sütun nihayetinde 16 Mayıs 1871'de, Komünün çöküşünden on bir gün önce, büyük güçlükle yıkıldı. Bronz plakalar kurtarılsa da, 1810 zafer küresi kayboldu.
Vendôme Sütunu'nun yeniden inşası ve Gustave Courbet
Sütun, 1873'te inşa edilmeye başlandı ve 1875'te tamamlandı – ressam Gustave Courbet'in (ki asla ödemeyi tamamlamadı) sorumluluğunda.

Gustave Courbet, döneminin bazı provokatif eserleriyle tanınan bir ressamdır. Özellikle "Dünyanın Kökeni" adlı eserin yazarıdır; bu tablo hem kadının simgesi hem de kadın anatomisine dair bir ders niteliğindedir. Bu eser Musée d'Orsay'da sergilenmektedir.

Ancak Courbet, doğrudan ya da dolaylı olarak, Komün sırasında Vendôme Sütunu'nun yıkılmasına karışmıştı. Politik yelpazede sol kanadın bir temsilcisi olarak Mayıs 1873'te mahkûm edildi. Komün tarafından tahrip edilen sütunun yeniden inşasını ödemek zorunda kaldı (resmi tahmine göre 323.091,68 frank). Ardından, İsviçre'deki sürgününden hukuki mücadelesini sürdürerek süreci geciktirmeyi ve af umudunu korumayı denedi. Ocak 1877'deki temyizde, yalnızca 140.000 frank harcama yaptığına dair itirafta bulundu. Kasım 1877'de devlet, borcunu otuz yıla yayma teklifinde bulundu ve Courbet'in bilinen son mektubu, ilk 15.000 frank ödemeyi reddettiğini ortaya koyar. 31 Aralık 1877'de, alkol tüketiminin de ağırlaştırdığı karaciğer hastalığından öldü.

1850 yılında 10.000 frankın bugünkü değeri nedir? Araştırmalarımıza göre, o dönemdeki 1 frankın bugün 2,5 ila 5 avro arasında bir değeri bulunuyor.

Sütunun restorasyonu (2014 – 2015)
2014-2015 yıllarında Vendôme Sütunu, sütundan sadece birkaç metre ötede yer alan Ritz Oteli tarafından tamamen finanse edilen bir restorasyon kampanyasına konu oldu. Bu restorasyonun amacı, sütunun üzerindeki lekeleri ve tozu temizleyerek, seçici bir temizlik ve yerel patinaj uygulamalarıyla ton dengesini yeniden kazandırmaktı.