Dzwonnik z Notre-Dame Victora Hugo to epicki i dramatyczny romans rozgrywający się w XV-wiecznym Paryżu, którego centralnym punktem jest majestatyczna katedra Notre-Dame. Hugo napisał rękopis między wrześniem 1830 a styczniem 1831 roku. Akcja powieści rozgrywa się w Paryżu w 1482 roku.
Książka liczy pięćdziesiąt dziewięć rozdziałów podzielonych na jedenaście ksiąg o nierównej długości.
Poniżej znajdziesz usystematyzowane streszczenie, które oddaje jej istotę, wyróżniając główne postacie, tematy oraz rozwój fabuły.
Aby dowiedzieć się więcej o dzisiejszej Notre-Dame, odwiedź naszą stronę:
- Notre-Dame w ogniu – co się wydarzyło? Jakie są konsekwencje?
- Zabezpieczenie katedry Notre-Dame po pożarze z 2019 roku
- Odbudowa katedry Notre-Dame po pożarze – na następne stulecia
- Rewitalizacja wnętrza katedry Notre-Dame – delikatna, tytaniczna i unikatowa restauracja
- 15 najlepszych hoteli w pobliżu katedry Notre-Dame w Paryżu
Część pierwsza: Postacie i tło powieści Dzwonnik z Notre-Dame
Pierwsze strony książki – wprowadzenie postaci
Powieść przedstawia Kwazymodo, dzwonnika katedry, garbatego fizycznie, lecz obdarzonego głęboką wrażliwością wewnętrzną. Sierota, został przyjęty i wychowany przez Klaudiusza Frollo, archidiakona Notre-Dame. Klaudiusz Frollo darzy uczuciem tylko dwie osoby: swojego młodszego brata Jehana, którego wychował – rozpuszczonego ucznia, spędzającego czas w karczmach i domach publicznych – oraz garbatego Kwazymodo, którego przygarnął w wieku czterech lat, widząc go wystawionego jako porzucone dziecko w katedrze.
Frollo, kiedyś człowiek życzliwy, lecz stopniowo coraz bardziej dręczony, staje się obsesyjnie zakochany w Esmeraldzie, młodej Cygance o niezwykłej urodzie i wielkim współczuciu, która tańczy i śpiewa na ulicach Paryża, a także na placu przed katedrą Notre-Dame.
Początki historii
Esmeraldę prawie porywa Quasimodo, któremu towarzyszy tajemniczy mężczyzna w czerni (okazuje się nim być archidiakon katedry Notre-Dame, Klaudiusz Frollo), lecz zostaje uratowana dzięki interwencji kapitana straży, Febusa de Châteaupersa. Esmeralda budzi także podziw Febusa de Châteaupersa, kapitana łuczników królewskich – mężczyzny uwodzicielskiego, lecz powierzchownego moralnie.
W Księdze VI Quasimodo zostaje osądzony w Châtelet za próbę porwania Esmeraldy. Proces prowadzi niesłyszący audytor, a sam Quasimodo jest głuchy: rozprawa przeradza się w farsę, a Quasimodo, nieusłyszany i niezrozumiany, zostaje skazany na dwie godziny na pręgierzu na placu Grève oraz na grzywnę.
Niespodziewany bohater
Na placu Grève, w suterenie, znajduje się „Dziura pod szczurami” – cela, w której dobrowolnie żyje w odosobnieniu siostra Gudula. W pobliżu grupka kobiet – Gervaise, Oudarde i Mahiette – rozmawia ze sobą; Mahiette opowiada historię Pakiet, zwanej Piosenką Kwiat, której ukochana córeczka została porwana piętnaście lat wcześniej przez Cyganów, gdy miała zaledwie rok, i zastąpiona garbatym dzieckiem, które później okazuje się Quasimodo, adoptowanym przez Frolla. Mówi się, że Piosenkę Kwiat, szalejąca z rozpaczy po stracie córki, której nigdy nie odnalazła, uznano za zmarłą po znalezieniu śladów sugerujących, że została pożarta przez Cyganów. Mahiette jest przekonana, że siostra Gudula to właśnie Piosenkę Kwiat, gdyż ta zachowuje w swojej celi dziecięcą pantofelkę – jedyną pamiątkę po córce.
Niedługo po tej rozmowie Quasimodo zostaje przyprowadzony na plac Grève, by tam zostać poddany torturom. Jedyną pociechą dla niego staje się gest Esmeraldy, która podaje mu do picia.
W powieści „Dzwonnik z Notre-Dame” katedra jest także kluczowym symbolem historycznym
Sama katedra jest potężnym symbolem w historii: uosabia zarówno paryskie społeczeństwo, jak i architekturę gotycką, którą Hugo podziwiał i pragnął zachować. W powieści autor ukazuje piękno Notre-Dame oraz zagrożenia, jakie niosła ze sobą nowoczesność i zaniedbanie, łącząc te architektoniczne troski z losami bohaterów.
Księga III poświęcona jest katedrze Notre-Dame w Paryżu, jej historii i niefortunnym renowacjom, by następnie przedstawić panoramę miasta taką, jaką mógł ujrzeć średniowieczny obserwator z wież katedry.
Część 2: główna intryga „Dzwonnika z Notre-Dame”
Esmeralda – centralna postać powieści
Esmeralda przyciąga uwagę wielu mężczyzn, wywołując serię wydarzeń, które wpływają na losy głównych bohaterów.
Księga VII rozpoczyna się kilka tygodni później. Esmeralda tańczy na placu przed katedrą Notre-Dame. Obserwują ją tłumy, ale także Frollo z wysokości wież oraz Fobus de Châteaupers. Ten ostatni znajduje się w domu swojej przyszłej żony, Fleur-de-Lys, której dom stoi naprzeciwko katedry. Rozpoznając Cygankę, zaprasza ją do Fleur-de-Lys. Esmeralda, która w sekrecie darzy Fobusa uczuciem, budzi zazdrość Fleur-de-Lys swoją urodą. Zdradzona przez swoją kozę Dżali – która nauczyła się układać litery, by wyczarować imię Fobusa – zostaje wyrzucona.
Dni mijają. Frollo pogrąża się coraz bardziej w obsesji na punkcie „Cyganerii” i w żarłocznej zazdrości wobec Fobusa. Ten ostatni, nie będąc wcale zakochany w Esmeraldzie, pragnie jedynie spędzić z nią noc i umawia się z nią na wieczór w karczmie. Klaudiusz Frollo podchodzi do niego i proponuje mu, w zamian za pieniądze, możliwość przyglądania się jego schadzce z Cyganką. Fobus zgadza się. Esmeralda przybywa na spotkanie, gdzie Fobus okazuje się bardzo natarczywy. W momencie, gdy ma ulec jego zalotom, pojawia się Klaudiusz Frollo, dźga kapitana nożem, a następnie ucieka oknem w stronę Sekwany.
Esmeralda aresztowana
W Księdze VIII Esmeralda zostaje aresztowana i osądzona za morderstwo Phoebusa de Châteaupersa, ciężko rannego. Podejrzewa się ją także o czary.
Dowiaduje się, że Phoebus prawdopodobnie nie żyje i, zrozpaczona, przestaje bronić swojej niewinności. Torturowana przyznaje się do wszystkiego, czego się jej zarzuca.
Po pewnym czasie Frollo odwiedza ją w lochu, wyznaje jej miłość i oferuje pomoc, lecz ona odrzuca jego propozycję i odpycha go, wciąż zakochana w Phoebusie, którego uważa za swojego mordercę. W rzeczywistości Phoebus przeżył i powoli dochodzi do zdrowia, jednak postanawia nie spotykać się ponownie z Esmeraldą, obawiając się, że cała ta sprawa zaszkodzi jego reputacji i przyszłemu małżeństwu.
Dwa miesiące po nocy, którą spędził z cyganką, Phoebus przebywa u Fleur-de-Lys, gdy Esmeralda zostaje przyprowadzona na plac przed katedrą, aby otrzymać ostatnie sakramenty przed egzekucją. Esmeralda dostrzega żywego Phoebusa i woła go, lecz on szybko się oddala. Zrozpaczona, pogodziła się ze śmiercią. Nagle pojawia się Quasimodo, chwyta ją i wciąga do kościoła, gdzie prawo azylu chroni ją przed karą.
Fabuła w powieści „Dzwonnik z Notre-Dame” się komplikuje
W Księdze IX Frollo, błąkający się po okolicach Paryża, cierpi z powodu swego losu i sądzi, że Esmeralda nie żyje. Tego samego wieczoru, wracając do Notre-Dame, spotyka cygankę, niepostrzeżenie dla niej.
Przez wiele dni Quasimodo czuwa nad młodą dziewczyną w katedrze. Próbuje namówić Phoebusa, by przyszedł zobaczyć się z Esmeraldą, lecz ten stanowczo odmawia. Aby nie złamać serca dziewczyny, którą coraz bardziej kocha, Quasimodo okłamuje ją, mówiąc, że nie udało mu się odnaleźć Phoebusa.
Garbaty próbuje jej wytłumaczyć, że wygląd nie jest wszystkim, lecz cyganka wciąż szaleńczo kocha Phoebusa i ślepo wierzy, że on także ją kocha. Miłość Quasimoda do Esmeraldy zaczyna przeważać nad jego lojalnością wobec Frolla, do tego stopnia, że gdy ten ostatni próbuje skrzywdzić cygankę, Quasimodo interweniuje i prosi Frolla, by zabił jego zamiast zmuszać ją do wyboru.
Fabuła rozszerza się na innych bohaterów
W Księdze X Frollo prosi Gringoire’a (postać, przez którą zaczyna się książka), by uratował Esmeraldę w zamian za życie, które ona niegdyś ocaliła, gdy groziła mu szubienica. Poeta proponuje pomysł zaakceptowany przez Frolla: zwrócić się o pomoc do bandytów, z którymi żyła Esmeralda, by ci ją uwolnili.
W środku nocy bandyci przybywają w dużym tłumie, aby oblegać katedrę. Drzwi są jednak zamknięte, a Quasimodo odpycha ich do czasu przybycia żołnierzy wysłanych przez króla Ludwika XI, który został szybko powiadomiony. W obronie koniecznej Quasimodo zabija Jehana Frollo (brata archidiakona), który tego samego dnia przyłączył się do bandytów. Buntownicy zostają wybici przez żołnierzy królewskich.
W księdze XI Frollo wykorzystuje zamieszanie na placu przed katedrą Notre-Dame, by wyprowadzić Esmeraldę z kościoła, w towarzystwie Gringoire’a i Dżali – kozy Esmeraldy. Opuszczają oni wyspę, na której stoi katedra, a Gringoire ucieka z kozą. Zostawiony sam na sam z Esmeraldą, Frollo ponownie wyznaje jej miłość i próbuje ją przekonać, że może pomóc jej uciec i uniknąć śmierci, jeśli tylko zgodzi się go pokochać. Ona jednak wciąż odmawia. W szaleństwie złości, oddaje ją w ręce Pustelnicy, starej jędzy, która na nią czeka, podczas gdy do akcji wkracza sprawiedliwość.
Nadzieja, która spełzła na niczym
Tymczasem Siostra Gudula rozpoznaje w Cygance swoją córkę, Agnieszkę, porwaną piętnaście lat wcześniej przez Cyganów. Niestety, nie może jej pomóc, gdyż strażnicy miejscy odnajdują młodą Cygankę i prowadzą ją na szubienicę. Matka ginie od ciosu w głowę, usiłując uratować córkę.
Z wieży Notre-Dame Quasimodo i Frollo obserwują egzekucję Esmeraldy przez powieszenie. Quasimodo zdaje sobie sprawę, że Frollo zdradził Esmeraldę; w szale i rozpaczy zrzuca archidiakona z wieży, a następnie umiera w lochach Montfaucon, tuląc do siebie martwe ciało Esmeraldy – wreszcie zjednoczeni na wieki. Dwa lata później odnaleziono ich splecione szkielety, a gdy próbowano oderwać od siebie szczątki Quasimodo, rozpadły się w proch.
Część 3: Rozwiązanie akcji i finał powieści „Dzwonnik z Notre-Dame”
Quasimodo, głęboko wdzięczny Esmeraldzie za jej dobroć wobec niego, ratuje ją i ukrywa w katedrze, powołując się na prawo azylu, które chroni ją przed władzami. Mieszkańcy Paryża mobilizują się, by ją bronić, doprowadzając do chaotycznej konfrontacji przed katedrą. Ostatecznie jednak wysiłki Quasimodo okazują się daremne, a Esmeralda zostaje schwytana i skazana na powieszenie. Złamany sercem Quasimodo zrzuca Frollo z wieży katedry, nie mogąc znieść jego zdrady i okrucieństwa.
Historia kończy się tragicznie: Quasimodo, niezdolny uratować Esmeraldy, szuka ostatniego pocieszenia, kładąc się obok niej w dole śmierci, gdzie umiera wkrótce potem. W tym poruszającym finale Hugo trafnie ukazuje tematy miłości, poświęcenia i niesprawiedliwości społecznej.
O „Dzwonniku z Notre-Dame”: tematy i analiza
Powieść historyczna
„Dzwonnik z Notre-Dame” należy do gatunku powieści historycznej, bardzo popularnego na początku XIX wieku. Victor Hugo nie czuł się jednak zobowiązany do ścisłego przestrzegania historycznej prawdy: nie wahał się modyfikować niektórych szczegółów lub skupiać akcji, by uwypuklić charaktery historycznych postaci, takich jak Ludwik XI, bądź by podkreślić własną wizję historii.
Refleksja filozoficzna: między postępem historii a tragicznym losem
Powieść historyczna Hugo jest także dziełem filozoficznym i moralnym. Jego przedstawienie XV wieku oraz wydarzeń takich jak powstanie ludowe w celu uwolnienia Esmeraldy ma mniej na celu wierne odtworzenie epoki, a więcej na zaspokojenie refleksji politycznej czytelników francuskich XIX wieku, żyjących pod monarchią Karola X. Powieść proponuje teorię postępu, rozwiniętą w rozdziale „To zabije tamto”. Co zaś tyczy się tragicznego losu głównych bohaterów, skłania do refleksji nad pojęciem fatum.
Osądy społeczne i wykluczeni
Kwazymodo i Esmeralda są oboje marginalizowani, co uwidacznia krytykę dyskryminacji społecznych przez Hugo.
Władza Kościoła i los
Ambiwalencja Frolla, rozdartego między oddaniem dla Kościoła a własnymi pragnieniami, odzwierciedla konflikt między obowiązkiem duchowym a naturą ludzką.
Ramy dla refleksji politycznej
Wymiar polityczny powieści daje Hugo okazję do wyrażenia, mniej lub bardziej bezpośrednio, swoich przekonań na kilka tematów. Najbardziej jawna walka autora w utworze to apel o zachowanie dziedzictwa architektonicznego, którego katedra Notre-Dame w Paryżu jest tylko jednym z najsłynniejszych przykładów, a które w czasach powieści było zagrożone przez czyste i proste niszczenie lub przez restauracje zniekształcające oryginalną architekturę zabytków. Zaangażowanie Hugo na rzecz architektury gotyckiej przejawia się w jego opisach Notre-Dame, która staje się milczącym świadkiem ludzkich zmagań.
Hugo zastanawia się również nad sprawiedliwością: sprawiedliwość średniowieczna jest przedstawiona w rozdziale „Bezstronny rzut oka na starą magistraturę” jako niesprawiedliwa farsa, w której biedny oskarżony jest z góry skazany i ośmieszany do absurdu w scenie ostrej satyry (proces Kwazymodo, oskarżonego głuchego, skazanego przez sędziego głuchego, który nic nie zrozumiał z całej sprawy). Sprawiedliwość ukazana jest także jako podlegająca irracjonalności i przesądom (proces Esmeraldy, skazanej za czary). Ponadto opis szubienic na placu Grève przez Hugo jest mrożącym krew w żyłach obrazem kary śmierci, którą autor potępia jako barbarzyńską i skazaną na zanik wraz z postępem historii.
Fantastyczny wymiar powieści „Dzwonnik z Notre-Dame”
Victor Hugo zapożyczył niektóre techniki z angielskiej powieści gotyckiej XVIII wieku, wraz z jej fantastycznym elementem: główny bohater powieści Dzwonnik z Notre-Dame, który wiąże ją z tym gatunkiem, to archidiakon Klaudiusz Frollo, wpisujący się w tradycję przeklętych i opętanych duchownych.
Choć wydarzenia powieści nie są w istocie nadprzyrodzone, postaci zanurzone są w świecie wierzeń, które je przerażają lub, w przypadku Frolla, prowadzą do zła i szaleństwa. Fantastyka tkwi raczej w postrzeganiu świata przez bohaterów, które Hugo czyni wyczuwalnym dzięki technikom narracyjnym zapożyczonym z powieści gotyckiej.
Podsumowanie
Dzwonnik z Notre-Dame jest zarówno tragiczną opowieścią miłosną, jak i żarliwym apelem o zachowanie historii i kultury. Powieść pozostaje monumentalnym dziełem literatury francuskiej, rezonującym z uniwersalnymi tematami takimi jak miłość, obsesja i niesprawiedliwość społeczna.
Powieść „Dzwonnik z Notre-Dame” Victora Hugo, katedra i sztuka
Od czasu jego publikacji aż po dziś powieść doczekała się licznych adaptacji w różnych mediach. Powstało dziesiątki opracowań i komentarzy na jej temat. Ale to nie wszystko:
- Dzieła muzyczne: odnotowano ich 12 między 1836 a 2002 rokiem
- Kino: 11 filmów między 1905 a 1999 rokiem
- Telewizja: 5 filmów telewizyjnych między 1977 a 1997 rokiem
- Teatr: 1 spektakl w 2016 roku
- Radio: 1 audycja w 1957 roku
- Komiksy: 4 między 1940 a 2023 rokiem
Spacer wokół katedry Notre-Dame?
Proponujemy autoguidowaną wycieczkę (bezpośrednio na telefonie) po Wyspie Cyterańskiej, gdzie znajduje się katedra Notre-Dame. Jeśli planujesz zwiedzić katedrę, to doskonała okazja, aby poznać jej otoczenie – Conciergerie, Sainte-Chapelle, Pałac Sprawiedliwości Wyspy Cyterańskiej, Most Nowy i pomnik Henryka IV, Skwer Zielonego Kawalera, Luwr, a nawet miejsce embarkacji na rejs po Sekwanie. Aby dowiedzieć się więcej, kliknij w „Spacer po Wyspie Cyterańskiej w Paryżu – 800 lat historii”.
Ponadto, jeśli chcesz zwiedzić te zabytki bez straty czasu na kolejki, zarezerwuj bilety bezpośrednio, klikając w nazwy interesujących Cię obiektów: