Pokaz Moulin Rouge, kabaret legendarny i French Cancan wciąż na afiszu

Pokaz Moulin Rouge to paryski kabaret założony w 1889 roku przez Josepha Ollera i Charles’a Zidlera, którzy byli już wówczas właścicielami kabaretu Olympia. Moulin Rouge obchodził swoje stulecie w 1989 roku.
Położony przy bulwarze de Clichy, około 250 metrów od placu Pigalle w 18. dzielnicy Paryża, u podnóża wzgórza Montmartre, jego styl i nazwa zostały naśladowane i przejęte przez inne kabarety na całym świecie.

Kontekst Montmartre w momencie powstania spektaklu Moulin Rouge

Piękna Epoka była okresem pokoju i optymizmu, naznaczonym postępem przemysłowym oraz niezwykle bogatym życiem kulturalnym. Wystawy światowe z 1889 (obchody setnej rocznicy Rewolucji Francuskiej oraz prezentacja wieży Eiffla) i 1900 roku są ich symbolami. Japonizm, ruch artystyczny inspirowany Orientem, którego wybitnym przedstawicielem był Toulouse-Lautrec, znajdował się wówczas u szczytu popularności. Montmartre, w sercu coraz bardziej olbrzymiego i znieczłowieczonego Paryża, zachował atmosferę sielankowej wsi.

Do roku 30 wiatraków znajdowało się na wzgórzu Montmartre (w tym 12 przy ulicy Lepic), które mieliły zboże, kukurydzę, gips i kamień.
Początki rewii Moulin-Rouge 6 października 1889 roku odbyło się otwarcie rewii Moulin-Rouge u podnóża wzgórza Montmartre, na miejscu dawnego Bal de la Reine Blanche. Jaki był cel? Pozwolić najzamożniejszym cieszyć się rozrywką w modnej wówczas dzielnicy Montmartre, zamieszkałej przez „małych ludzi”. Urzędnicy, mieszkańcy Placu Blanche, artyści, burżuazja, biznesmeni, eleganckie kobiety i przejezdni obcokrajowcy spotykali się tam ze sobą. To także miejsce ekstrawaganckie – ogród zdobił olbrzymi słoń.

Rewia Moulin-Rouge została ochrzczona przez jej twórców, Ollera i Zidlera, mianem „Pierwszego Pałacu Kobiet”. Kabaret szybko zdobył ogromną popularność.
Rewia dla wszystkich, wyprzedzająca swoją epokę Architektura sali była rewolucyjna. Pozwalała na szybkie zmiany dekoracji. Gromadziła wszystkie grupy społeczne. Organizowano wieczory pełne szampana, tańców i śmiechu dzięki licznie występującym atrakcjom humorystycznym, takim jak występy Josepha Pujola, zwanego „Petrykantem” (1), regularnie odnawiane.

Pod koniec XIX wieku Montmartre był domem dla dwóch światów: świata zabaw i świata artystów, którzy przybywali tu, by uciec od zanieczyszczeń wielkiego miasta i niskich czynszów. Mimo to te dwa światy współistniały i przenikały się wokół dwóch wspólnych wartości: zabawy, przyjemności, a także piękna.

(1) Pętak to artysta lub osoba związana ze środowiskiem widowiskowym, którego główną lub jedyną cechą jest zdolność do twórczego, muzycznego lub zabawnym wydawania gazów. Pętaków wspomina się w historii od średniowiecza, w Irlandii i Japonii. To „sztuka”, która zdaje się dziś zapomniana.

Artyści z Montmartre’u

Wśród nich byli znani twórcy: Henri de Toulouse-Lautrec, Auguste Renoir, Juan Gris, Georges Braque, Kees van Dongen, Guillaume Apollinaire, Alphonse Allais, Pablo Picasso, Marcel Proust, Maurice Utrillo, Amedeo Modigliani, Chaïm Soutine, Pierre Bonnard, Roland Dorgelès, Max Jacob, Pierre Mac Orlan. Jednak pośród miasta coraz bardziej gigantycznego i znieczłowieczonego, Montmartre pielęgnuje swą wiejską duszę, wielką wybraną rodzinę, swą sielankową atmosferę z winobraniem, czyli ludzką.
Zabawa i French Cancan – angielski taniec!
Ten taniec wywodzi się z tańca zwanego Cancanem (lub „coin coin”), spopularyzowanego we Francji w 1850 roku przez tancerkę Céleste Mogador. Był wówczas zakazany we Francji, gdyż ówcześnie kobiety nosiły halki i rozcięte majtki pod długimi sukniami i falbanami. Podnoszenie nogi uważano za nieprzyzwoite, niestosowne i erotyczne.
Ale angielski producent i reżyser teatralny oraz rewii music-hall, Charles Morton, zainspirował się tym i w 1868 roku stworzył nową formę baletu, którą nazwał „French Cancan”. Miała ona uwodzić anglojęzyczną publiczność aluzjami do paryskiego-francuskiego libertynizmu. Tańczy się ją głównie przy szalonym tempie, między innymi do słynnego *Galopu infernal* z *Orfeusza w piekle* Jacques’a Offenbacha, wówczas modnego kompozytora w Paryżu. Urodził się 20 czerwca 1819 roku w Kolonii, a zmarł 5 października 1880 roku w Paryżu.

Francuski Cancan powrócił zatem do Francji, aby zostać „stylizowanym” (zasady, rytmy i kostiumy), i zyskać międzynarodowy sukces, który trwa do dziś.

Tancerki i inne „hałaśliwe” (jak je nazywano) wirują w szaleńczym tempie, bawiąc się swoimi „goleńkami”, częściowo odsłoniętymi. Jednak od samego początku to mężczyźni mieli również swoją gwiazdę – Valentin le Désossé. Louise Weber, zwana „La Goulue”, stała się prawdziwą „gwiazdą” przedwcześnie dzięki swej śmiałości i energii. Stała bywalczyni, uosabiająca Cancan i Moulin Rouge.

Tancerki francuskiego Cancanu o międzynarodowej sławie

Sławne tancerki, noszące „osobiste” i barwne pseudonimy, zapisały się w historii Moulin Rouge. Wśród nich La Goulue, Jane Avril, Môme Fromage, Grille d’Égout, Nini Pattes en l’Air oraz Yvette Guilbert. Moulin Rouge był miejscem ukochanym przez artystów, malarzy i inne sławy, z których najbardziej symboliczną postacią był Henri de Toulouse-Lautrec. Jego plakaty i obrazy szybko zapewniły Moulin Rouge międzynarodową sławę.

Początki i wielkie chwile spektaklu w Moulin Rouge

Pierwsze lata Moulin Rouge upłynęły pod znakiem widowisk pełnych ekstrawagancji, inspirowanych cyrkiem, oraz sławnych atrakcji, takich jak Pétomane. Co wieczór o godzinie 22:00 odbywały się także koncerty i bale.

19 kwietnia 1890 roku pierwsza rewia nosiła tytuł „Circassiens et Circassiennes”. 26 października 1890 roku, książę Walii – przyszły Edward VII, przebywający prywatnie w Paryżu, zarezerwował stolik, aby zobaczyć ten kwadryl, którego sława dotarła już za kanał La Manche. Rozpoznając go, La Goulue, z nogą w górze i głową wśród spódnic, bez wahania rzuciła: „Oho, Galles, to ty płacisz za szampana!”

W 1891 roku La Goulue została pierwszą plakatówką Henri de Toulouse-Lautreca dla Moulin Rouge. W 1893 roku bal Quat’z’Arts wywołał skandal, gdy w defiladzie pojawiła się naga Kleopatra otoczona równie rozebranymi dziewczętami. Spektakl został zakazany.

12 listopada 1897 roku Moulin Rouge wyjątkowo zamknął swoje podwoje z powodu pogrzebu swojego dyrektora i współzałożyciela, Charlesa Zidlera.

W 1900 roku cudzoziemcy przybywający z pięciu kontynentów ściągnięci przez Wystawę Powszechną tłumnie odwiedzili „Moulin Rouge”. Po powrocie do swoich krajów uczynili z Paryża nowoczesną Babilonię, stolicę przyjemności i „małych dam paryskich”. W każdej stolicy wyrastały jak grzyby po deszczu „Czerwone młyny” i „Montmartre”. Ostatni bal w Moulin Rouge odbył się 29 listopada 1902 roku. Następnie miejsce to zostało przekształcone w teatr koncertowy.

Okres „operetek i wielkich widowisk”

W styczniu 1903 roku, po gruntownym remoncie i przebudowie przeprowadzonej przez Édouard-Jana Niermansa – wówczas najbardziej paryskiego architekta epoki Belle Époque – Moulin Rouge ponownie otworzył swoje podwoje.

Do wybuchu I wojny światowej Moulin Rouge stał się prawdziwą świątynią operetki. Spektakle następowały po sobie: „Voluptata”, „Liść figowy”, „Sen o Egipcie”, „Milcz, doprowadzasz mnie do szaleństwa”… oraz wiele innych rewii. 3 stycznia 1907 roku podczas spektaklu „Sen o Egipcie” Colette wymieniła pocałunek na scenie ze swoją kochanką, księżną de Morny (Mathilde de Morny, zwaną „Missy”). Skandaliczny występ został zakazany.

29 lipca 1907 roku Mistinguett zadebiutowała na scenie Moulin Rouge w „Rewii Kobiety”. Wkrótce jej talent został doceniony przez publiczność.

Moulin Rouge został zniszczony przez pożar 27 lutego 1915 roku. Prace rekonstrukcyjne rozpoczęły się dopiero w 1921 roku.

Epoka „Mistinguett” w Moulin Rouge

W 1923 roku Raphaël Beretta zaproponował przywrócenie rewii w Moulin Rouge. Sam budynek znalazł się na środku fasady, wsparty na zaokrąglonej części ozdobionej w górnej części owalnymi oknami dachowymi.

Gesmar, mający wówczas 20 lat, został dekoratorem. Jego projekty i makiety na zawsze pozostaną związane z wizerunkiem Moulin Rouge. Jacques-Charles i Mistinguett stworzyli legendarną serię widowisk: „Rewia Mistinguett” (1925), „To jest Paryż” (1926) oraz „Paryż w ruchu” (1928).

W Moulin Rouge Mistinguett napisała wiele piosenek, które stały się wiecznie żywe, między innymi *Valencia*, *To jest Paryż*, *On mnie widział nago*, *On m’suit* – tę ostatnią wraz z Jeanem Gabinem. Mistinguett została „współdyrektorką” u boku swojego partnera Earla Leslie oraz dyrektorką pracowni krawieckiej.

Zabawny anegdotka wynikająca z incydentu, który wydarzył się w 1927 roku. Podczas spektaklu, w którym tancerki w obcisłych kostiumach wychodziły z ogromnych tortów, miały następnie tańczyć i śpiewać. Aby zejść z wierzchu tortów na scenę, musiały przejść po warstwie ciasta pokrytej bardzo śliską kremówką. Gdy ich szpilki (na wysokich obcasach) pokryła się kremem, dziewczyny nie mogły utrzymać się na nogach i ciągle się potykały. Ponieważ zakazano im za wszelką cenę zdejmować butów, przez cały spektakl ślizgały się i lądowały na tyłku. Była to prawdziwa katastrofa.
Po Mistinguett. Spektakl Moulin Rouge się dostosowuje W 1929 roku Mistinguett opuściła scenę i odeszła z Moulin Rouge. Teatr liczący 1500 miejsc stał się jednym z największych kin Europy, z artystami Music Hall występującymi w pierwszej części. Rewia „Lew Leslie’s Black Birds”, wystawiana przez zespół liczący około stu czarnoskórych artystów, w towarzystwie orkiestry Jazz Plantation, była grana w Moulin Rouge między czerwcem a sierpniem 1929 roku.

Dawna sala balowa została zachowana i w 1937 roku przekształcona w ultranowoczesny klub nocny. Tego samego roku w Moulin Rouge występował słynny wówczas w Nowym Jorku Cotton Club, podobnie jak orkiestra Raya Ventury i jego Collégiens.

W latach 1939–1945, podczas II wojny światowej, „kocioł” będący widowiskiem Moulin Rouge został przerwany. Został przekształcony w salę taneczną, Robinson Moulin-Rouge. Kilka dni przed wyzwoleniem Paryża w 1944 roku na scenie Moulin Rouge wystąpiła Édith Piaf, której talent był już wówczas powszechnie uznany, wraz z Yves’em Montandem – debiutantem, którego jej narzucono.

22 czerwca 1951 roku Georges France, znany jako Jo France, założyciel Balajo, nabył Moulin Rouge i podjął w nim gruntowny remont. Do programu powróciły tańce, atrakcje oraz słynny French Cancan.

19 maja 1953 roku w Moulin Rouge odbył się 25. Bal Biały Malutkich Łóżeczek, zorganizowany przez pisarza Guya des Carsa, w obecności prezydenta Republiki Vincenta Auriola oraz – po raz pierwszy na europejskiej scenie – Binga Crosby’ego. Wieczór zgromadził 1200 artystów i gwiazd z całego świata, wśród których Joséphine Baker zaśpiewała *J’ai deux amours*.

Między 1951 a 1960 rokami w *Moulin-Rouge Show* trwa prawdziwe święto. Występują tu największe gwiazdy: Luis Mariano, Charles Trenet, Charles Aznavour, Line Renaud, Bourvil, Fernand Raynaud i Lena Horne. Słynny French Cancan, wciąż obecny w repertuarze, zostaje w 1955 roku zaaranżowany przez Ruggero Angeletti. W 1957 roku Doris Haug zakłada w Moulin-Rouge grupę „Doriss Girls”. Na początku było ich czworo, dziś jest ich 100, z czego 40 występuje na scenie.
Dwa lata później Moulin-Rouge przechodzi metamorfozę – powstaje nowa kuchnia, aby zaspokoić rosnące potrzeby coraz bardziej międzynarodowej klienteli. Powstaje „kolacja-spektakl” z menu gastronomicznym i rewiami, które zyskują światową sławę.
Na początku lat 60. rewia „Japońska” wywołuje sensację. Całkowicie złożona z artystów japońskich, wprowadza na Montmartre sztukę kabuki.

1962–1988: okres prosperity i ciągłości w różnorodności

W 1962 roku Jacki Clérico obejmuje po ojcu stanowisko dyrektora Moulin Rouge. To początek nowej ery: powiększenie sali, umieszczenie na scenie ogromnego akwarium oraz stworzenie pierwszego baletu wodnego. Tego samego roku Doris Haug i Ruggero Angeletti projektują rewię *Cancan*.

Od 1963 roku, kiedy to rewia *Frou-Frou* odnosi sukces, Jacki Clérico – z przesądów – wybiera wyłącznie tytuły rewii rozpoczynające się na literę F. I oczywiście, w każdej rewii obecny jest legendarny French Cancan.

7 września 1979 roku spektakl w Moulin Rouge, który stał się symbolem Paryża, obchodził swoje 90-lecie. Na scenie, po raz pierwszy w Paryżu, Ginger Rogers otoczona była licznymi gwiazdami, w tym Thierrym Le Luronem, Dalidą, Charles’em Aznavourem, Jean-Claude’em Brialym, George’em Chakirisem, Village People oraz Zizi Jeanmaire.
23 listopada 1981 roku Moulin Rouge wyjątkowo zamknął swoje podwoje, aby zaprezentować swój spektakl królowej Anglii, Elżbiecie II. 4 lutego 1982 roku Liza Minnelli poprowadziła wyjątkowy występ, w którym po raz pierwszy wystąpiła Angielka Fenella Masse Mathews.

W 1984 roku zorganizowano dwa gale: jeden dla Deana Martina, a drugi dla Franka Sinatry. 1 grudnia 1986 roku najsłynniejszy na świecie tancerz klasyczny, Michaił Barysznikow, stworzył oryginalny balet Maurice’a Béjarta w Moulin Rouge.

Od setnej rocznicy spektaklu w Moulin Rouge

20 lutego 1988 roku z okazji setnej rocznicy powstania Moulin Rouge odbyła się premiera rewii *Formidable* – „Royal Performance w Paryżu”. Było to jedno z najbardziej prestiżowych oficjalnych wydarzeń w Wielkiej Brytanii, w którym co roku uczestniczy członek brytyjskiej rodziny królewskiej w Londynie. Po raz drugi miało ono miejsce we Francji, w Moulin Rouge. W 1983 roku przewodniczyła mu księżna Anna, natomiast 20 lutego 1988 roku honorowym gościem był książę Edward. Wiosną 1989 roku w Londynie odbył się wyjątkowy występ Moulin Rouge dla księcia i księżnej Walii.
6 października tego samego roku zorganizowano Galę Stulecia z udziałem Charles’a Aznavoura, Lauren Bacall, Raya Charlesa, Tony’ego Curtisa, Elli Fitzgerald, Gipsy Kings, Margaux Hemingway, Barbary Hendricks, Dorothy Lamour, Jerry’ego Lewisa, Jane Russell, Charles’a Treneta oraz Esther Williams.

W 1994 roku zorganizowano galę Cartier na rzecz fundacji Artists Against AIDS, podczas której Elton John dał prywatny koncert. W 1995 roku odbyła się gala Lancôme z okazji wprowadzenia na rynek perfum „Poème” z udziałem Juliette Binoche. Prywatny koncert Charles’a Aznavoura i Jessye Norman. 14 listopada 1999 roku miała miejsce ostatnia prezentacja rewii stulecia „Formidable”, która od 1988 do 1999 roku zgromadziła ponad 4,5 miliona widzów. Nowa rewia „Féerie” została po raz pierwszy przedstawiona 23 grudnia 1999 roku.
Revie Moulin Rouge na przestrzeni lat

Cancan (20 marca 1962)
Frou-frou (1 kwietnia 1963)
Frisson (15 kwietnia 1965)
Fascination (15 kwietnia 1967)
Fantastic (20 marca 1970)
Festival (29 marca 1973)
Follement (1 kwietnia 1976)
Frenzy (22 grudnia 1979)
Femmes, femmes, femmes (26 lutego 1983)
Formidable. Rewia stulecia (12 lutego 1989)
Féerie (23 grudnia 1999)

Moulin Rouge, raz jeszcze i ciągle…

Był tematem ponad 20 filmów fabularnych, 7 dokumentów, programów telewizyjnych. Inspirował także wielu artystów i pojawia się w licznych obrazach. Znalazł także naśladowców w wielu krajach, między innymi w Las Vegas, Irlandii i Niemczech.

Rekordy Moulin Rouge

Moulin Rouge jest jednym z największych konsumentów szampana na świecie – między 2009 a 2014 rokiem zużywał około 240 000 butelek rocznie, a w 2015 roku wspomniano już o 360 000 butelkach rocznie.

Zespół Moulin Rouge, paryskiego kabaretu z francuskim cancanem, posiada także sześć rekordów świata, w tym ten dotyczący największej liczby uderzeń nogami. W ciągu 30 sekund czterdziestu cztery tancerki zespołu podniosły nogi aż dwadzieścia dziewięć razy. Inny rekord: 62 szpagaty w 30 sekund oraz 34 „miotły” każda w 30 sekund… Zastanówcie się, co to jest „miotła” w świecie rewii!