Kościół Saint-Jean-de-Montmartre, awangardowa budowla w stylu secesyjnym

Kościół Saint-Jean-de-Montmartre, zwany również kościołem św. Jana Ewangelisty, to katolicki kościół parafialny. Znajduje się u podnóża wzgórza Montmartre, pod adresem: 19, rue des Abbesses, w 18. dzielnicy Paryża.

Nazwa kościoła, św. Jana Ewangelisty, nawiązuje do Jana, Żyda żyjącego w I wieku, który stał się chrześcijaninem, ucznia Jezusa i brata Jakuba Większego. Według tradycji chrześcijańskiej apostołowi Janowi przypisuje się autorstwo Ewangelii według św. Jana. Przypisuje mu się również liczne cuda, w tym ten związany z trucizną: Jan, zaproszony do wypicia kielicha z trucizną, nie doznał żadnego uszczerbku, podczas gdy dwaj degustatorzy padli martwi w ciągu kilku sekund, zanim zostali wskrzeszeni przez świętego.

Kościół Saint-Jean-de-Montmartre został wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia 9 września 2014 roku.

Pochodzenie kościoła Saint-Jean-de-Montmartre Drugi kościół Montmartre, kościół św. Piotra w Montmartre, położony u szczytu wzgórza Montmartre, przestał wystarczać na potrzeby rosnącej liczby wiernych w dzielnicy. Nowy kościół został zbudowany w latach 1894–1904 przez architekta Anatole’a de Baudota. Charakteryzuje się konstrukcją z żelbetonu i skromnym, pozbawionym zdobień wnętrzem.

Chaotyczny i kontrowersyjny początek budowy Co godne uwagi, to fakt, że budowa kościoła rozpoczęła się bez oficjalnego pozwolenia. Inicjatywa wyszła od proboszcza parafii, który zebrał część potrzebnych środków za zgodą swojego biskupa.

Niezadowolenie było powszechne, mimo prestiżu architekta. Niektórzy wróżyli jej rychłe zawalenie. Prace, rozpoczęte w 1894 roku, zostały przerwane przez proces o „niezgodność” z przepisami urbanistycznymi. Powód? Stropy o grubości zaledwie 7 cm i filary o średnicy 50 cm przy wysokości 25 metrów. Ministerstwo Kultu i władze miejskie Paryża wstrzymały budowę, uznając, że żelbeton nie nadaje się do budowy kościoła. Wydano nawet decyzję o rozbiórce – nigdy jej nie wykonano – a następnie wszczęto długotrwałą procedurę.

Mimo to proboszczowi udało się zainteresować sławnego architekta specjalizującego się w budownictwie sakralnym, który zezwolił na wznowienie prac. To dzięki inicjatywie duchowieństwa zastosowano tę nowatorską technikę żelbetonu, bez wsparcia ani administracji, ani miasta, ani społeczności parafialnej.

Prace wznowiono w 1902 roku i ukończono w 1904. Tak rozpoczęła się długa kariera tego materiału, którego znaczenie nie było jeszcze w pełni doceniane na początku XX wieku – była to pierwsza kościół zbudowany z żelbetonu.

Kontrowersyjna budowa Ściany tej kościoła z żelbetu pokryte są cegłami i ceramiką (flamowanym i pastowanym grèsem). Budowla nawiązuje do stylu Art Nouveau, wówczas modnego. Ta kościół, zakorzeniona w swojej epoce, ukazuje swoje pokrewieństwo z innymi współczesnymi jej obiektami: pierwszymi stacjami metra i Wielkim Pałacem.

Anatole de Baudot – architekt w zgodzie z duchem czasu Architekt Anatole de Baudot (1834–1915) był uczniem słynnych architektów Eugène’a Viollet-le-Duca i Henriego Labrouste’a. Dostrzegł ogromne możliwości betonu, zarówno jako materiału nośnego, jak i przegrody. Ta kościół doskonale ilustruje przemiany myśli na przełomie XIX i XX wieku.

Mimo to architekt ten nie był przeznaczony do podjęcia tej przygody. Anatole de Baudot był bowiem nie tylko architektem, ale także generalnym inspektorem Zabytków Historycznych, a ponadto pierwszym i jedynym profesorem katedry architektury francuskiej średniowiecza i renesansu. Użył jednak betonu z dużym mistrzostwem, zachowując jednocześnie tradycyjne zasady.

Pomimo swojej oryginalności, kościół został zbudowany na wzór bazyliki z trzema nawami przykrytymi żelbetowymi sklepieniami, których wzór przypomina żebra gotyckich katedr. Tu wykorzystano wszystkie możliwości betonu, aby naśladować wnętrze tradycyjnego kościoła katolickiego. Fasada zewnętrzna, pod względem stylu, odpowiada elementom dekoracyjnym wnętrza kościoła. Ściany boczne zdobią osiem dużych fresków oraz tradycyjne witraże. 48 małych, prostokątnych witraży przedstawiających litanie do Najświętszej Maryi Panny oświetlają nawy boczne. Sklepienia transeptu ozdobione są witrażami w stylu secesyjnym, które łagodzą surowy charakter konstrukcji wynikający z użycia żelbetu.

Główna fasada z cegły zdobiona jest ceramicznymi elementami architektonicznymi autorstwa Alexandra Bigota. Dzieła sztuki we wnętrzu kościoła Saint-Jean-de-Montmartre

Trzy wielkie witraże nawy zostały wykonane przez mistrza witrażysty Jac Gallanda (zm. 1922) według kartonów Ernesta-Pascala Blancharda, w stylu secesyjnym. Witraż w prezbiterium, wykonany w 1901 roku przez braci Destournel, przedstawia Ukrzyżowanie. Poniżej znajdują się czterej ewangeliści z ich tradycyjnymi atrybutami. Brązowe i emaliowane rzeźby Pierre’a Roche’a (1855–1922) zdobią również główny ołtarz w stylu belle époque. Stworzył on także tympanon kościoła przedstawiający św. Jana Ewangelistę otoczonego dwoma aniołami. W 2007 roku rzeźbiarz i złotnik Goudji zaprojektował i wykonał chrzcielnicę z kamienia Pontijou, kutego żelaza, srebra i jaspisu. Organy kościoła Saint-Jean-de-Montmartre zostały zbudowane przez Cavaillé-Colla w 1852 roku dla szkoły Sacré-Cœur de la Ferrandière w Lyonie. Po zdemontowaniu, powiększeniu i renowacji liczą obecnie dwa manuały po 56 klawiszy oraz pedał o 30 klawiszach. W 2009 roku organy były praktycznie nie do grania. Miasto Paryż sfinansowało ich renowację, która rozpoczęła się w 2009 roku i zakończyła się czternaście miesięcy później.

Oprowadzane zwiedzanie kościoła odbywa się czwartej niedzieli miesiąca o godzinie 16:00. Krytyka kościoła Saint-Jean-de-Montmartre pozostaje aktualna. W 1952 roku ojciec Régamey, współredaktor czasopisma „L’Art sacré”, pisał: „A co powiedzieć o pierwszej kościele z betonu, Saint-Jean-de-Montmartre, o jej agresywnych i zakrytych formach, zgodnych z estetyką żelaza ówczesnej epoki: jednym z tych kościołów, które Claudel tak trafnie nazwał dziko wyglądającymi!”

Mimo to ten awangardowy kościół, dzięki zastosowaniu zbrojonego betonu, a nie ze względu na swoje wybory estetyczne, utorował drogę pracom braci Perret i Le Corbusiera. Kościół Saint-Jean-de-Montmartre oraz kościół Saint-Louis w Vincennes są dwoma rzadkimi przykładami innowacyjnych kościołów zaprojektowanych jeszcze przed pierwszą wojną światową. Nadal wokół tego kościoła krążą nadzieje: „Kiedy spogląda się na historię wzgórza Męczenników (wzgórze Montmartre), postrzega się je jako ziemię błogosławieństw. Życia oddane, liczne walki, zbójcy sąsiadujący z najwyższą świętością. Krótko mówiąc, mikrokosmos będący odbiciem świata, model w miniaturze i synteza.” „Między Sacré-Cœur a Pigalle wyrósł kościół z cegły i zbrojonego betonu, przeciwstawiając się stromemu nachyleniu terenu i podziemnym jamom. Niczym obraz Kościoła, wzniesiony na gruzach nadziei pierwszych uczniów, grobów ludzkich losów i niepewności przyszłości.”

Ojciec Olivier Ségui z PARAFII ŚW. JENA Z MONTMARTRE