Budowa Pałacu Luwru przez 8 wieków przez 13 królów
Budowa Pałacu Luwru nierozerwalnie wiąże się z historią Paryża i Francji. Trwała ona ponad 800 lat, w różnych kontekstach historycznych i politycznych. Część prac była podejmowana, a następnie porzucana na dziesięciolecia. Mimo to zachowano jednolitość architektoniczną.
„Pałac” średniowiecznego Luwru
Była to prosta fortyfikacja obronna położona tuż poza zachodnią częścią wielkiego muru otaczającego miasto, wzniesionego na rozkaz króla Filipa Augusta (1165–1223) (Filip II). Wówczas Luwr składał się z prostokątnego obwodu o bokach 72 i 78 metrów. Wzmocniono go dziesięcioma wieżami obronnymi, w tym centralnym donżonem o średnicy 15 metrów i wysokości 32 metrów.
W czasach panowania Świętego Ludwika (1214–1270) (Ludwik IX) zamek Luwru został znacznie powiększony. Przeniesiono tam także skarbiec królewski, co nadało fortecy nowy charakter.
To jednak dopiero za panowania Karola V Mądrego (1360–1383), który kazał wznieść nową fortyfikację wokół powiększającego się Paryża, Louvre został włączony w nowy system obronny. Oprócz funkcji ochronnej stał się jedną z rezydencji królewskich i dworu.
Uwaga
Po drugiej stronie Sekwany, w tym samym okresie, parlament Paryża przeniósł się do pałacu na wyspie Cité (dzisiejszy Pałac Sprawiedliwości). Jego rola miała charakter bardziej „administracyjny”, zwłaszcza sądowniczy. Stał się siedzibą najwyższej władzy królewskiej w jej najważniejszym wymiarze: wymiarze sprawiedliwości. (Zob. artykuł – również do odwiedzenia). Louvre jawi się zatem jako siedziba feudalnej władzy króla, w opozycji do władzy Pałacu Królewskiego na wyspie Cité.
Karol V (1338–1380), wielki miłośnik sztuki, przeniósł część swojej biblioteki (900 tomów) do Luwru. To właśnie stąd wywodzi się skromny początek funkcji kulturalnej Luwru.
Początki dzisiejszego Luwru
Ogólny plan pałacu powstał dopiero w okresie renesansu (1400–1600). Karol V (1338–1380) był pierwszym królem Francji, który uczynił z niego swoją rezydencję, nadając mu status pałacu królewskiego. Status ten zachował aż do panowania Ludwika XIV (1638–1715).
Budowa pałacu Luwru w okresie renesansu
W 1527 roku Franciszek I postanowił, że pałac Luwr stanie się jego główną rezydencją w Paryżu. Kazał zburzyć centralny donżon (1528). Powierzył architektowi Pierre’owi Lescotowi projekt budowy nowoczesnego pałacu w duchu renesansu.
W chwili śmierci króla (1547) budowa pałacu Luwr była dopiero w początkowej fazie, jednak projekt kontynuowano (i modyfikowano) za panowania jego następcy, Henryka II (1519–1559). Jednakże, gdy Henryk II zmarł w 1559 roku, zamek Luwr nadal utrzymywał średniowieczny charakter, posiadając jedynie jedno skrzydło w stylu renesansowym.
Nota
Henryk II zginął w wypadku, przebity lancą podczas uroczystości, a ten sam król miał za kochankę słynną Dianę de Poitiers.
Budowa pałacu Luwr i Katarzyna Medycejska
Królowa Katarzyna Medycejska (regentka w latach 1560–1563) kontynuowała prace nad skrzydłem południowym. W swojej „królewskiej rezydencji” zgromadziła licznych włoskich rodaków na dworze najwyższej rangi. Była również inicjatorką powstania rozległych ogrodów, wielkich stajni oraz sąsiedniego pałacu Tuileries (zniszczonego przez pożar w 1871 roku), obok budowy pałacu Luwr. (Zob. nasz artykuł Ogród Tuileries). Budowę pałacu Tuileries rozpoczęto w 1564 roku.
Luwr – rezydencja królów Francji
Pałac Luwr został wzniesiony jako rezydencja rodziny królewskiej podczas jej pobytów w Paryżu. Za panowania Henryka III (króla Francji i zarazem króla Polski), które rozpoczęło się w 1574 roku, stał się główną rezydencją monarchy francuskiego i pozostawał nią aż do przeprowadzki Ludwika XIV do Wersalu w 1682 roku.
Ślub Małgorzaty Walezjuszki z Henrykiem z Nawarry
Jeden jest katolikiem, drugi protestantem i królem Nawarry (kilka lat później stanie się Henrykiem IV, królem Francji). Wówczas jest jeszcze Henrykiem de Nawarry, królem niewielkiego królestwa położonego między Francją a Hiszpanią. Ślub odbywa się 18 sierpnia 1572 roku. Nie jest on akceptowany ani przez nieprzejednanych katolików, ani przez bardzo katolickich Paryżan, ani przez papieża Grzegorza XIII, który żąda konwersji narzeczonego na katolicyzm.
Budowa pałacu Luwr w czasie wojen religijnych (8 konfliktów między 1562 a 1598 rokiem)
To jednak admirał Gaspard de Coligny, wysoki dostojnik protestancki, oraz dwa dni, które następują po próbie jego zamachu, pogrążają Francję w wojnach religijnych. De Coligny uchodzi z życiem po ataku 22 sierpnia 1572 roku, lecz na krótko.
W nocy z 23 na 24 sierpnia 1572 roku dochodzi do rzezi protestantów podczas Nocy Świętego Bartłomieja. Początkowo wybuchła 24 sierpnia w Paryżu, następnie rozprzestrzeniła się na około dwadzieścia prowincjonalnych miast w ciągu tygodni, a nawet miesięcy.
W tej strasznej nocy trzej panowie przybywają do Coligny’ego, dobijają go w jego łóżku i oddają jego ciało tłumowi w okrutnych warunkach.
Po wielu perypetiach, z braku następcy dla Henryka III, jego kuzyn Henryk de Nawarry staje się prawowitym dziedzicem tronu i 17 lat później, w 1589 roku, królem Francji jako Henryk IV.
Budowa pałacu Luwr i Henryk IV
Objąwszy tron kraju zrujnowanego w 1589 roku, nowy władca nadał nowy impuls budowie pałacu Luwru. Jego celem było ożywienie gospodarki poprzez wielkie prace publiczne. Pragnienie powiększenia Luwru, które przyjęło nazwę Wielkiego Projektu, wiązało się także z odnową otaczającej go okolicy.
Wielki Projekt realizował kilka celów:
usunięcie pozostałości średniowiecznego Luwru;
wybudowanie kwadratowego dziedzińca na fundamentach już istniejącej skrzydła Lescot (powierzchnia czterokrotnie większa niż dziedziniec średniowieczny);
połączenie Luwru z pałacem Tuileries. Henryk IV kazał wznieść wielką galerię Luwru, która łączyła go z pałacem Tuileries (zniszczonym przez pożar w 1871 roku).
Ekspropriacja dzielnic położonych między oboma pałacami.
Zamach na Henryka IV w 1610 roku przerwał prace, podczas gdy dzielnica stawała się coraz gęściej zaludniona. Północne i wschodnie części średniowiecznego Luwru zachowały się do dziś.
Luwr za panowania Ludwika XIII (król w latach 1610–1643) i Ludwika XIV do 1682 roku
W 1624 roku Ludwik XIII (syn Henryka IV) wznowił prace nad Cour Carrée, zachowując pierwotny styl Lescota i przywiązując dużą wagę do pawilonów. Tak więc na północ od skrzydła Lescota Lemercier zbudował Pawilon Zegarowy, który przedłużył o drugie skrzydło identyczne z tym Lescota. Celem było utrzymanie harmonijnej symetrii i podwojenie schodów Henryka II przez schody, niesłusznie nazywane schodami Henryka IV.
Za panowania Ludwika XIV – dopiero po powrocie króla do Paryża 21 października 1652 roku – jego minister Mazarin zainteresował się rozbudową apartamentów Luwru. Dopiero na mocy dekretu królewskiego z 31 października 1660 roku wielki projekt został ponownie podjęty. W 1664 roku Colbert (intendent budynków królewskich) objął kierownictwo nad pracami. Postrzegał Luwr przede wszystkim jako projekt polityczny.
Uroczystość wmurowania kamienia węgielnego fasady odbyła się 19 listopada 1667 roku, po tym jak król dokonał wyboru 13 maja. Najbardziej wymagającą operacją było ułożenie dwóch kamieni tworzących „cimaise” frontonu, każdy o długości 17 metrów i szerokości 2,50 metra. W 1672 roku kamienie te zostały umieszczone na swoim miejscu. Od momentu ich wydobycia w kamieniołomie w Meudon (poza Paryżem) operacja trwała trzy lata.
Jednak już od 1664 roku Ludwik XIV skierował swoją uwagę na budowę pałacu w Wersalu. Porzucenie prac nad Luwrem na rzecz Wersalu w 1682 roku pozostawiło wschodnią fasadę Luwru niedokończoną.
Luwr pozostawiony przez Ludwika XIV podczas Rewolucji
Porzucony przez Ludwika XIV na rzecz Wersalu, Luwr szybko popadł w zapomnienie, zajmując go jedynie okazjonalnie podczas wizyt królewskich lub narad. Wielki Projekt oraz dzieło Colberta zostały porzucone. Dziedziniec kwadratowy nie został ukończony, a kolumnada pozostała bez dachu. Gęsta dzielnica powstała pomiędzy Luwrem a pałacem Tuileries. Podczas gdy arystokracja opuszczała te miejsca, osiedlała się tam nowa, bardziej skromna ludność.
W 1672 roku budowa pałacu Luwr została powierzona akademiom (zrzeszającym artystów). Oprócz akademii, które tam funkcjonowały, Luwr stał się także miejscem zamieszkania samych artystów, którzy osiedlali się tam swobodnie. Pałac stopniowo niszczał, wkrótce wzbudzając reakcje współczesnych myślicieli.
W latach 50. XVIII wieku, za panowania Ludwika XV, markiz de Marigny, brat jego metresy pani de Pompadour, zlecił przeprowadzenie prac remontowych i wzmacniających. Wojna siedmioletnia (1756–1763) przerwała prace po raz pierwszy w 1759 roku. Prace wznowiono po zawarciu pokoju, jednak ostateczne przerwanie trwało do 1779 roku.
Po objęciu stanowiska przez hrabiego d’Angiviller, nadzór nad budową pałacu Luwr odzyskał pewną dynamikę. Nowy nadzorca ożywił ideę stworzenia muzeum w Luwrze opartego na królewskich zbiorach. Pragnął również przystosować wnętrza do nowej funkcji. Powstała wówczas kwestia Wielkiej Galerii, której projekt powierzono Soufflotowi.
Budowa pałacu Luwr w okresie Rewolucji: narodziny muzeum Luwr
W 1789 roku hrabia d’Angiviller już zaproponował utworzenie muzeum w pałacu Luwr. Zmuszony do rezygnacji, powierzył projekt Stanom Generalnym (Zgromadzeniu Narodowemu), które przyjęły go 21 czerwca. Wówczas narodowe zbiory nagle się powiększyły dzięki konfiskacie dóbr duchowieństwa (2 listopada 1789), emigrantów (8 sierpnia) oraz likwidacji akademii (8 sierpnia 1792).
Już w 1790 roku Zgromadzenie Narodowe uznało konieczność ochrony dzieł i powstrzymania ich masowego niszczenia. 1 grudnia 1790 roku powołało komisję, której zadaniem było zinwentaryzowanie zsekularyzowanych pomników i dzieł sztuki.
Napoleon I i pałac Luwru: realizacja Wielkiego Zamysłu
Już w okresie Pierwszego Cesarstwa Napoleon I osiadł w sąsiednim pałacu Tuileries. 13 grudnia 1804 roku Pierre Fontaine został mianowany architektem pałaców Luwru i Tuileries. Dołączył do niego Charles Percier.
W latach 1805–1810 Fontaine i Percier pracowali nad ukończeniem Cour Carrée, zachowując styl wcześniejszych budowli.
W latach 1809–1812 zaprojektowali reprezentacyjne schody prowadzące do muzeum Luwru. To arcydzieło architektury napoleońskiej zostało później zniszczone, aby zrobić miejsce dla schodów Daru. Część jego dekoracji można dziś oglądać w salach Perciera i Fontaina.
Zamówiono również obrazy do dekoracji wnętrz.
W 1810 roku Napoleon I zatwierdził plan Wielkiego Zamysłu, mającego na celu połączenie pałaców Luwru i Tuilerii, zaproponowany przez Fontaine’a i Perciera. Wówczas zrównano z ziemią dzielnicę między Luwrem a Tuileriami, w tym kościół Saint-Louis-du-Louvre (1811).
Budowa pałacu Luwr w okresie Restauracji
Po upadku Pierwszego Cesarstwa (1815) prace nadal prowadzili architekci Charles Percier i Pierre Fontaine, pod nadzorem kierownictwa muzeum, które podlegało hrabiemu de Forbinowi. Ludwik XVIII i Karol X pragnęli przywrócić pałacowi jego dawny blask i funkcję publiczną.
Ludwik XVIII doprowadził do ukończenia skrzydła Napoleona I wzdłuż ulicy Rivoli poprzez pawilon Rohana oraz dekorację Dziedzińca Kwadratowego.
Większość prac prowadzonych w pałacu Luwru podczas Restauracji dotyczyła jednak urządzenia jego wnętrz.
Druga Republika i ukończenie budowy pałacu Luwru
Pałace narodowe zostały włączone do cywilnej listy dóbr prezydenta-księcia Ludwika Napoleona Bonapartego 14 stycznia 1852 roku. Rada Generalna Budownictwa zebrała się między 26 lutego a 1 marca 1852 roku.
Projekt Visconti został zatwierdzony. Miał on przejąć organizację placu budowy Luwru i Tuilerii od 12 marca. 14 marca wystąpił z wnioskiem o utworzenie agencji robót i pomieszczeń. 8 maja dekret ustalił, że nowy pałac ma być zbudowany w ciągu pięciu lat z budżetem 25 milionów franków. Agencja została powołana dekretem ministra stanu 26 maja.
Napoleon III i Luwr: zwieńczenie Wielkiego Projektu
8 marca 1853 roku Napoleon III postanowił zorganizować Wystawę Światową w Paryżu w 1855 roku. Zażądał, aby nowy pałac Luwru został ukończony na początku wystawy.
13 lutego 1854 roku Hector-Martin Lefuel, architekt pałacu w Fontainebleau, został mianowany do kierowania pracami wykończeniowymi i połączenia obu pałaców. Miał dopełnić dzieła poprzednich stuleci, ostatecznie łącząc Luwr z Tuileriami.
Ukończył on skrzydło przy ulicy de Rivoli, zaprojektowane za czasów Napoleona I, aby było symetryczne względem galerii nad brzegiem wody. Samo skrzydło zostało później przebudowane i obecnie mieści reprezentacyjną klatkę schodową, główny dostęp do galerii muzeum aż do przebudów przeprowadzonych pod koniec XX wieku.
Pawilony otaczające dzisiejszy dziedziniec kwadratowy i wyznaczające cztery wewnętrzne dziedzińce zostały również wzniesione. Prace konstrukcyjne zostały praktycznie zakończone na początku 1855 roku. Pałac Luwru został ukończony i uroczyście otwarty przez Napoleona III 14 sierpnia 1857 roku.
Trzecia Republika i zniszczenie Tuileriów
Tragiczne wydarzenia Komuny w 1871 roku doprowadziły do pożaru pałacu Tuileries, zbudowanego w XVI wieku z inicjatywy Katarzyny Medycejskiej. Północne skrzydło Luwru zostało również strawione przez płomienie. Nowy rząd republikański zlecił Lefuelowi odbudowę pawilonu Marsan według wzoru, który wcześniej zrealizował dla pawilonu Flory, a także części skrzydła Rohan.
Prace te prowadzono w latach 1874–1880, jednak brak funduszy uniemożliwił Lefuelowi wzniesienie odpowiednika pawilonu Sesji. Projekt przewidywał tam umieszczenie teatru oraz rozległych okienek kasowych od strony północnej, porównywalnych z tymi już zbudowanymi od strony południowej.
Pałac Tuileries pozostawał w ruinie przez dwanaście lat i nigdy nie został odbudowany. Owszem, pojawiały się projekty odbudowy budowli nawiązującej do rozmiarów zaginionego pałacu, która miałaby pełnić funkcję muzeum sztuki nowoczesnej, lecz niestabilna sytuacja polityczna uniemożliwiła podjęcie jakiejkolwiek decyzji.
W 1963 roku minister kultury André Malraux zdecydował się odtworzyć wschodnie fosy Luwru przed kolumnadą Perraulta, zrównać z ziemią ogrody oraz usunąć ogrodzenia. Projekt ten nie wynikał z historycznej konieczności i przyczynił się do oderwania pałacu od miasta, by lepiej go wyeksponować.
Czasy współczesne: Wielki Luwr W latach 1981–1999 pałac przeszedł gruntowną modernizację, znaną jako Wielki Luwr. Miała ona na celu przywrócenie Luwrowi funkcji muzealnej (do 1989 roku część budynku zajmowało ministerstwo finansów) i charakteryzowała się budową szklanej piramidy (uroczyście otwartej 30 marca 1989 roku). „Piramida”, usytuowana w sercu Dziedzińca Napoleona, jest dziełem architekta sino-amerykańskiego Ieoh Ming Pei. Stanowi ona wejście do obszernej, podziemnej sali recepcyjnej. Później umieszczono tam kopię w ołowiu konnego posągu Ludwika XIV w postaci Marka Kurcjusza autorstwa Berniniego i Girardona.
Prace budowlane i adaptacyjne pozwoliły odkryć ważne pozostałości średniowiecznej fortecy, które zostały włączone do oferty zwiedzania muzeum.
Obecnie Pałac Luwr mieści
muzeum Luwr (więcej informacji znajdziesz na stronie Muzeum Luwr),
Sztuki Dekoracyjne i jego zbiory (sztuka dekoracyjna, moda i tekstylia, a także znajdujące się w pobliżu Muzeum Reklamy: zbiory reklamowe, biblioteka oraz „Pracownie Karuzeli”),
Szkoła Luwru (oddziały Rohan i Flore),Centrum Badań i Konserwacji Muzeów Francji (C2RMF): laboratorium Karuzeli oraz pracownie Flore zajmujące się konserwacją dzieł sztuki z francuskich i międzynarodowych muzeów,
galerie handlowe Carrousel du Louvre: 16 000 m², ponad 50 sklepów,
przestrzeń wystawiennicza „Carrousel du Louvre” na Paris Expo: 7 100 m², 4 sale przeznaczone na prestiżowe wydarzenia.