Gedenkteken van de Tempelier Jacques de Molay op het Square du Vert-Galant

Het Mémorial du Templier Jacques de Molay herdenkt het tragische einde van de Grootmeester van de Tempeliers op de brandstapel.
De dood op de brandstapel van de Tempelier Jacques de Molay
Op 18 maart 1314 werd Jacques de Molay, Grootmeester van de Tempeliers, die sinds zeven jaar gevangen zat na de grote razzia onder leiding van Filips IV de Schone, naar het Île de la Cité gebracht, voor de Notre-Dame-kathedraal. Daar zou hij het vonnis van zijn proces horen, samen met Geoffroy de Charnay, preceptor van Normandië, en twee andere Tempeliers, Hugues de Payraud en Geoffroy de Gonneville. Het gerecht veroordeelde hem tot levenslange gevangenisstraf voor het misdrijf van "ketterij en obscene praktijken".

Maar hoewel hij tijdens zijn zesjarige detentie (waarschijnlijk onder foltering) zijn bekentenissen nooit had herroepen, protesteerde de Grootmeester tegen zijn veroordeling. Hij verklaarde dat hij onschuldig was aan de misdaden waarvan hij werd beschuldigd en dat hij het slachtoffer was van een complot gesmeed door Filips IV de Schone en paus Clemens V. Deze woorden werden overgenomen door Geoffroy de Charnay, zijn tweede man. De twee wisten dat hun protestatie hen een veel zwaardere straf zou opleveren: als heretics werden ze niet langer beschermd door de paus en moesten ze tot de brandstapel worden veroordeeld.

Ze werden inderdaad levend verbrand op dezelfde dag, op de ruwweg geschatte locatie waar nu het standbeeld van Hendrik IV staat, namelijk op de Pont-Neuf – die natuurlijk nog niet bestond in die tijd, want die werd pas bijna drie eeuwen later gebouwd.
Maar het verhaal van de Tempeliers stopt hier niet…
Volgens Geoffroy de Paris, ooggetuige van het gebeuren en kroniekschrijver uit die tijd, waren de laatste woorden van Jacques de Molay op de brandstapel:

« Ik zie hier mijn vonnis, waar ik vrijwillig kan sterven. God weet wie ongelijk heeft, wie gezondigd heeft. God weet wie ongelijk heeft, wie gezondigd heeft. Wee hen die ons ten onrechte veroordeeld hebben: God zal onze dood wreken. »

Maar volgens de beroemdste legende(1) zou Jacques de Molay, terwijl hij op de brandstapel lag te sterven, zijn beulen vervloekt hebben: koning Filips de Schone, paus Clemens en Willem van Nogaret, die de Tempeliers had laten arresteren en voor de rechter had gebracht:

« Paus Clemens!… Ridder Willem!… Koning Filips!… Voordat een jaar voorbij is, roep ik jullie voor het hemelse gerecht om daar jullie rechtvaardige vonnis te ontvangen! Vervloekt! Vervloekt! Vervloekt! Vervloekt tot in de dertiende generatie van jullie geslachten! »

(1) Deze legende inspireerde een reeks van zeven historische romans geschreven door de schrijver Maurice Druon tussen 1955 en 1977 onder de titel *De vervloekte koningen*. Deze zevendelige sage, evenals de televisieadaptaties ervan, kende een immens succes. Ze droegen bij aan de populariteit van Jacques de Molay en zijn vloek.
De vloek van Jacques de Molay en wat de geschiedenis ons vertelt
De rest behoort tot de historische werkelijkheid.

Paus Clemens IV, reeds ziek, overleed een paar weken later, op 20 april 1314;
koning Filips IV de Schone stierf op 23 november 1314;
en Willem van Nogaret was al een jaar eerder overleden.
Een reeks tegenslagen trof vervolgens de koninklijke familie van de Capetingers, waarvan de meest beruchte de overspelzaak van twee van de schoondochters van de koning was (de zaak van de Tour de Nesle in de Conciergerie).
De vroege dood van Filips IVs drie zonen liet de troon zonder mannelijke erfgenaam achter. Dit leidde in 1328 tot een dynastiek conflict over de opvolging van de Franse troon na de dood van Karel IV, zijn laatste zoon. Dit voorval ontketende de Honderdjarige Oorlog.
Bij de nakomelingen van de koning (de Capetingische tak) telde men inderdaad tal van onverwachte sterfgevallen in de daaropvolgende generaties (maar mensen stierven toen normaal gesproken gemakkelijk en jong).
Wat de dertiende generatie van de vloek betreft, schatten sommige historici dat Lodewijk XVI, die onder de guillotine stierf, de dertiende afstammeling na Filips IV de Schone was. Maar in werkelijkheid, als je goed telt, zou de dertiende generatie eerder die van de kinderen van Lodewijk XIV zijn.

Het Herdenkingsmonument van de Tempelier Jacques de Molay
Het einde van de Tempeliers en de Orde was al begonnen voor 18 maart 1314. De literatuur heeft vaak de spectaculaire brandstapel van 11 mei 1310 onthouden, waarbij 54 Tempeliers werden verbrand. Toch blijft de dood van Jacques de Molay op de brandstapel nabij het Square-du-Vert-Galant het meest in het geheugen gegrift van deze barbaarse periode tegen de Tempeliers.

Een gedenkplaat, het Herdenkingsmonument van de Tempelier Jacques de Molay, is te zien op het Square-du-Vert-Galant. Deze herinnert eraan dat op deze plek op 18 maart 1314 de ‘laatste Grootmeester van de Orde van de Tempel’, Jacques de Molay, levend werd verbrand.