Catacomben van Parijs, een ontmoetingsplek voor 6 miljoen Parijzenaars
Catacomben van Parijs – Presentatie
De Catacomben van Parijs strekken zich uit tot 20 meter onder de grond, met 131 treden om af te dalen en 112 om weer omhoog te gaan. Het bezoekersparcours is ongeveer 1.500 meter lang. Bijna driehonderd kilometer aan gangen doorkruisen Parijs, soms over drie niveaus van oude steengroeven.
Het oppervlak van het ossuarium bedraagt 11.000 m². Constante temperatuur: 14 °C. De geschiedenis van de Catacomben van Parijs gaat terug tot het einde van de 18e eeuw. De ernstige sanitaire problemen veroorzaakt door de Parijse begraafplaatsen leidden tot de beslissing om hun inhoud over te brengen naar een ondergronds terrein.
Chronologie van de Catacomben van Parijs
53 miljoen jaar geleden: einde van de sedimentatie, Parijs en omgeving vormen een uitgestrekte moerassige vlakte.
47 miljoen jaar geleden: de zee bedekt het noorden van Frankrijk, gladgestreken door erosie. Begin van de vorming van de lutetiaanse lagen.
Eerste eeuw na Christus: eerste groeven in open lucht.
14e eeuw: eerste ondergrondse groeven.
1774: grote instorting in de rue Denfert-Rochereau; 300 meter wordt verzwolgen.
15 september 1776: Lodewijk XVI ondertekent een decreet dat de winning van materialen onder de openbare wegen definitief verbiedt.
4 april 1777: Lodewijk XVI richt de Dienst voor Algemene Inspectie van de Steengroeven op, belast met de bescherming van de Parijse steengroeven.
1780: sluiting van de Parijse begraafplaats Saints-Innocents.
7 april 1786: zegen en inwijding van de steengroeven van Tombe-Issoire, die uitgroeien tot het gemeentelijk ossuarium, de zogenaamde ‘Catacomben’.
1787-1814: overbrenging van de beenderen uit de parochiale begraafplaatsen van Parijs.
1809: opening van het ossuarium voor het publiek.
1810-1814: herinrichting van het ossuarium door de inspecteur Héricart de Thury.
1860: laatste aanvoer van beenderen naar aanleiding van de stadsvernieuwingswerken onder leiding van Haussmann.
2002: aansluiting van de Catacomben bij het museum Carnavalet – Geschiedenis van Parijs, dat de site blijft promoten.
2017: inwijding van de nieuwe uitgang en de boekwinkel-winkel.
2019: inwijding van de nieuwe ingang in het gerestaureerde Huis Ledoux.
De Catacomben van Parijs, een museum en een studieplaats
Bij de bezoekers wordt een inscriptie boven hen zichtbaar: « Houd halt! Hier heerst het Rijk van de Dood. »
Het gemeentelijk ossuarium van de Catacomben van Parijs is een van de grootste ter wereld en een van de weinige die ondergronds liggen.
Voor de opening voor het publiek in 1809 onderging de locatie een ambitieus decoratief herinrichtingsproject onder leiding van de inspecteur Héricart de Thury, die de site transformeerde volgens een museale en monumentale benadering.
De ondergrondse omgeving van de Catacomben werd ook onderwerp van verschillende studies. Kort na de opening toonden twee onderzoekers van het Muséum national d’Histoire naturelle grote interesse voor de locatie. Het gaat om Jacques Maheu, botanicus, die de flora in deze lichtarme omgeving bestudeerde, en Armand Viré, speleoloog en natuuronderzoeker. Deze laatste ontdekte de aanwezigheid van grottenkreeftachtigen.
Tegenwoordig worden er tijdens de consolidatiewerken van het ossuarium nog steeds pathologisch onderzoek uitgevoerd. Het waarborgen van de preventieve conservering van de botten in een zeer vochtige ondergrondse omgeving, het respecteren van menselijke resten en het valoriseren van het geologische, archeologische en historische erfgoed vormen echte uitdagingen voor de Catacomben van Parijs.
Publieke en niet-publieke delen van de Catacomben van Parijs
Alleen een klein deel van de Catacomben is toegankelijk voor het publiek.
Publieke gedeelten van de Catacomben
Hoofd-ossuarium (Les Catacombes): het gedeelte dat toegankelijk is voor bezoekers, beheerd door de Musea van Parijs (Paris Musées), begint op place Denfert-Rochereau en strekt zich uit over een zorgvuldig onderhouden parcours van ongeveer 2 km.
In dit gebied zie je muren volgestapeld met schedels en botten, gerangschikt in decoratieve patronen, evenals plaquettes met poëtische en filosofische citaten over de dood en het leven.
Geschiedenis: Aan het einde van de 18e eeuw werden de stoffelijke resten van overvolle begraafplaatsen in Parijs overgebracht naar verlaten kalksteengroeven onder de stad, waardoor deze fascinerende en poëtische ruimte ontstond.
Hoogtepunten:
Relief van Port-Mahón: Een unieke sculptuur die het Spaanse eiland Mahón voorstelt, uitgehouwen in steen door een steenhouwer.
De Barrique: Een architectonische curiositeit gevormd door zuilen en bogen van botten.
Gedenktekens en plaquettes: Talrijke bordjes en inscripties geven historische en emotionele context aan het ossuarium.
Niet-toegankelijke gedeelten van de catacomben
Uitgebreide netwerken van groeven: Buiten de toeristische routes strekken de catacomben zich uit over een uitgebreid netwerk van tunnels en kamers (meer dan 300 km), dat grotendeels ontoegankelijk is.
Deze zones, onderhouden door de gemeentelijke diensten om structurele veiligheidsredenen, zijn niet voor het publiek toegankelijk.
Zone van de cataphiles: Dit is een niet-officieel netwerk van cataphiles (stedelijke ontdekkers) die toegang hebben tot de beperkte delen van de catacomben.
Zij gebruiken verborgen of verzegelde ingangen en verkennen gangen die niet zijn ingericht voor bezoekers. De cataphiles in kaart brengen de verkende zones, maken muurschilderingen en organiseren zelfs bijeenkomsten in deze afgelegen ruimtes.
Verborgen zalen en graffiti: In de niet-openbare secties vindt men verborgen zalen, bassins en graffiti die over meerdere decennia zijn aangebracht. Sommige zones herbergen zelfs tijdelijke theaters, vergaderruimtes en ondergrondse kunstgalerijen.
Hoewel deze plekken fascinerend zijn, brengen ze gevaren met zich mee door instabiele vloeren, overstromingen of zuurstofgebrek.
Gebeurtenissen die hebben geleid tot de aanleg van de catacomben van Parijs
Begin 1780 werden er vreemde verschijnselen gemeld in de kelders rondom het kerkhof van de Onschuldigen (in het centrum van Parijs).
De uitwasemingen die vrijkwamen bij de ontbinding van de lijken waren zo hevig dat ze door de muren drongen en de vetkaarsen doofden.
Op 30 mei van hetzelfde jaar illustreerde een spectaculair incident de omvang van het probleem: een kelder aan de rue de la Lingerie, grenzend aan de begraafplaats, stortte in onder de druk van de duizenden lichamen die in een massagraf waren opgestapeld.
Antoine-Alexis Cadet de Vaux, inspecteur van de volksgezondheid in Parijs, liet de kelder onmiddellijk opvullen met ongebluste kalk, afsluiten en beval de definitieve sluiting van de begraafplaats.
In 1782 stelde een anoniem project, gepubliceerd in Londen en voorgelegd aan de Parijse autoriteiten en geestelijken, een originele oplossing voor het probleem voor, geïnspireerd op antieke ondergrondse necropolen. Het stelde voor gebruik te maken van de consolidatiewerken die al jaren door de Inspection Générale des Carrières werden uitgevoerd om een ossuarium in te richten in een oude ondergrondse steengroeve.
De politiecommandant Lenoir overwoog destijds om de beenderen van de begraafplaats van de Onschuldigen buiten Parijs over te brengen. De uitbreiding van de ondergrondse steengroeven van Tombe-Issoire, gelegen onder de vlakte van Montrouge voorbij de Barrière d’Enfer, ten zuiden van de hoofdstad, leek hiervoor perfect geschikt.
Vanaf de laatste maanden van 1785 begon de overbrenging van de beenderen van de begraafplaats van de Onschuldigen.
Overbrenging van de beenderen van de begraafplaats Saint-Innocents
De overbrenging van de beenderen van de begraafplaats Saint-Innocents duurde vijftien maanden en was een succes.
Na het voorbeeld van de Onschuldigen werden andere Parijse begraafplaatsen, met name die bij kerken, geleidelijk ontruimd tot januari 1788, toen ze officieel werden opgeheven.
De operatie duurde voort van 1787 tot 1814.
De transfers vonden vervolgens plaats van 1842 tot 1860, waarbij niet minder dan achthonderd karren met beenderen naar het tijdelijke ossuarium van Vaugirard werden vervoerd, en later naar de catacomben van Tombe-Issoire.
Zeventien begraafplaatsen, honderdvijfenveertig kloosters, abdijen en religieuze gemeenschappen, evenals honderdzestig gebedshuizen met eigen begraafplaatsen, leverden de ondergrondse steengroeven.
Enkele jaren later brachten de grote haussmanniaanse werken vergeten beenderen aan het licht, die vervolgens eveneens naar de catacomben werden overgebracht.
Naar schatting zijn er op deze manier in de loop van een eeuw meer dan zes miljoen stoffelijke overschotten verplaatst naar een reeks ossuaria in het 14e arrondissement die nog steeds onder Parijs liggen, wat het tot de meest bezochte necropolis ter wereld maakt. Daaronder bevinden zich alle grote namen uit de Franse Revolutie.
"Dood in de Catacomben"
Alleen een officiële sterfgeval is geregistreerd binnen de Catacomben.
In 1793, Philibert Aspairt, conciërge van het nabijgelegen Val-de-Grâce-militair hospitaal, vond daar de dood. Men vermoedt dat hij zijn lichtbron was kwijtgeraakt en in het duister aan zijn einde kwam.
In 1804, elf jaar later, werd zijn lichaam teruggevonden, slechts enkele meters verwijderd van een trap die naar een uitgang leidde. Hij werd alleen herkend dankzij zijn sleutelbos en de knopen van zijn jas.
Beroemde persoonlijkheden begraven in de Catacomben van Parijs
De begraafplaatsen waarvan de stoffelijke resten werden overgebracht naar de Catacomben zijn onder meer Saints Innocents (verreweg de belangrijkste met ongeveer twee miljoen begrafenissen in zeshonderd jaar), het Saint-Étienne-des-Grès (een van de oudste), het Madeleinekerkhof, dat van de Errancis (gebruikt voor slachtoffers van de Franse Revolutie) en Notre-Dame-des-Blancs-Manteaux.
De Catacomben herbergen de beenderen van meer dan zes miljoen Parijzenaars, waaronder talrijke beroemde figuren uit de Franse geschiedenis die in Parijs begraven zijn. Maar hun resten vermengen zich met die van miljoenen anonieme mensen en tot op de dag van vandaag is er nog geen enkele geïdentificeerd.
Charles-Axel Guillaumot, de eerste algemene inspecteur van de steengroeven en verantwoordelijk voor de verplaatsing van de beenderen, werd in 1807 begraven op de begraafplaats Sainte-Catherine, waarvan de inhoud later naar de Catacomben werd overgebracht.
Nicolas Fouquet, superintendent van financiën onder Lodewijk XIV, begraven in het klooster van de Dochters van de Visitatie van de Heilige Maagd Maria, werd in 1793 overgebracht.
De minister Colbert, begraven in een crypte van de tijdens de Revolutie ontheiligde kerk Saint-Eustache, werd eveneens naar de Catacomben overgebracht.
Daar vindt men ook de resten van Rabelais, François Mansart, Jules Hardouin-Mansart, de Man met het IJzeren Masker en Jean-Baptiste Lully.
Van de kerk Saint-Étienne-du-Mont werden die van Racine, Blaise Pascal en Marat overgebracht, evenals die van Montesquieu vanuit Saint-Sulpice.
Van de begraafplaats Saint-Benoît die van de graveurs Guillaume Chasteau en Laurent Cars, van Charles en Claude Perrault, en van Héricart de Thury, neef van Louis-Étienne, inspecteur van de steengroeven.
De begraafplaats van Ville-l’Évêque herbergt de stoffelijke resten van de 1.000 Zwitserse Gardeleden die in 1792 bij de Tuilerieën werden afgeslacht, evenals de 1.343 personen die tussen 1792 en 1794 op de Place du Carrousel of de Place de la Concorde werden geguillotineerd, waaronder Charlotte Corday.
Na de verplaatsing van de botten uit de begraafplaats van de Errancis tijdens de Restauratie werden ook Danton, Camille Desmoulins, Lavoisier en Robespierre naar de Catacomben overgebracht.
Om af te sluiten met een wat anekdotischer noot, twee merkwaardigheden trekken de aandacht:
De dichter Nicolas Gilbert, begraven op de begraafplaats van het Hôtel-Dieu in Clamart, werd bij de ontruiming overgebracht naar de Catacomben. Een grafmonument eert zijn nagedachtenis.
De heilige martelaar Ovidius, begraven in de catacomben van Rome, werd door paus Alexander VII naar Parijs gebracht. Zijn stoffelijke resten werden in het klooster van de Kapucijnen geplaatst, waarvan de botten op 29 maart 1804 naar het ossuarium werden overgebracht. Hij is daarmee de enige persoon die in twee catacomben begraven is.
Ook de doden van de Revolutie
Via deze weg werden de botten van verschillende opmerkelijke slachtoffers van de Franse Revolutie naar de Catacomben overgebracht, waaronder (de datum betreft het overlijden):
Charlotte Corday (18 juli 1793)
22 Girondijnen (31 oktober 1793); daaronder Jacques Pierre Brissot en Pierre Victurnien Vergniaud
Lodewijk Filips II, hertog van Orléans (6 november 1793), vader van koning Lodewijk Filips I
Madame Roland (8 november 1793)
Madame du Barry (8 december 1793)
Jacques Hébert (24 maart 1794)
Georges Jacques Danton (5 april 1794)
Camille Desmoulins (5 april 1794)
Philippe Fabre d’Églantine (5 april 1794)
Marie-Jean Hérault de Séchelles (5 april 1794)
Lucile Duplessis (13 april 1794), weduwe van Camille Desmoulins
Marie Marguerite Françoise Hébert (13 april 1794), weduwe van Jacques Hébert
Antoine-Laurent de Lavoisier (8 mei 1794)
Madame Élisabeth (10 mei 1794), zus van de koningen Lodewijk XVI, Lodewijk XVIII en Karel X
François Hanriot (28 juli 1794)
Maximilien Robespierre (28 juli 1794)
Louis Antoine de Saint-Just (28 juli 1794)
Georges Couthon (28 juli 1794)
Antoine Simon (28 juli 1794)
De Catacomben en de moderne tijd
Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten Parijse leden van het Franse verzet het gangenstelsel en vestigden er hun hoofdkwartier. Vanaf deze ondergrondse ruimtes leidde kolonel Rol-Tanguy de opstand voor de Bevrijding van Parijs in juni 1944.
De Wehrmacht installeerde ook een ondergrondse bunker onder het lycée Montaigne, een school in het 6e arrondissement.
In 2004 ontdekte de politie een volledig uitgeruste bioscoopzaal in een zone van de catacomben onder de Trocadéro. Deze was voorzien van een groot scherm, zitplaatsen voor het publiek, een projector, filmspoelen met recente thrillers en klassiekers uit de film noir. Niets ontbrak, zelfs een goed gevulde bar en een compleet restaurant met tafels en stoelen. De groep UX eiste de aanleg van deze installatie op.
De film *As Above, So Below*, uitgebracht in 2014, was de eerste productie die met toestemming van de Franse overheid mocht filmen in de catacomben. De makers beloofden de omgeving niet te wijzigen, behalve een piano en een auto die naar beneden werden gebracht en in brand werden gestoken.
In 2015 schonk Airbnb € 350.000 in het kader van een reclamecampagne waarbij klanten de mogelijkheid kregen om een nacht in de catacomben door te brengen.
In augustus 2017 drongen dieven een kelder binnen die toegankelijk was vanuit de catacomben en stalen meer dan € 250.000 aan wijn.
Onderhoud en bewaking van de Catacomben
Aangezien de catacomben zich rechtstreeks onder de straten van Parijs bevinden, is het onmogelijk om op bepaalde plekken grote gebouwen te bouwen. Instortingen hebben al gebouwen verwoest. Daarom vindt men in deze wijk weinig hoogbouw.
Algemene Inspectie van de Grotten (A.I.G.): Opgericht in de 18e eeuw, inspecteert en onderhoudt deze organisatie regelmatig de Catacomben om instortingen te voorkomen en de structurele veiligheid van Parijs te waarborgen. Ze bewaakt en beveiligt kwetsbare zones en beperkt de toegang tot bepaalde delen van de catacomben om hun integriteit te behouden.
Toegang en juridische aspecten
Wettelijke beperkingen
De toegang tot zones die niet voor het publiek zijn opengesteld, is verboden en kan leiden tot boetes.
De politie patrouilleert in deze zones, en het risico om te verdwalen of gewond te raken is groot voor wie niet over de juiste uitrusting en expertise beschikt. Zones die niet voor het publiek toegankelijk zijn en buiten de catacomben liggen, zijn strikt verboden.
Een speciale politiemacht is belast met de catacomben. Deze is vooral ’s nachts actief, een periode waarin overtredingen het meest voorkomen.
Naast een boete die kan oplopen van € 60 tot € 3.750, loop je tal van gevaren: instortingen, slechte ontmoetingen of simpelweg verdwalen zijn slechts enkele voorbeelden van de risico’s die je neemt. En vergeet niet: het is onwaarschijnlijk dat je noodsignaal op 20 meter onder de grond wordt opgevangen.
Toegang tot speciale evenementen en onderzoek
Af en toe wordt er beperkte en niet-openbare toegang verleend voor onderzoeksprojecten, filmopnames of exclusieve evenementen.
Anekdotes over de Catacomben
Er bestaan veel anekdotes over de catacomben. Hier zijn er een paar:
De schedels van katten
In 1896 meldde Émile Gérards een verrassende ontdekking: er waren honderden kattenkadavers gevonden in de ondergrondse steengroeven nabij het Odéon-theater.
Na wat onderzoek bleek dat een put de catacomben verbond met de binnenplaats van een beroemd restaurant, bekend om zijn konijn in gibelotte. Men kan zich goed voorstellen dat de kat het konijn in de borden van de klanten verving. Men zegt dat kattenvlees bijna net zo smaakt als konijn!
Het strand
Sommige galerijen van de catacomben dienden als werkruimtes (werkplaatsen), zoals de sporen van kalk of zwarte verf nog steeds laten zien.
De brouwerij L’Espérance bijvoorbeeld sloot in 1970 de deuren, waarna grote hoeveelheden zand werden aangevoerd. Vandaar de naam 'strand', omdat de vloer van deze galerijen onder het 14e arrondissement op die plek bedekt is met zand.
Te zien in de buurt
Jardin du Luxembourg en Palais du Luxembourg - Online tickets voor het Palais du Luxembourg
Musée Bourdelle - 18, rue Antoine-Bourdelle, 75015 Parijs - Geen online reservering mogelijk
Bonus: 3 belangrijke tips om uw verblijf in Parijs soepel te organiseren en tot een succes te maken
Heeft u gemerkt dat onze website u tools aanbiedt om uw reis naar Parijs gemakkelijk te plannen, zodat uw verblijf stressvrij en succesvol verloopt?
1. Vertaler en spreekwoordenboek voor wie niet vloeiend Frans spreekt
Heeft u moeite om het juiste woord of de juiste uitdrukking in het Frans te vinden? Klik hier op WOORDENBOEK – of bovenaan rechts op uw scherm. Het is een woordenlijst met 100 nuttige woorden en/of uitdrukkingen voor een toerist in Parijs (in het restaurant, hotel, winkelen, metro, begroetingen, de weg vragen, etc.). Er zijn acht talen beschikbaar. En weet u wat? Elk woord en elke uitdrukking kan bovendien hardop in het Frans worden beluisterd.
2. De Stedenbouwer van VPBY
Er is zoveel interessants en leerzaams te zien in Parijs. Een goede planning van uw verblijf wordt ten zeerste aanbevolen. Om u te helpen hebben wij voor u GRATIS onze Stedenbouwer beschikbaar.
In 5 minuten en 5 klikken stelt u uw programma samen voor een halve dag per halve dag, alle reserveringen – als u dat wilt, zonder verplichting – voor de bezienswaardigheden die u wilt bezoeken, de boeking van uw vervoer (vliegtuig, trein of auto), de reservering van uw accommodatie en zelfs suggesties voor waardevolle cadeaus voor uzelf, uw vrienden en uw familie.
Hoe werkt dat?
Klik op "Reisorganisator voor Parijs" – volledig gratis – en u hoeft zich geen zorgen meer te maken om zoveel mogelijk te zien in zo weinig mogelijk tijd. Vervolgens kiest u:
1/ U kiest uw "algemene wensen" door te klikken op de lijst (Musea, Kerken, Monumenten, Parken, etc.);
2/ De Reisgenerator van VPBY stelt u vervolgens alle relevante fiches voor;
3/ U selecteert door te klikken op de namen van de musea, monumenten, parken of activiteiten die u wilt bezoeken;
4/ De organisator geeft u de planning terug voor elke dag van uw verblijf;
5/ met de geografische optimalisatie van de dagelijkse bezoeken – indien gewenst – om vermoeiende en tijdrovende verplaatsingen te vermijden.
Dit gebeurt in 5 kliks en slechts 3 minuten. En het is echt gratis. Om het te gebruiken, klikt u op "Reisorganisator voor Parijs"
Opmerking: wilt u weten wat de gebruikers van de Reisgenerator van VPBY denken over hun ervaring? Klik op "Zij hebben hun reis gemaakt met VPBY"
3. Lijst van te maken reserveringen
Om tijd te besparen met wachten in de rij, raden wij u aan om een paar dagen van tevoren online te reserveren. Alle officiële reserveringen zijn nuttig en beschikbaar op onze website:
Reserveringen voor toegang tot musea, monumenten, shows en boottochten op de Seine
Reserveringen voor uw aankomst in Frankrijk: vliegtuigen, treinen, auto’s
Reserveringen voor uw accommodatie: hotels, appartementen, vakantiehuizen – in Parijs of in de directe omgeving
U vindt de links naar al deze reserveringen direct in de artikelen over de bezienswaardigheden die u interesseren of in de zelfgidsroutes van onze wandelingen. Door te klikken op Reserveringen in de menubalk vindt u alle reserveringen die u tijdens uw verblijf nodig heeft. Ter voorbeeld:
Reserveren toegang Notre-Dame van Parijs (Toegang gratis, maar reserveren aanbevolen om wachtrijen te vermijden)
Reserveren Kasteel van Versailles: Toegangsticket + Tuinen + Domein van Trianon