Cabaret du Lapin Agile'te seyircinin gösteriye katıldığı canlı performans

Paris’in 18. bölgesinde, Montmartre Tepesi’nde bulunan Lapin-Agile Kabaresi (Cabaret du Lapin Agile), 22 rue des Saules adresinde yer almaktadır. Metro hattı 12’nin Lamarck - Caulaincourt durağından ulaşılabilir.
Lapin-Agile Kabaresi: Eşi Benzeri Olmayan Bir Kabare
Montmartre’un en eski kabaresi olan efsanevi Lapin-Agile Kabaresi, her akşam Fransız şarkıları ve hikâyelerinin mirasını yeniden canlandırıyor. Ne lazer, ne mikrofon, ne de ses sistemi! Sadece saf müzik ve sesler var. Seyirci, ortamın bir parçası olup, herkesin birbirini dinlediği ve zevkini paylaştığı eski günlerin atmosferini yeniden yaşıyor.

Günümüzde Lapin-Agile Kabaresi, sanat mirasımızın en prestijli isimleri arasında yer alıyor. Resim, edebiyat, şarkı, şiir, müzik ve halk şarkıları alanlarında Fransız ve Parisli bir geleneğin simgesi olan kabare, dünya genelindeki izleyiciler tarafından beğeniyle karşılanıyor. Çeşitli repertuvarıyla, sınır ötesinde de talep gören Fransız kültürünün önde gelen temsilcilerinden biri haline geliyor.

Aynı zamanda yeni yeteneklerin eserlerini sunduğu bir platform olan kabare, Fransız şarkısının yaşayan konservatuvarıdır. Çeşitli stillerde sanatçılardan, yetenekli şarkıcılardan, söz yazarlarından ve bestecilerden oluşan bir ekiple, Montmartre’un eşsiz atmosferinde seyircinin de şarkı söyleyip katıldığı otantik bir ortam sunuyor.

Burada akşam yemeği yok, sadece gösteri ve içecekler var. Önceden biraz erken gelin, çevrede birçok restoran bulunuyor!
Dönemin bağlamı: 19. yüzyılın ikinci yarısında Montmartre’un alt ve üst kısmı
19. yüzyılın sonunda Montmartre’un alt kısmı “eğlenceye adanmış bir semt” haline geldi. 1880’li yıllarda birçok kabareye (Le Chat Noir, Moulin Rouge) ev sahipliği yapan semtte, karışık ve bazen tehlikeli bir nüfus bulunuyordu (fahişeler, pezevengi, çeşitli marjinaller).

Montmartre Tepesi (Butte-Montmartre) ise 1914’e kadar bir köy görünümündeydi. Temiz havası, değirmenleri ve ucuz konutlarıyla tanınan semt, birçok sanatçıyı kendine çekti ve çoğu buraya yerleşti. 1890’dan itibaren sanatçı sayısı önemli ölçüde arttı.
Lapin-Agile Kabaresi’nin ve adının kökeni
Bina 1795 yılında inşa edildi. 1860 civarında “Au Rendez-vous des voleurs” (Hırsızların Buluşma Yeri) adıyla bir han olarak hizmet verdi. Daha sonra Lapin Agile adını alan bina, 20. yüzyılın başındaki sanatçı bohemlerinin buluşma noktası haline geldi.

19. yüzyılın ikinci yarısında kurulan kabare, 1913 yılında Aristide Bruant tarafından satın alındı ve tercih edilen buluşma yerlerinden biri oldu. Max Jacob’dan Pablo Picasso’ya, Roland Dorgelès, Francis Carco, Blaise Cendrars ve Pierre Mac Orlan’a kadar birçok ünlü isim burada yer aldı. Daha sonra 1940’lı ve 1950’li yıllarda Jean-Roger Caussimon ve François Billetdoux da burada bulundu. Lapin-Agile Kabaresi bugün hâlâ aktif, “canlı ve dinamik” bir şekilde varlığını sürdürüyor.
Katiller Kabaresi’nden Lapin-Agile Kabaresi’ne: Sahiplerin Değişimi
1860 yılında hana dönüşen yer, 1869’dan itibaren Katiller Kabaresi (Cabaret des Assassins) adını aldı. Zira duvarda, Ravaillac’tan (Kral IV. Henri’nin katili) Troppmann’a (1870’de sekiz kişilik bir ailenin öldürülmesi nedeniyle mahkûm edilen) kadar ünlü katillerin gravürleri asılıydı.

1879-1880 yıllarında o dönemki sahibi, yerin müdavimi olan karikatürist André Gill’den bir tabela yapmasını istedi. Gill, yeşil bir redingot ve kırmızı bir eşarp giymiş, kendisine ayırılan tavadan kaçan bir tavşan resmi yaptı. Kabare daha sonra “Au Lapin à Gill” (Gill’in Tavşanı) adını aldı ve kısa süre içinde Lapin Agile (adın kökenine ilişkin açıklamalardan biri) olarak anılmaya başladı.

Eylül 1883’te, Montmartre’lu şair ve şarkıcı Jules Jouy, “La Soupe et le Bœuf” adlı şiir ve şarkı derneğini kurdu. Buluşma yeri olarak Katiller Kabaresi’ni seçtiler.

1886 yılında kabare, eski bir cancan dansçısı olan Adèle Decerf ("anne Adèle" olarak bilinir) tarafından satın alındı. Müşterilerini temizleyerek burayı "À ma campagne" adı verilen bir kafe-restoran-konser mekânına dönüştürdü. Gündüzleri Chat Noir kabaresinin müdavimleri olan Charles Cros, Alphonse Allais, Jehan Rictus gibi isimlerin yanı sıra şarkıcı Aristide Bruant da buraya Toulouse-Lautrec ve Courteline'i getiriyordu. Cumartesi akşamları ve pazar sabahları amatör konserler düzenleniyordu.

20. yüzyılın başında "anne Adèle", kabareyi Berthe Sébource'a sattı; o da kızı Marguerite Luc ("Margot" olarak bilinir) ile birlikte yerleşti. Marguerite Luc daha sonra Pierre Mac Orlan ile evlenecekti. 1903 yılında, onlara Frédéric Gérard (1860-1938) ("baba Frédé" olarak bilinir) katıldı ve bu sayede Lapin Agile Kabaresi, sanatçı bohème'sinin vazgeçilmez bir durağı haline geldi.
Frédéric Gérard döneminde Lapin Agile Kabaresi
Frédéric Gérard, 24 Aralık 1860'da Paris'in güneyinde, Seine-et-Oise'deki Athis-Mons'ta doğdu. Uzun yıllar boyunca Montmartre sokaklarında eşeğiyle ("Lolo" adıyla bilinir) dolaşarak mevsimlik ürünler sattıktan sonra, Rue Norvins veya Rue Ravignan'da (kaynaklara göre değişir) bulunan "Le Zut" adlı bir kabareye sahip oldu. Bu mekân, müşteriler arasında bütün gece süren unutulmaz bir kavgadan sonra kapatıldı.

Lapin Agile Kabaresi'ne yerleştiğinde, köpeğini, kuzgununu, beyaz farelerini ve Montmartre sokaklarında balık satarak ek gelir elde ettiği eşeğini de yanında getirdi. Bir kabare sanatçısı olarak "Frédé", hücresiyle ya da gitarsuyla duygusal romansları ya da gerçekçi şarkıları seslendiriyordu. Parası olmayan sanatçılara bir şarkı, tablo ya da şiir karşılığında yemek ve içecek ikram etmekten de çekinmiyordu. İşte o dönemde Lapin Agile Kabaresi'nin özgünlüğü ortaya çıktı.

Zengin bir şarkıcı olarak tanınan ve hayranlarını aşağılayarak ünlenen Aristide Bruant, Lapin Agile'in daimi müşterisiydi ve patronla dostluk kurdu. 1913 yılında bina yıkılmak üzereyken, Bruant binayı satın aldı ve "Frédé"nin yönetimini devam ettirmesine izin verdi.
Sanatçılar ve haydutlar: Lapin Agile Kabaresi'nin müşteri profili
Frédé'nin öncülüğünde, Lapin Agile Montmartre bohèmesi için hızla "gerçek bir kültür kurumu" haline geldi. Buraya Pierre Mac Orlan sık sık haftada iki-üç kez asker şarkıları söyleyerek geliyordu. Roland Dorgelès de şarkı söylüyordu, ancak nadiren çünkü kötü şarkı söylüyordu; Max Jacob, André Salmon, Paul Fort gibi isimler de buradaydı. Gaston Couté hiç şarkı söylemezdi, ancak bazen sarhoş olup masanın altında uyuyakalırdı. Apollinaire *Alcools* şiirlerini okurdu. Picasso, Marguerite Luc'un bir portresini (*Kuzgunlu Kadın*, 1904) ve ayrıca kabarenin tezgâhında oturan bir Arlekin'in resmini (*Lapin Agile'de: Bardaklı Arlekin*, 1905) yaptı. Aktör Charles Dullin, 1902 yılında Baudelaire, Villon, Corbière ya da Laforgue'un şiirlerinden oluşan çılgın récital'larla ilk kez sahneye çıktı. Bütün bunlar, İngiliz heykeltıraş Leon-John Wesley'in yaptığı devasa alçıdan bir İsa'nın huzurlu bakışları altında gerçekleşiyordu.

Ancak buraya bazen gerginliklere yol açan *Libertaire* gazetesinden anarşistler de geliyordu ve en önemlisi, Montmartre tepesiyle Goutte d'Or mahallesi (tepenin doğusunda) gibi alt bölgelerin suç örgütleri de buradaydı.

Gerilim, Frédéric Gérard’in bu istenmeyen müşterileri kovmaya karar vermesiyle daha da arttı. O, “bir sanatçı müşterisi yaratmak” ve “onların huzuru için” istiyordu. Bazı gecelerde, revolver sesleri kabarenin pencerelerinden dışarıdan ateş edilerek duyuluyordu. Şiddet, 1910 yılında doruk noktasına ulaştı: Frédéric Gérard’ın oğlu Victor (“Totor”) barın arkasında başından vuruldu.

Ünlü bir “fumisterie”: Ve güneş Adriyatik’te battı
Bu haydutların damgasını vurduğu çalkantılı dönem iki üç yıl sürdü. Ancak tesisin müşterileri arasında, birbirinden çok farklı gerilimler de vardı: bir yanda ileri görüşlü sanatçılar, alaycı bir şekilde “Picasso çetesi” olarak adlandırılan grup (Lapin Agile’in sahibi tarafından pek sevilmeyen), diğer yanda ise Dorgelès’in etrafında toplanan gelenekçiler.

1910 yılında Dorgelès, ünlü bir aldatmacaya imza attı. Arkadaşlarıyla birlikte, henüz tanınmayan İtalyan bir sanatçı olan Joachim-Raphaël Boronali’nin imzasını taşıyan ve yeni bir sanat akımının (“aşırılıkçılık”) teorisyeni olduğu iddia edilen *Ve güneş Adriyatik’te battı* adlı tablosunu Bağımsızlar Salonu’na sundu. Oysa “Aşırılıkçılık Manifestosu” Dorgelès’in eseriydi ve tablo, Frédéric Gérard’ın eşeği “Lolo” tarafından yapılmıştı. Eşeğin kuyruğuna bir fırça bağlanmıştı. Hayali ressamın adı Boronali ise aslında “Aliboron”un (eşeğin lakabı “Lolo”nun anagramı) başka bir yazılışıydı.

Bu aldatmaca büyük bir başarı kazandı: tablo, “diğer modernist eserlere yöneltilen yorumlardan pek farklı olmayan tepkiler” topladı ve iyi bir fiyata satıldı.

Dorgelès ve arkadaşlarının bu şakası, Montmartre’a özgü bir geleneğe denk düşüyordu: “fumisterie”, yani “sınırsız bir hayal gücü ve parlak kelime oyunlarıyla süslenen karmaşık şakalar” düzenlemek — bu uygulama, bugünün kabare mizahçılarını 1900’lerin avangard sanatçılarına bağlayan bir köprüdür. Alphonse Allais’ın eserleri bunun mükemmel bir örneğidir.
Bir dünyanın sonu: 1914-1918 Büyük Savaşı
Bu kaygısız dönem, 1 Ağustos 1914’te, Almanya’ya karşı genel seferberlik ilan edilmesiyle birdenbire sona erdi. “Her şey bir anda silinmiş gibiydi,” diye aktardı Francis Carco. Lapin Agile’in müşterileri azaldı; düzenli müşterilerin çoğu cepheye gitti ve bunların birçoğu geri dönmedi.

Büyük Savaş’tan sonra Lapin Agile
Kabare, avangard yazar ve sanatçıların buluşma yeri olma statüsünü bir daha kazanamadı. Yaratıcılığın merkezi Montparnasse’a kaymıştı. Yine de ressamlar, her yıl Sonbahar Sergisi’nin açılışında akşamı Lapin Agile’de bitirme alışkanlığını sürdürdüler.

1922 yılında Aristide Bruant, kabareyi “Paulo”ya sattı — Frédéric Gérard’ın oğlu ve onun şarkı hocası olan Paulo. André Salmon’a göre Paulo, ustasının şarkılarının “en iyi yorumcusu” oldu. Onun yönetiminde, eskiden gayriresmi ve doğaçlama olan “akşam toplantıları” artık organize edildi. Sanatçılar yeni patron tarafından seçiliyor... ve ücretlendiriliyordu. Hatta bazıları kabarenin “konuk sanatçısı” olarak ağırlanmaya başladı.

Lapin Agile, müşterileri arasında Pierre Brasseur, Georges Simenon gibi isimlerin yanı sıra Paris’i ziyaret eden Amerikalı ünlüler, Rudolph Valentino, Vivien Leigh ve Charlie Chaplin’i de ağırladı.
İkinci Dünya Savaşı'ndan bugüne Lapin Agile Cabaret’i
İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından, otuz yıl önce olduğu gibi, sanatçıların favori buluşma yeri Montparnasse’tan "Saint-Germain-des-Prés Mahallesi"ne taşındı. Yine de 1945’ten sonra Lapin Agile, sanatçılar için yeniden bir buluşma noktası ve atlama tahtası haline geldi. 1950 yılında gitarist Alexandre Lagoya’nın Léo Ferré ile tanıştığı, 1955 yılında ise Claude Nougaro’nun ilk kez sahnede yer aldığı yer burasıydı; önce şair olarak, ardından şarkıcı olarak.
1972 yılında Paulo Gérard, cabaret’in yönetimini damadı Yves Mathieu’ye devretti ve o günden beri cabaret’in sahibi odur. Burada hâlâ şarkıcılar ve oyuncuların yer aldığı "Akşamlar" düzenlenmektedir.
Lapin Agile’in kurgusal eserlerdeki yeri
Lapin Agile, birçok tiyatro oyununa sahne oldu:

Steve Martin tarafından 1993 yılında yazılan "Picasso au Lapin Agile" adlı oyunda, 1904 yılında bu cabaret’te Albert Einstein ile Picasso’nun karşılaşması canlandırılır.
Jean-Bernard Philippot tarafından 2017 yılında yazılan "Au cabaret du Lapin Agile" adlı oyun ise bu efsanevi cabaret’in hikâyesini anlatır.
"Hello Berlin? Burası Paris!" filminde Lapin Agile, bir sahnenin dekoru olarak kullanıldı.

Lapin Agile’in resimdeki yeri
Lapin Agile’i sık sık ziyaret eden sanatçılar, eserlerine ilham kaynağı oldu:

Pierre Prins (1838-1913), "Le Cabaret du Lapin Agile à Montmartre, Paris", Paris, Carnavalet Müzesi
Pablo Picasso (1881-1973), "Au Lapin Agile" ya da "Arlequin au verre", 1905, New York, Metropolitan Sanat Müzesi
Élisée Maclet (1881-1962):
"Le Lapin Agile", tuval üzerine yağlıboya, konumu bilinmiyor;
"Le Lapin Agile sous la neige" (Karlı Lapin Agile), tuval üzerine yağlıboya, konumu bilinmiyor.
Maurice Utrillo (1883-1955), "Lapin Agile, rue des Saules sous la neige" (Karlı Lapin Agile, Saules Sokağı), tuval ve guaj üzerine panel, konumu bilinmiyor
Roman Greco (1904-1955), "Le Lapin Agile", altı tuval üzerine yağlıboya, konumu bilinmiyor
Gen Paul (1895-1975):
"Au Lapin Agile", kuru kazı baskı, konumu bilinmiyor
"Le Lapin Agile", pastel, konumu bilinmiyor
"Le Lapin Agile sous la neige" (Karlı Lapin Agile), kağıt üzerine guaj, konumu bilinmiyor
Roland Dubuc (1924-1998), "Le Lapin Agile sous la neige" (Karlı Lapin Agile), tuval üzerine yağlıboya, konumu bilinmiyor
Raphaël Toussaint (d. 1937), "Le Lapin Agile", 1987, konumu bilinmiyor