IV. Henri’in Heykeli, Pont Neuf üzerinde

Fransa kralı IV. Henri’nin heykeli Pont-Neuf Meydanı’nda (Pont Neuf’a paralel, birkaç on metre uzunluğunda ve kaldırım seviyesinde) bulunmaktadır. Bu alan, Cité Adası’nın batı tarafında yer alır. Heykel, Pont Neuf’un ortasında bulunan küçük bir meydanın merkezinde, Dauphine Meydanı’nın çıkışında (Henri-Robert sokağı üzerinden) yer alır ve hemen altındaki batı tarafta bulunan Vert-Galant Meydanı’nın üzerine hâkimdir. Heykel, Paris’in 1. bölgesinin sınırında konumlanmıştır.
Günümüzdeki IV. Henri Heykeli IV. Henri’nin heykeli, heykeltıraş François-Frédéric Lemot’un eseri olup 25 Ağustos 1818 tarihinde, XVIII. Louis döneminde törenle açılmıştır.
Ancak aslında, bu alanda yer alan IV. Henri’nin 3. atlı heykelidir. 1614 yılında dikilen IV. Henri’nin ilk heykeli – suikastından dört yıl sonra IV. Henri’nin ilk atlı heykeli, öldürülen kralın dul eşi Marie de Médicis’in girişimiyle yapılmıştır. Bu heykel, Dauphine Meydanı’nın arkasında, Pont Neuf üzerinde yer aldığı için Dauphine Meydanı’nı tamamlar (üçü de IV. Henri tarafından düzenlenmiştir).

Jean Bologne ve Pietro Tacca tarafından yapılan bu heykel, Dauphine Meydanı’nın orijinal düzenlemesinin bir parçasıdır. 23 Ağustos 1614 tarihinde açılmıştır.
1614 yılındaki heykelin serüveni
Bronzdan yapılan orijinal at heykeli, Cosimo II de’ Medici ve Toskana Büyük Dükü tarafından Marie de Médicis’e İtalya’dan gönderilmişti. Mart 1611’in başlarında tamamlanan heykel, ancak Kasım 1613’te Livorno’dan yola çıkan bir gemiye yüklenerek gönderildi; gemi Savone açıklarında battı. Heykel bir ay boyunca denizin dibinde kaldı ve "ancak büyük zorluklar ve yüksek masraflarla kurtarılabildi".
1628 yılında, Barthélemy Tremblay ve Thomas Boudin tarafından yapılan ve Arques ve Ivry savaşlarını, Paris’e girişini, Amiens kuşatmasını ve Montmélian’ın fethini temsil eden beş kabartma heykelin üzerine yerleştirildi.
1635 yılında, heykelin kaidesine ve anıtın çevresindeki metal parmaklığa, daha önce eklenmiş olan geçici yazıtların yerine kalıcı yazıtlar konuldu. Bu yazıtlar, Marie de Médicis’in oğlunun sürgün ettiği kral XIII. Louis ve Kardinal Richelieu’nün rolünü vurgularken, Medici’nin katkısını göz ardı etmektedir.

Heykel, Fransız Devrimi sırasında, 12 Ağustos 1792 tarihinde devrildi. Merkezdeki atın etrafındaki esir heykelleri korunmuş ve bugün Louvre Müzesi'nde bulunmaktadır.
Geçici 1814 Heykeli: 2. heykel
3 Mayıs 1814 tarihinde, XVIII. Louis'in dönüşü vesilesiyle, Henri-Victor Roguier tarafından Brandenburg Kapısı'ndaki Quadriga'nın atlarından birinin alçı kalıbından geçici bir "yerine koyma" heykeli yapıldı. Bu at, 1806 yılında Napoléon tarafından çalınmış, yerleştirilecek yer bulunamadığı için Menus-Plaisirs'e bırakılmış ve 1814 yılında Prusyalılar tarafından kurtarılmıştı. Bu geçici anıtın kaidesinde şu yazı yer alıyordu: "Louis'in dönüşü Henri'yi canlandırdı."
1818'deki 3. heykel, bugünkü heykel
Günümüzdeki heykel, orijinal parçalardan (bugün Carnavalet Müzesi'nde bulunan) ve belki de özel bir koleksiyonda yer alan baş kısmından esinlenen heykeltıraş François-Frédéric Lemot tarafından yapılmıştır.

Anıt, Fransa kralı IV. Henri'yi zırh içinde, defne çelengiyle taçlandırılmış ve sağ elinde bir çiçekli asa tutar şekilde betimleyen tunç bir atlı heykeldir. IV. Henri, Quai des Orfèvres yönüne bakarken, at Quai de l'Horloge yönüne doğru başını çevirmiştir.
Heykel, yanları kabartmalarla süslü bir kaide üzerine yerleştirilmiştir.

Kaidenin ön yüzünde Latince olarak şu yazı kazınmıştır:

HENRICI MAGNI
PATERNO IN POPVLVM ANIMO
NOTISSIMI PRINCIPIS
SACRAM EFFIGIEM
CIVILES INTER TVMVLTVS
GALLIA INDIGNANTE DEIECTAM
POST OPTATVM LVDOVICI XVIII REDITIM
EX OMNIBVS ORDINIBVS CIVES
AERE COLLATO RESTITVERVNT
NEC NON ET ELOGIVM
CVM EFFIGIE SIMVL ABOLITIVM
LAPIDI RVRSVS INSCRIBI
CVRAVERVNT
D D
DIE XXV MENS AUG MDCCCXVIII

Bu da şu anlama gelir:

« Halkının babası olarak görülen, çok ünlü kral Henri le Grand’ın kutsal heykeli, Fransız ulusunun derin üzüntüsüyle Devrim sırasında devrilmişti. Louis XVIII’in uzun arzulanan dönüşünden sonra, tüm toplumsal sınıflardan vatandaşlar bir araya gelerek heykeli restore etmiş, aynı zamanda heykelle birlikte yok edilen onur yazıtını da yeniden taş üzerine kazdırmışlardır. 25 Ağustos 1818 tarihinde yapılmıştır. »

Sütunun arka tarafında aşağıdaki yazıt bulunmaktadır:

« ERRICO - IV
GALLIARVM - IMPERATORI - NAVAR . R.
LVDOVICVS - XIII - FILIVS - EIVS
OPVS - INCHOATVM - ET - INTERMISSVM
PRO - DIGNITATE - PIETATIS - ET - IMPERII
PLENIVS - ET - AMPLIVS - ABSOLVIT
EMIN - D - C - RICHELIVS
COMMVNE - VOTVM - POPVLIS - PROMOVIT
SVPER - ILLVSTR - VIRI
DE - BVLLION - BOVTILLIER - P - AERARII - F
FACIENDVM - CVRAVERVNT
MDCXXXV »

« IV. Henri’ye, Galya İmparatoru ve Navarra Kralı’na, oğlu XIII. Louis bu anıtı, başlanmış ancak kesintiye uğramış olanı, sadakatinin ve kraliyet gücünün simgesi olarak tamamlayıp genişleterek bitirdi. Kardinal-dük Richelieu, halktan gelen ortak dilek üzerine onu devam ettirdi; Maliye Müfettişleri olan soylu efendiler De Bullion ve Boutillier ise uygulanmasını denetledi. 1635.»

IV. Henri’nin heykeli: Bir gizli hazine mi?

Heykel 25 Ağustos 1818 tarihinde törenle açıldı. Bu yeni yerleştirme sırasında, heykelin içine çeşitli nesneler yerleştirildi. Heykelin açılışına dair parşömen üzerine yazılmış belgeler, yirmi altı madalyon ve IV. Henri hakkında üç kitap heykelin atının karnına konuldu ve bugün bu eserler Ulusal Arşivler’in Demirbaşlar Odası’nda, Fransa Tarih Müzesi’nde korunmaktadır. Ulusal Arşivler’in sınıflandırmasına göre, on sekiz parça şu şekildedir:

AE/I/15bis/1/1 ila 6 – Kurşun kutu, ahşap çekirdekli, Pont-Neuf’daki Henri IV heykelinin açılışına ilişkin parşömenleri ve parşömen belgeleri içeren.
AE/I/15bis/2/1 ila 2 – Kurşun kutu, ahşap çekirdekli, Maximilien de Béthune, Sully Dükü’nün *Économies royales* adlı eserinin 2 ciltlik in-folio nüshası, kralın ciltçisi Simier tarafından deri ciltlenmiş, kırmızı dana derisi ve altın süslemeler, Fransa armasını taşıyan.
AE/I/15bis/3/1 ila 2 – Kurşun kutu, ahşap çekirdekli, Voltaire’in *La Henriade* adlı eserinin, kralın ciltçisi René Simier tarafından mavi maroken üzerine deri ciltlenmiş, “bağcıklı, bölmeli ve Fransa armasını taşıyan” velin baskısı. Cilt ya bozunma nedeniyle ya da ahşap kutunun bir yanına yapıştırılması nedeniyle kaybolmuş.
AE/I/15bis/4/1 ila 3 – Kurşun kutu, ahşap çekirdekli, Hardouin de Péréfixe’nin *Histoire du roi Henri le Grand* adlı eserini (Renouard, Paris, 1816, 1 in-8° cilt) kralın ciltçisi Simier tarafından yeşil marokenle, bağcıklı ve altın yaldızlı kesimle ciltlenmiş olarak içeren. Mükemmel korunmuş durumda, son derece güzel işçilikli cilt ve yirmi altı madalya (gümüş, bronz ve platin).
AE/I/15bis/5/1 ila 5 – Dört silindirik kutu (tin veya ahşap) ve bir parşömen tomar.

Heykel, 1992 yılında tarihi anıt olarak sınıflandırılmıştır.
Henri IV heykeliyle ilgili başka bir hikâyeye bağlı bir anekdot
Belki de Henri IV heykelinin altında ilk insan fotoğrafı çekilmiştir. Nitekim, Daguerre ve Fordos tarafından çekilen ve Musée des Arts et Métiers'de korunan Pont-Neuf'ün daguerreotipi (7,2 x 10 cm), alt kısmında yatmakta olan iki kişinin (belki de heykelin bakımından sorumlu işçiler) görüntüsünü içermektedir. Bu fotoğraf, bir ayakkabı boyacısının yer aldığı Boulevard du Temple fotoğrafından daha eski olabilir; bu fotoğraf insanlığın ilk fotoğrafı olarak kabul edilmektedir.