Słup Vendôme, trzon spiżowy odlany z pruskich dział

Kolumna Vendôme to nie tylko pomnik zwycięstwa Napoleona w 1806 roku pod Austerlitz!
Ta „kolumna Vendôme”, znajdująca się w centrum placu o tej samej nazwie,
leży w sercu 1. dzielnicy Paryża. Została wzniesiona z rozkazu Napoleona I w latach 1806–1810, aby upamiętniać bitwę pod Austerlitz, następnie zniszczona podczas Komuny Paryskiej w 1871 roku, by ostatecznie zostać odbudowaną w takiej formie, jaką znamy dzisiaj.

Co za historia! W ciągu lat nosiła nazwy: kolumna Austerlitz, następnie kolumna Zwycięstwa, by stać się kolumną Wielkiej Armii. Dziś powszechnie nazywana jest kolumną Vendôme.
Pomysł kolumny na placu Vendôme
Na tym miejscu stała jeszcze w 1792 roku (Rewolucja) zniszczona statua Ludwika XIV. Kolumna dedykowana chwale Narodu Francuskiego miała szybko stać się kolumną Napoleona I. Jednak jej budowa była powolna i rozciągała się między 1805 a 1810 rokiem. Kolumna otrzymała nazwę kolumny Wielkiej Armii. Na jej szczycie umieszczono statuę Napoleona jako Cezara, wykonaną przez rzeźbiarza Antoine’a Denisa Chaudeta (1763–1810).

Budowa kolumny
Cokół kolumny Vendôme jest wykonany z porfirowego granitu korsykańskiego (Algajola). Napis dedykacyjny, utrzymany w stylu antycznym, brzmi następująco:

NEAPOLIO IMP AVG
MONVMENTVM BELLI GERMANICI
ANNO MDCCCV
TRIMESTRI SPATIO DVCTV SVO PROFLIGATI
EX AERE CAPTO
GLORIAE EXERCITVS MAXIMI DICAVIT

co można odczytać jako: „Napoleon, cesarz August, poświęcił tej kolumnie, uformowanej z brązu zdobytego na wrogu podczas wojny germańskiej, wygranej pod jego dowództwem w 1805 roku w ciągu trzech miesięcy, chwałę Wielkiej Armii”.

Jej trzon, złożony z 98 kamiennych pierścieni (dzwonów), jest pokryty płaszczem z brązu odlanego z 1 200 dział rosyjskich i austriackich armii. Liczba ta jest prawdopodobnie zawyżona przez propagandę, gdyż historycy szacują, iż z Austerlitz pochodzi około 130 dział. Kolumna jest ozdobiona, w stylu antycznym, płaskorzeźbami przedstawiającymi trofea oraz sceny bitewne. Obwinięta spiralą dochodzącą do szczytu dekoracja o długości 280 metrów składa się z 425 płyt brązu. Dominique Vivant Denon (1) (rzeźbiarz i dyrektor muzeów) rozdzielił prace między trzydziestu doświadczonych rzeźbiarzy oraz młodych talentów.

(1) Dominique Vivant Denon
Jako dyrektor generalny muzeów, jest szczególnie znany z organizacji muzeum Luwr. W tej roli jest dzisiaj uważany za wielkiego prekursora muzeologii, historii sztuki oraz egiptologii.

Wewnętrzne schody prowadzą do platformy znajdującej się pod szczytową statuą. Tę, którą widzimy dzisiaj, datuje się na Drugie Cesarstwo (1863). Jest ona dziełem rzeźbiarza Auguste’a Dumonta i przedstawia Napoleona I jako Cezara imperatora, owiniętego w krótką togę oraz noszącego w atrybutach jego chwały miecz, uskrzydloną Nike oraz koronę laurową cesarstwa.

Historia szczytowej statuy kolumny Vendôme
Wiosną 1814 roku, podczas okupacji Paryża przez wojska sprzymierzone (przeciwko Napoleonowi), statua została usunięta i zastąpiona przez flagę białą ozdobioną kwiatami podczas Restauracji.
Według jednego z ówczesnych świadków, ta statua Napoleona miałaby zostać przetopiona, aby zrealizować statuę konną Ludwika XIV (obecnie na placu Victoires) z 1822 roku. Według muzeum Orsay, metal posłużyłby jednak do odlanego statuy konnej Henryka IV z 1818 roku na moście Neuf.

Pod monarchią Lipcową (król Ludwik Filip), nowa statua Cesarza, w „małym kapralu” (przed jego tytułem Cesarza), autorstwa Charles’a Émile Seurre’a (dzisiaj w Inwalidach), została umieszczona na szczycie kolumny 28 lipca 1833 roku.

Napoleon III, uznając, że ten cenny posąg był zagrożony na szczycie kolumny Vendôme, kazał go w 1863 roku usunąć i zastąpić kopią pierwszego posągu Napoleona I jako rzymskiego cesarza autorstwa Chaudeta, wykonaną przez rzeźbiarza Auguste’a Dumonta.
Uroczyste odsłonięcie miało miejsce 4 listopada 1863 roku. To właśnie ten posąg, odrestaurowany i ponownie odsłonięty 28 grudnia 1875 roku (po niszczycielskim okresie Komuny), można podziwiać dzisiaj. Jednakże, podczas gdy Chaudet przedstawił cesarza trzymającego w lewej dłoni glob zwycięstwa, a w prawej miecz, Dumont ukazał Napoleona z mieczem w lewej dłoni i globem zwycięstwa z dawnego posągu Chaudeta w prawej.

Konsekwencje Komuny Paryskiej w historii kolumny Vendôme
Po upadku Napoleona III (1870) i proklamowaniu Trzeciej Republiki malarz Gustave Courbet wystosował 14 września 1870 roku petycję do rządu Obrony Narodowej, w której domagał się „zburzenia kolumny… i przewiezienia materiałów do Hôtel de la Monnaie”. W rzeczywistości chciał, aby ją odbudowano w Inwalidach. Podczas powstania Komuny Paryskiej, trwającego od 18 marca 1871 do „krwawego tygodnia” od 21 do 28 maja 1871 roku, motywacje stały się bardziej radykalne:

„Komuna Paryża, uznając, że kolumna cesarska na placu Vendôme jest pomnikiem barbarzyństwa, symbolem brutalnej siły i fałszywej chwały, afirmacją militaryzmu, zaprzeczeniem praw ludzkości, stałym upokorzeniem zwycięzców dla pokonanych oraz ciągłym naruszeniem jednego z trzech wielkich zasad Republiki Francuskiej – braterstwa – postanawia: artykuł jedyny – Kolumna Vendôme zostanie zburzona.”

Planowane na 5 maja 1871 roku, w rocznicę śmierci Napoleona, zniszczenie kolumny musiało zostać przełożone z powodu sytuacji militarnej Komuny. Ostatecznie kolumnę zburzono 16 maja 1871 roku, nie bez trudności, na jedenaście dni przed upadkiem Komuny. Płyty brązowe zostały odzyskane, lecz glob zwycięstwa z 1810 roku zaginął.
Odbudowa kolumny Vendôme i Gustave Courbet
Została podjęta w 1873 roku i ukończona w 1875 – koszty pokrył malarz Gustave Courbet (który nigdy ich nie uregulował).

Gustave Courbet to znany malarz, autor niektórych prowokacyjnych dzieł swojej epoki. Jest między innymi autorem „Pochodzenia świata”, obrazu będącego zarówno symbolem kobiety, jak i lekcją anatomii żeńskiej. Obraz ten eksponowany jest w muzeum d’Orsay.

Courbet został jednak mniej lub bardziej bezpośrednio wplątany w upadek kolumny Vendôme podczas Komuny. Będąc politycznie lewicowym, został w maju 1873 roku skazany. Musiał zapłacić za odbudowę zniszczonej przez Komunę kolumny Vendôme (323 091,68 franków według szacunków). Następnie toczył długą batalię prawną z wygnania w Szwajcarii, starając się opóźnić proces i liczyć na amnestię. W styczniu 1877 roku, w apelacji, uznał jedynie 140 000 franków wydatków. W listopadzie 1877 roku państwo zaproponowało mu rozłożenie długu na trzydzieści lat, a ostatni znany list Courbeta ujawnia, że odmówił zapłacenia pierwszego ratalnego 15 000 franków. Zmarł 31 grudnia 1877 roku z powodu choroby wątroby pogłębionej przez jego nieumiarkowanie.
Ile warte są 10 000 franków z 1850 roku dzisiaj? Według naszych badań, 1 frank z tamtej epoki wart jest dzisiaj między 2,5 a 5 euro.

Renowacja kolumny (2014–2015)
W latach 2014–2015 kolumna Vendôme została poddana gruntownej renowacji, w całości sfinansowanej przez hotel Ritz, położony przy 15 place Vendôme, zaledwie kilka metrów od kolumny. Celem prac było przywrócenie czytelności budowli poprzez usunięcie nalotów i kurzu oraz wyrównanie tonacji poprzez selektywne czyszczenie i nałożenie miejscowych patyn.