Ulica Róż w Dzielnicy Żydowskiej – miejsce warte zobaczenia

Ulica des Rosiers to stara ulica w centrum Paryża, rozciągająca się ze wschodu na zachód na zaledwie 303 metry, w dzielnicy Saint-Gervais, w południowej części Marais. Już w 1230 roku nosiła tę nazwę ze względu na róże, które rosły w pobliskich ogrodach, wzdłuż murów Filipa Augusta.

Uwaga: w dawnej gminie Montmartre istniała inna ulica des Rosiers, która jeszcze nie należała wówczas do Paryża. Obecnie nazywa się ona rue du Chevalier-de-la-Barre.

Silna obecność historycznej społeczności żydowskiej w paryskim Marais

Od XIII wieku społeczność żydowska znalazła schronienie we Francji, a w Paryżu osiedliła się w Marais.

Jak wiadomo, Francja była pierwszym krajem w Europie, który uznał osoby wyznania mojżeszowego za pełnoprawnych obywateli, przyznając im pełne prawa obywatelskie.

Synagogi, szkoły religijne i sklepy z koszernymi produktami skupiły się, tworząc coś w rodzaju małego sztetla (wioski).

Później, w kilku falach, żydzi aszkenazyjscy uciekający przed pogromami i prześladowaniami przybyli w 1881 roku, a następnie między 1900 a 1914 rokiem z Rumunii, Austro-Węgier i Rosji. Ponownie osiedlili się w Marais. Społeczność aszkenazyjska, posługująca się językiem jidysz, była tam więc mocno reprezentowana, co tłumaczy charakterystyczny wizerunek Pletzlu w XX wieku. Jednak ostatnie badania pokazują, że społeczność sefardyjska również tam była obecna. Obecna ulica Ferdinand-Duval, oddzielona od ulicy des Rosiers w XV wieku, nosiła nazwę „rue des Juifs”. Została przemianowana na „rue Ferdinand-Duval” w 1900 roku, w czasach afery Dreyfusa.

Pletzl, czyli „mały plac” po jidysz

To typowa przestrzeń społeczności żydowskiej, żydowskiej dzielnicy Marais. Jednak dokładna lokalizacja tego „placu” w Marais pozostaje niejasna. Według niektórych znajduje się w okolicy stacji metra Saint-Paul. Inni uważają, że rozciąga się między ulicami Francs-Bourgeois i de Rivoli. Jeszcze inni sądzą, że Pletzl tworzy plac ograniczony czterema ulicami: z jednej strony między ulicami des Rosiers i du Roi de Sicile, a z drugiej między ulicami Pavée i Vieille-du-Temple. Na tym obszarze znajdują się dwie ulice: rue des Écouffes i rue Ferdinand-Duval (dawniej rue des Juifs). Ulica des Écouffes nawiązuje do lombardów średniowiecza. To właśnie takie granice można znaleźć na niektórych mapach.

Ulica des Rosiers i przemiany dzielnicy

Z biegiem lat Marais stało się dzielnicą zaniedbaną, w której szerzyły się ubóstwo i gruźlica. Po II wojnie światowej konieczne było wyburzenie całych bloków budynków.

Plan ratunkowy i rewitalizacji Marais, zainicjowany w 1962 roku przez ministra kultury André Malraux, uratował dzielnicę przed całkowitą zagładą. Na ulicy des Rosiers i w innych miejscach odrestaurowano stare kamienice, w których mieszkali ludzie o skromnych dochodach. Niedaleko dzielnicy żydowskiej renowacja hôtel Salé w latach 70. XX wieku, a następnie otwarcie w nim w 1985 roku Muzeum Picassa, ożywiło całą okolicę. Przemiany następowały stopniowo od 1962 roku.

Społeczność gejowska, będąca pionierem, zaczęła się osiedlać w dzielnicy i remontować mieszkania. Dwa bary gejowskie otwarto w dolnej części ulicy des Rosiers. Po getcie żydowskim pojawiło się „różowe getto” z społecznością gejowską. Społeczność żydowska jednak pozostała nienaruszona i bardzo żywotna.

W latach 90. XX wieku zmieniła się struktura społeczna dzielnicy. Sklepy spożywcze, rybne i księgarnie zamknięto, ustępując miejsca modnym butikom odzieżowym.

« Gentrifikowany » ten kwartał stracił część swojego charakteru, ale wciąż przyciąga turystów z całego świata. Zachował bowiem pamięć o kulturze jidysz, której ostatnie stare szyldy wciąż tu przetrwały. Ochronione, podtrzymują one wspomnienie tego miejsca.

Wciąż można znaleźć ulicę des Rosiers, gdzie smakuje się najlepsze tradycyjne dania, takie jak jabłeczniki (u cukiernika Finkelstajn), chały (plecione bułki na szabat u Murciano) czy też falafle (u L’As du falafel).  Falafle to wegetariańskie kanapki zrobione z smażonej pasty z ciecierzycy.

Ulica des Rosiers pozostaje symbolem społeczności żydowskiej i liczy wiele sklepów, spożywczaków, księgarni oraz typowych restauracji. Od lat 80. XX wieku pojawiają się tu także butiki luksusowe (odzież, perfumy, akcesoria), które stopniowo zmieniają charakter ulicy.
Zabytkowe budynki i miejsca pamięci przy ulicy des Rosiers

Pod numerem 4 znajdowała się słynna łaźnia, hammam-sauna Saint-Paul, zbudowana w 1863 roku. Dziś jest sklepem, którego zachowała się jedynie oryginalna fasada, wciąż ozdobiona napisem « HAMMAM SAINT-PAUL - SAUNA - PISCINE ».
Pod numerem 4 bis mieści się prywatna szkoła zawodowa, École du Travail, założona przez Konsystorz Izraelicki.  Szkoła ta zapłaciła wysoką cenę za barbarzyństwo nazistów – o tym świadczy tablica pamiątkowa.

Pod numerem 7 znajdowała się słynna restauracja prowadzona przez Jo Goldenberga, słynąca z tradycyjnej kuchni żydowskiej. Zamknięto ją w 2006 roku.

Pod numerem 10 przejście prowadzi do ogrodu Rosiers – Joseph-Migneret, gdzie w niektórych miejscach wciąż można dostrzec pozostałości murów obronnych Filipa Augusta.

Pod numerem 16 budynek należy obecnie do OPAC, a na dziedzińcu widać resztki kamienicy, wejście do klatki schodowej oraz ozdobną głowę. W fasadzie znajduje się piekarnia sąsiadująca z dawnym Café des Psaumes, dziś przekształconym w « kawiarnię społeczną » prowadzoną przez Œuvre de Secours aux Enfants.

Pod numerem 17 mieści się Synagoga przy 17 rue des Rosiers, jedna z dwóch synagog na tej ulicy (druga jest pod numerem 25).

Pod numerem 22 znajdowała się na początku XX wieku restauracja społeczna, Au fourneau économique (przodek Restauracji Serca).

Pod numerem 23 stoi kamienica z XVII wieku. W 1650 roku należała do pewnego Genlisa, a w 1750 roku do porucznika pułkownika d’Estat. Krąży o nim zła legenda: mówiono, że jego kariera bardziej zawdzięczała wpływom pięknej i uwodzicielskiej żony niż umiejętnościom rywali, co inni podsumowywali: « Kiedy się awansuje przez miecz, jest to wolniejsze niż przez pochwę ». Na pierwszym piętrze znajdowała się restauracja, a w 2017 roku luksusowa cukiernia.

Pod numerem 25 znajdowała się rzeźnia Émouna, dziś pralnia automatyczna, która zachowała swoje oryginalne elementy metalowe.

Pod numerem 26 mieszkała Yvette Feuillet (25 stycznia 1920 – 6 lipca 1943), członkini ruchu oporu FFI w randze sierżanta, deportowana i zamordowana w Auschwitz, pośmiertnie odznaczona w « Orderze Ruchu Oporu ».

Pod numerem 27 znajduje się piekarnia oferująca od 1865 roku specjalności aszkenazyjskie.

Pod numerem 34 mieszkał Louis Shapiro (28 marca 1913 – 30 kwietnia 1944), członek ruchu oporu i dowódca FTPF, rozstrzelany w Mont-Valérien. Tablica pamiątkowa umieszczona nad drzwiami budynku upamiętnia jego postać.

W 1925 roku nowoczesna rzeźnia, Maison Skoïknit, mieściła się pod numerem 40. Od 2006 roku jest to butik odzieży gotowej.

Od 1979 roku, kiedy otwarto restaurację, która twierdzi, że wprowadziła do Francji sprzedaż i spożywanie falafli – wegetariańskich kanapek zrobionych z smażonej pasty z ciecierzycy – ulica des Rosiers kojarzy się z tą specjalnością: kilka restauracji walczy o klientów.
Atak terrorystyczny na ulicy des Rosiers z 9 sierpnia 1982 roku

W 1982 roku terrorystyczny atak wymierzony został w restaurację Goldenberg przy ulicy Rue des Rosiers. Zginęło sześć osób, a dwadzieścia dwie zostały ranne. Atak, przypisywany palestyńskiemu ruchowi terrorystycznemu Fatah-Rada Rewolucyjna Abu Nidala, głęboko wstrząsnął Francją.  Zamknięcie restauracji Goldenberg w 2007 roku stało się symboliczną datą w przemianach społecznoulicznych tej okolicy.