Plac du Tertre w Montmartrze, dla malarzy i turystów

Plac du Tertre w Montmartre położony jest na wzgórzu Montmartre, w dzielnicy Clignancourt, w 18. okręgu Paryża we Francji, na wysokości 130 m n.p.m. Był on centrum dawnej wsi Montmartre, zaledwie kilka metrów od bazyliki Sacré-Cœur i kościoła Saint-Pierre de Montmartre.

Dziś miejsce to jest znane na całym świecie dzięki swoim malarzom i tarasom, na których można napić się czegoś. Codziennie wielu artystów ustawia tam swoje sztalugi dla turystów. To także jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w Paryżu.
Pochodzenie nazwy „Tertre”
Plac du Tertre (plac „Tertre”) nosi tę nazwę ze względu na swoje położenie na wzniesieniu wzgórza Montmartre. W języku francuskim „tertre” oznacza niewielkie, izolowane wzniesienie o spłaszczonym szczycie. Synonimem jest „butte”, którym określa się wzgórze Montmartre, czyli „butte Montmartre”. „Tertre” może także oznaczać kopiec – wzniesienie ziemne pokrywające grób.

Plac du Tertre i jego malarze
To dawne publiczne miejsce, otwarte przy murze opactwa Montmartre w 1635 roku, od końca XIX wieku do początku I wojny światowej odwiedzane było przez wszystkich artystów-bohemistów mieszkających w Montmartre: malarzy, pieśniarzy i poetów. Toulouse-Lautrec, Poulbot, Picasso i Modigliani wynajmowali tam pokoje wokół placu.

Dzięki licznym artystom ustawiającym codziennie swoje sztalugi, jest to jedno z najczęściej odwiedzanych przez turystów miejsc w Paryżu. Ten „kwadrat artystów” jest regulowany i podzielony na 140 stanowisk o powierzchni 1 m². Każde z nich pozwala dwóm malarzom na zmianę. Przypomina także czasy, gdy Montmartre było kolebką sztuki nowoczesnej, od końca XIX do początku XX wieku.
Historia i plac du Tertre
Istniał już w XIV wieku i był otoczony murem obronnym opactwa Montmartre. Został przedstawiony na planie Jouvin de Rochefort z 1672 roku.

Na północ od placu du Tertre znajduje się ulica Saint-Rustique (nazwana od towarzysza męczennika św. Dionizego), licząca ponad 9 wieków. Zachowała się na niej bruk i centralny rynsztok.

Pierwszy ratusz Montmartre również znajduje się na tym placu – został założony w 1790 roku w domu pierwszego burmistrza, Felixa Desportesa. Znajduje się pod numerem 3.

Restauracja À la Mère Catherine, założona w 1793 roku, znajduje się dziś pod numerem 6.

To właśnie na tym placu stały szubienice (wiszadła) opatek z Montmartre, które od XII wieku miały władzę nad tym miejscem.

Po klęsce pod Sedanem za czasów Napoleona III, pruskiej inwazji w 1871 roku i zakończeniu oblężenia Paryża, Gwardia Narodowa zgromadziła na placu du Tertre część ze 171 dział, które znajdowały się na wzgórzu Montmartre. 18 marca 1871 roku generał Lecomte próbował je odzyskać, co wywołało zamieszki prowadzące do Komuny Paryskiej z 1871 roku. Warto zaznaczyć, że Komuna była przyczyną pożaru pałacu Tuileries.

24 grudnia 1898 roku samochód na benzynę, prowadzony przez jego konstruktora, Louisa Renaulta, dotarł na plac du Tertre.
Kontrowersje wokół placu du Tertre
Plac du Tertre regularnie był areną prawnych batalii pomiędzy „stowarzyszeniami obrony artystów” a władzami publicznymi.

W latach 90. ubiegłego wieku kolektyw „Stowarzyszenie na rzecz obrony praw malarzy z placu du Tertre” sprzeciwił się regulacji przestrzeni publicznej wprowadzonej przez władze Paryża. Zgodnie z nią plac został podzielony na 140 miejsc o powierzchni 1 m² zarezerwowanych dla malarzy, portrecistów i rysowników sylwetek. Aby uzyskać pozwolenie na pracę, musieli oni płacić stałą roczną opłatę.
Sprawa trafiła ostatecznie do Rady Stanu, która 11 lutego 1998 r. wydała wyrok („Miasto Paryż przeciwko Stowarzyszeniu na rzecz obrony praw artystów malarzy”). Sędziowie Pałacu Królewskiego (Rada Stanu) uchylili decyzje sądów pierwszej instancji i apelacyjnych, ostatecznie przyznając rację władzom Paryża.

Ponadto od lat 80. ubiegłego wieku przestrzeń placu zarezerwowana dla artystów znacznie zmniejszyła się na rzecz tarasów restauracyjnych i kawiarni, co doprowadziło do konfliktu. Mimo że Rada Paryża postanowiła w 1983 r. utworzyć „kwadrat zarezerwowany dla artystów”, aby zapewnić sprawiedliwą i stabilną sytuację, osiem restauracji obecnych na placu nadal „zajmowało” dostępną przestrzeń. W 2018 r. zajmowały one aż 80% powierzchni. Ogólne wrażenie było takie, że władze miasta faworyzują restauratorów.
Miejsca pamięci placu du Tertre
Zobacz mapę placu du Tertre w galerii:

Róg ulicy Mont-Cenis: hotel Bouscarat.
Nr 3: dawna ratusz Montmartre.
Nr 6: restauracja À la Mère Catherine, założona w 1793 r. w plebanii kościoła Saint-Pierre de Montmartre. To tutaj w 1814 r. narodził się termin „bistro” (ros. бистро), używany przez rosyjskich żołnierzy okupacyjnych po upadku I Cesarstwa Napoleońskiego, którzy spieszyli się, by opróżnić kieliszek przed powrotem do szeregów.
Nr 7: dom rzeźbiarza Maurice’a Douarda (tablica pamiątkowa).
Nr 15: w tym miejscu znajdował się telegraf, testowany w 1822 r.
Przy nr 19 siedziba Wolnej i Stowarzyszeniowej Gminy Starego Montmartre, założonej w 1920 r.
Nr 21: tablica pamiątkowa informująca, że „24 grudnia 1898 r. po raz pierwszy samochód napędzany benzyną, prowadzony przez jego konstruktora Louisa Renaulta, dotarł na plac du Tertre, zapoczątkowując francuską motoryzację”.
Przy nr 21 znajduje się także biuro informacji turystycznej Starego Montmartre (tel. 01 42 62 21 21, ulotki, wycieczki z przewodnikiem).
Przylegający kościół Saint-Pierre de Montmartre skrywa romańskie pozostałości opactwa Dam.