Plac Dauphine – romantyczna wyspa na Sekwanie

Plac Dauphine znajduje się w 1. dzielnicy Paryża. Pierwotnie miała kształt trójkąta i jest otoczona budynkami ze wszystkich stron, tworząc w ten sposób zamkniętą przestrzeń. Położona jest na wyspie Cité, na zachód od dawnego pałacu królewskiego Cité, w miejscu, gdzie obecnie znajduje się Pałac Sprawiedliwości Cité.

Według obliczeń IGN opublikowanych w 2016 roku, geometryczny środek Paryża znajduje się na tym placu, przy współrzędnych 48° 51′ 24″ N, 2° 20′ 32″ E.
Plac Dauphine: przestrzeń do zagospodarowania
Plac Dauphine, liczący 102 metry długości i 67 metrów szerokości, zajmuje trójkątny obszar na zachodzie wyspy Cité. Wierzchołek trójkąta skierowany jest na zachód i prowadzi do środkowej części mostu Pont Neuf, na plac Pont-Neuf, poprzez krótką ulicę Henri-Roberta. Ulica ta była kiedyś uważana za część placu. Razem z Pałacem Sprawiedliwości plac Dauphine stanowi część wyspy należącą do 1. dzielnicy Paryża.
Strona wschodnia placu oddzielona jest od Pałacu Sprawiedliwości ulicą rue de Harlay.
Po obu pozostałych stronach szeregi budynków oddzielają go od nabrzeża Quai de l’Horloge na północy i Quai des Orfèvres na południu. Rząd budynków przy ulicy rue de Harlay został zburzony w XIX wieku.
Przestrzeń między dwoma rzędami budynków na północy i południu, wraz z ulicą rue de Harlay, zajmuje powierzchnię 2 665 m². Noszą one nazwę square de la Place Dauphine.

Pochodzenie placu Dauphine: trzy wyspy, by stać się jedną
W miejscu, gdzie obecnie znajduje się ten plac, znajdowały się kiedyś dwie wyspy. Większa z nich nazywana była wyspą l’île au Bureau. Jej nazwa pochodzi od Huguesa Bureau, który 6 lutego 1462 roku zakupił ten teren za 12 denarów czynszu i roczną rentę w wysokości 10 solidów. Sąsiednia, mniejsza, lecz dłuższa wyspa nosiła nazwę „île à la Gourdaine”, od nazwy młyna zwanego „de la Gourdaine”.

Budowa mostu Pont Neuf w latach 1578–1607 doprowadziła do połączenia z wyspą Cité trzech aluwialnych wysepek wynurzających się z wody: wysepki Passeur-aux-Vaches (lub „île aux Bœufs”), wyspy Île à la Gourdaine (zwanej także „île du Patriarche”) oraz wyspy Żydów. W 1607 roku, po rozpoczęciu prac nad place Royale (obecnym place des Vosges) i otwarciu mostu Pont Neuf, król Henryk IV postanowił zagospodarować zachodni kraniec wyspy Cité, między pałacem królewskim a mostem Pont Neuf. Postanowił stworzyć plac na miejscu dawnych wysepek i „sadu królewskiego”.

10 marca 1607 roku Henryk IV podarował swojemu wiernemu i byłemu słudze Achille’owi I de Harlay, pierwszemu prezydentowi Parlamentu Paryża, tereny tworzące zachodni kraniec wyspy Cité. Była to nagroda za jego lojalną służbę podczas Ligi.
Otrzymał on pozwolenie na stworzenie placu w kształcie trójkąta. Zobowiązano go do wybudowania nowych budynków w duchu place Royale (wówczas w budowie, obecnej place des Vosges) i według planu narzuconego przez króla oraz wielkiego wizjonera Sully’ego: „promenady” otoczonej domami „w tym samym stylu” (o jednakowej architekturze), składającymi się z dwóch kondygnacji, których wykuszowe balkony miały być ozdobione kamiennymi tablicami kontrastującymi z cegłą, a parter z arkadami miał pomieścić sklepy.

De Harlay, po wpłaceniu skromnej sumy, rozpoczął prace (również przy budowie przyległych budynków) w maju 1607 roku.
Dlaczego „Place Dauphine”?
Plac został nazwany przez samego króla Henryka IV na cześć urodzonego w 1601 roku delfina, przyszłego Ludwika XIII. Jak ustalono, Achille de Harlay kazał wznieść trzydzieści dwie identyczne kamienne domy w kolorze białym, połączone łańcuchami, z dachami krytymi łupkiem, na dwóch poziomach, z których pierwsze piętro miało pełne arkady (wraz z parterem z galerią, dwoma piętrowymi kondygnacjami i poddaszem), wokół zamkniętego trójkątnego placu. Rozdzielił parcele prywatne, ale narzucił wspólne zasady budowy, co stanowiło piękny przykład planowanej urbanistyki.
„Nabywcy zobowiązali się do budowy na działkach otaczających »plac wymiany lub giełdę« – dzisiejszą Place Dauphine.”
Plac wymiany i giełdy
Usytuowana niedaleko Luwru, Place Dauphine stała się miejscem wymiany i giełdy, przyciągając jubilerów, wytwórców instrumentów optycznych i grawerów. W manuskrypcie z 1636 roku jest wymieniana pod nazwą „Place Dauphine”.

Ponieważ domy były nieruchomościami przynoszącymi dochód, a nie było królewskich służebności, kolejni właściciele zmieniali wygląd placu, nie zachowując pierwotnej jednolitości.

Ewolucja Place Dauphine na przestrzeni czasu
Z trzydziestu dwóch pierwotnie jednolitych domów zachowały się jedynie dwa pawilony narożne przy Pont Neuf. Pont Neuf łączy oba brzegi Sekwany, opierając się na wyspie Île de la Cité. Pozostałe budynki zostały albo przebudowane, albo zburzone, odbudowane lub podwyższone już w XVIII wieku. Przed tymi dwoma oryginalnymi pawilonami stoi brązowy posąg króla Henryka IV (odsłonięty 25 sierpnia 1818 roku, pierwszy posąg został przetopiony podczas Rewolucji), a także Square du Vert-Galant. → Zobacz kartę

Rewolucja i dalsze losy
Podczas Rewolucji Francuskiej i Cesarstwa Francuskiego plac zmienił nazwę: w latach 1792–1814 nosił nazwę „Place de Thionville”, upamiętniając heroiczną obronę mieszkańców i garnizonu Thionville przed wojskami pruskimi w 1792 roku.

W latach 1803–1874 na placu znajdowała się fontanna Desaix, upamiętniająca generała Desaix, poległego w bitwie pod Marengo w 1800 roku.

W 1874 roku z inicjatywy Viollet-le-Duca zniszczono stronę parzystą ulicy de Harlay (podstawę trójkąta placu), aby odsłonić tylną fasadę Pałacu Sprawiedliwości, zbudowanego w 1854 roku. W uwolnionej przestrzeni zasadzono drzewa, wyznaczając miejsce dawnego rzędu budynków. Place Dauphine, pozbawiona jednego boku trójkąta, utraciła wówczas swój pierwotny charakter niemal zamkniętej przestrzeni.

Place Dauphine dzisiaj
Znajduje się na „dziobie” statku, jakim jest wyspa Île de la Cité. Place Dauphine jest jednym z najbardziej romantycznych miejsc w Paryżu.

Oczywiście, plac nie odzyskał pierwotnej architektonicznej jednolitości. Jednak architekci wykorzystali niedawną budowę parkingu podziemnego i jego centralnego tarasu, aby wyrównać teren. Wysadzone duże drzewa pozwoliły częściowo i harmonijnie odtworzyć jego pierwotny, zamknięty charakter. Spokój tego miejsca pozostał niezmieniony: budynki po obu stronach, nachylone w kształcie trójkąta, osłaniają przed hałasem otoczenia.

Dziś Place Dauphine przyciąga liczne galerie sztuki oraz małe restauracje i kawiarnie, co zapewnia jej ruch, ale bez tłumów. Ukryta za uroczymi, niewielkimi budynkami, „intymna” i „tajemnicza” – to pierwsze słowa, które przychodzą na myśl odwiedzającym.

Aby dotrzeć do Place Dauphine, należy udać się na Place du Pont-Neuf (przy Pont Neuf) i skręcić w niewielką ulicę Henri-Robert.

Place Dauphine i artyści

Plac Dauphine pojawia się w literaturze u Gérarda de Nervala w *Ręce zaklętej*, a następnie u Anatola France’a w *Bogowie pragną krwi*. Krótką wzmiankę o nim można także znaleźć w słynnym *Kaputt* Curzia Malapartego.
André Breton, zafascynowany jej trójkątnym kształtem przypominającym kobiecy łechtaczkę, surrealistycznie nazwał ją „seksem Paryża”.
Plac Dauphine jest także znanym miejscem kręcenia filmów i seriali (np. *Miłość trwa trzy lata* z 2011 roku).
W muzyce Jacques Dutronc wspomina plac Dauphine w piosence Jacques’a Lanzmanna *Il est cinq heures, Paris s’éveille*, pochodzącej z albumu z 1968 roku.
Yves Simon, autor, który tam mieszkał, nawiązuje do niego także w swojej piosence *Tyle się kochaliśmy* (album *Macadam*).
Piosenkarz i aktor Yves Montand oraz aktorka Simone Signoret uwiecznili to miejsce, przebywając pod numerem 15 na placu Dauphine.

Budynki i miejsca pamięci

Nr 7: budynek Vert-Galant, wzniesiony w 1932 roku przez Henri Sauvage’a. W momencie powstania był to luksusowy apartamentowiec wyposażony w spalarnię śmieci, dwa windy i trzy pokoje dla służby na mieszkanie.
Nr 15:
Mieszkali tam Simone Signoret i Yves Montand.
Mieszkał tam również Yves Simon.
Nr 23: Galeria Orfèvres, galeria sztuki.
Nr 26: miejsce stosu, na którym 11 lub 18 marca 1314 roku zginął Jakub de Molay. Był on 23. i ostatnim Wielkim Mistrzem Zakonu Templariuszy. Aresztowany w Paryżu 3 października 1307 roku na rozkaz króla Filipa IV Pięknego, oskarżony o herezję i praktyki obsceniczne, nie doczekał się wsparcia ani od papieża Klemensa V, ani od innych chrześcijańskich władców, mimo ich wahań. Po niesprawiedliwym procesie Jakub de Molay został spalony na stosie 11 lub 18 marca 1314 roku na Wyspie Żydowskiej w Paryżu. Najbardziej znaną i najstarszą legendą związaną z Jakubem de Molay jest ta o klątwie, którą miał rzucić na Filipa IV Pięknego i jego potomków, rodzinę królewską Kapetyngów oraz na tych, którzy go skazali: „Klemensie, papieżu!… Wilhelmie, rycerzu!… Filipie, królu!… W nadchodzącym roku wzywam was przed sąd Boży, abyście tam odebrali sprawiedliwy wyrok! Przeklęci! Przeklęci! Przeklęci! Przeklęci aż do trzynastego pokolenia waszych rodów!”. Wszyscy ci ludzie zmarli w ciągu roku. Popularna wersja legendy przypisuje śmierć Ludwika XVI tej klątwie, sytuując ją w trzynastej generacji po Filipie IV Pięknym, podczas gdy w rzeczywistości chodzi o trzynaste pokolenie potomków Ludwika XIV.
Pomnik upamiętniający Jakuba de Molaya znajduje się za posągiem Henryka IV na moście Pont Neuf.
Nr 28: André Antoine (1858–1943), francuski aktor, założyciel Théâtre-Libre, mieszkał tam w latach 1912–1934. Tablica pamiątkowa upamiętnia jego pobyt. Pod tym samym adresem działa od 1830 roku papierniczy Gaubert.

Budynki placu Dauphine wpisane do rejestru zabytków lub objęte ochroną konserwatorską

Sam plac Dauphine został wpisany do rejestru zabytków w 1950 roku.
Wiele budynków otaczających plac również figuruje w rejestrze lub jest objętych ochroną. Po stronie nieparzystej (południe) są to numery 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29 i 31, a po stronie parzystej (północ) numery 12, 14, 16, 24, 26 i 28.