Pałac Chaillot i Ogrody Trocadéro: Siedziba ONZ przez 2 dni

Pałac Chaillot wraz z ogrodami Trocadéro położone są na wzgórzu Chaillot, w 16. dzielnicy Paryża. Został zbudowany z okazji Wystawy Światowej w 1937 roku na miejscu Pałacu Trocadéro, wzniesionego z kolei na Wystawę Światową w 1878 roku. Tylko nazwa „Trocadéro” pozostała, by określać ogrody otaczające dzisiejszy Pałac Chaillot.
Burzliwa historia wzgórza Chaillot
W 1583 roku królowa Katarzyna Medycejska nabyła budynek „Hermitage” lub „Maison de Beauregard”. W XVII wieku tereny te należały do marszałka de Bassompierre, towarzysza broni króla Henryka IV, który powiększył rezydencję.

Zamek ponownie zakupiono w 1651 roku na polecenie Henrietty Anglii przez siostry z klasztoru Wizytek Najświętszej Marii Panny, gdzie miała być pochowana. Klasztor, opuszczony na początku Rewolucji Francuskiej, został zniszczony w 1794 roku w wyniku eksplozji fabryki materiałów wybuchowych w Grenelle.

W 1811 roku cesarz Napoleon I, na miesiąc przed narodzinami syna, postanowił wznieść na tym terenie „pałac swego syna, króla Rzymu”. Miał on być centrum administracyjno-wojskowym nowej imperialnej siedziby. Budowę przerwano jeszcze przed rozpoczęciem prac z powodu klęsk militarnych Napoleona.
Warto zwrócić uwagę podczas naszych spacerów samodzielnych
Oferujemy kilka samodzielnych spacerów o długości od 1 do 3 km, dostępnych w każdej chwili na telefonie. Jeden z nich, prowadzący od pobliskiej Wieży Eiffla do Łuku Triumfalnego, przechodzi przez Pałac Chaillot. Aby dołączyć do tej trasy, kliknij „Spacer Wieża Eiffla – Łuk Triumfalny”.
Ta usługa zwiedzania Paryża w trybie samodzielnym obejmuje około dwudziestu tras, których punkty startowe znajdują się zawsze przy wyjściu z głównych zabytków i muzeów, takich jak Luwr czy Łuk Triumfalny. Zobacz listę tutaj. Zaskoczy was, jak cenną pomocą mogą okazać się te przewodniki podczas waszych paryskich wędrówek!

Siedemdziesiąt lat projektów, bez efektu
Podczas monarchii lipcowej (król Ludwik Filip) rozważano budowę grobowca cesarza Napoleona I, zanim jego prochy znalazły ostatecznie miejsce w Inwalidach.
W 1841 roku rozważano również postawienie kolosalnej 30-metrowej statuy cesarza.
W 1848 roku rzeźbiarz Antoine Etex zaproponował pomnik Wolności.
W 1858 roku przedstawił inny projekt: „ monumentalną latarnię lub fontannę” w centrum okrągłego placu, otaczającego pałac cesarski (tym razem Napoleona III) oraz hotele ministerstw.
W 1868 roku Hector Horeau zaprezentował nowy pomysł: kolosalną statuę „Mądrej Francji oświecającej świat”.
Żaden z tych projektów nie został zrealizowany. Teren, na którym znajdują się dziś ogrody Trocadéro, pozostawał nieużytkiem aż do 1876 roku.
Trocadéro: dlaczego hiszpańska nazwa w sercu Paryża?
Nazwa „Trocadéro” pochodzi od fortyfikacji Trocadéro, broniących hiszpańskiego portu Kadyks. 31 sierpnia 1823 roku został on zdobyty przez armię francuską dowodzoną przez księcia d’Angoulême (syna króla Francji), wysłanego w celu przywrócenia tronu królowi Ferdynandowi VII.
Pałac Trocadéro – pierwotna budowla
Pałac Trocadéro (nie mylić z obecnym Pałacem Chaillot, który go zastąpił) został wzniesiony na Wystawę Światową w 1878 roku według projektów inspirowanych sztuką mauretańską i neobizantyńską.
Pałac Trocadéro nie był przeznaczony do przetrwania Wystawy Światowej w 1878 roku, jednak się to udało. Następnie gościł kolejne wystawy w 1889 i 1900 roku, których instalacje rozciągały się głównie w dolnej części Pola Marsowego (najsłynniejszym przykładem jest Wieża Eiffla, również zaprojektowana z myślą o tymczasowym charakterze Wystawy w 1889… i która wciąż tam stoi!).

Podczas Wystawy Powszechnej w 1900 roku pawilony kolonii i protektoratów francuskich zostały umieszczone w ogrodach pałacu, a most Iéna został „poszerzony za pomocą chodników z drewna”. Został on całkowicie rozbudowany w 1935 roku, zwiększając swoją szerokość z 14 do 35 metrów, aby połączyć wzgórze Trocadéro z Polami Marsowymi, gdzie odbywały się pozostałe ekspozycje.
Pałac Chaillot i Trocadéro
Przed Międzynarodową Wystawą w 1937 roku stary pałac Trocadéro został zburzony i zastąpiony obecnym Pałacem Chaillot oraz ogrodami Trocadéro, które zachowały część jego struktury oraz układ w formie dwóch półokrągłych skrzydeł.

Nowa konstrukcja została wykonana w technologii żelbetonu, filary nośne pokryto kamieniem wapiennym, a stropy wykonano z płyt żelbetowych. Projekt ten, reprezentujący wyrafinowany styl neoklasyczny określany mianem „stylu międzywojennego”, odcisnął swoje piętno na epoce.

Oczywiście projekt ten wywołał pewne kontrowersje, gdyż niektórzy opowiadali się za zachowaniem starego pałacu. Architekt zrezygnował z budowy monumentalnego monumentu, który mógłby „konkurować” z wieżą Eiffla. Zamiast dawnej kopuły stworzył centralną pustkę, a budynek obudowano surową i imponującą fasadą neoklasyczną, typową dla lat 30. Dekorację powierzono 71 malarzom i rzeźbiarzom reprezentującym wszystkie ówczesne trendy artystyczne. Nowy budynek ochrzczono mianem Pałacu Chaillot i Trocadéro, nawiązując do otaczających go ogrodów.

Styl nowego pałacu określa się także mianem „neoklasycyzmu monumentalnego”. Jego powierzchnia wzrosła do 41 000 m², podczas gdy wcześniej wynosiła 17 000 m². Nowa esplanada mierzy 125 metrów długości i 60 metrów szerokości.
Międzynarodowa Wystawa w 1937 roku i wybuch II wojny światowej
Podczas wystawy w 1937 roku pawilony zaproszonych państw zostały umieszczone w ogrodach. Pawilon ZSRR, znajdujący się przy skrzydle Passy (strona południowa), zdobiła rzeźba „Robotnik i Kołchoźnica” autorstwa rzeźbiarki Very Muchiny. Naprzeciwko, pawilon III Rzeszy wieńczył „złoty orzeł na swastyce”, zaprojektowany przez Alberta Speera.

Pomiędzy nimi, w osi pałacu i wieży Eiffla, znajdującej się na placu Trocadéro, wznosi się Kolumna Pokoju, dzieło francuskiego architekta Alberta Laprade’a.

Po raz pierwszy masowo wykorzystano elektryczność, tworząc popularne widowisko nocne na wzgórzu Trocadéro.
Upamiętnienie Rewolucji Francuskiej w czasach niepokoju
Podczas narodowej uroczystości 14 lipca 1939 roku (wojna została ogłoszona 3 września 1939 roku) Pałac Chaillot i ogrody Trocadéro były sceną obchodów upamiętniających Rewolucję Francuską z 1789 roku oraz Święto Federacji z 1790 roku. To właśnie na Polach Marsowych, po drugiej stronie mostu Iéna, odbyły się te dwa wydarzenia 149 lat wcześniej.

Okupacja Francji przez Niemcy, Pałac Chaillot i ogrody Trocadéro
23 czerwca 1940 roku, po inwazji niemieckiej na Francję, przywódca Adolf Hitler wraz ze swoim sztabem przeszedł przez esplanadę Trocadéro, aby podziwiać wieżę Eiffla i Szkołę Wojskową. Rozważał wówczas jej replikę w Berlinie dla przyszłej „Welthauptstadt Germania”, projektu, który ostatecznie zarzucono. Ceremonia odbyła się również 22 czerwca 1941 roku, aby uczcić rozpoczęcie operacji Barbarossa (inwazji Niemiec na ZSRR).
Wyzwolenie Francji, nadzieje na powojenny okres
Już następnego dnia po wyzwoleniu Paryża alianci ustawili przeciwlotniczą armatę w dużym basenie fontanny w ogrodach Trocadéro.

25 lipca 1945 roku odbył się tu uroczysty pogrzeb pisarza Paula Valéry’ego: ustawiona na esplanadzie „katafalk w barwach Francji” otrzymał „honory wojskowe oraz medytację społeczeństwa”. Podczas okupacji Paul Valéry, odmawiając współpracy z nowym reżimem, wygłosił mowę pogrzebową „Żyda Henriego Bergsona” (filozofa) w charakterze sekretarza Akademii Francuskiej.
Siedziba ONZ w Pałacu Chaillot i Trocadéro
Utworzone w 1946 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych, nieposiadająca jeszcze stałej siedziby, odbyła dwie sesje Zgromadzenia Ogólnego w Pałacu Chaillot i Trocadéro: 3. (wrzesień–grudzień 1948) oraz 6. (listopad 1951–luty 1952). W tym okresie niemal wszystkie instytucje ONZ korzystały z tymczasowej ekstraterytorialności.
Podczas 3. sesji, 10 grudnia 1948 roku, Zgromadzenie Ogólne przyjęło Powszechną Deklarację Praw Człowieka.
W 1951 roku, aby pomieścić 6. Zgromadzenie Ogólne, na esplanadzie i wokół fontanny wzniesiono inne tymczasowe budynki prefabrykowane o powierzchni 25 000 m², aż do obecnej alei Avenue des Nations Unies. Była to ostatnia sesja Zgromadzenia Ogólnego przed jego ostatecznym przeniesieniem do Nowego Jorku.
Pałac Chaillot i Trocadéro: siedziba NATO
Od 28 kwietnia 1952 do 15 grudnia 1959 roku Pałac Chaillot pełnił także funkcję siedziby NATO (która została następnie przeniesiona do obecnego budynku Uniwersytetu Paris-Dauphine).
23 października 1954 roku w tym miejscu podpisano protokół o przystąpieniu Republiki Federalnej Niemiec do NATO.
Dla upamiętnienia tego miejsca prezydent Republiki Francuskiej François Mitterrand 30 maja 1985 roku nadał esplanadzie nazwę „Parvis des droits de l’homme” (Plac Praw Człowieka).
Styl architektoniczny Pałacu Chaillot – symbole
Pałac Chaillot, utrzymany w monumentalnym stylu, był krytykowany – zwłaszcza w okresie powojennym – za swoje podobieństwo do architektury totalitarnej. Należy to jednak odnieść do wizyty Adolfa Hitlera w Paryżu w czerwcu 1940 roku, który odwiedził ten budynek i wyraził swoje podziwienie.
Można tu również dostrzec wpływ niedawnego przybycia do Francji (1936) lewicowego rządu Frontu Ludowego. Wystawa z 1937 roku została wówczas przekierowana w duchu postępowym, z dodatkiem nowych pawilonów (m.in. dla Powszechnego Zgromadzenia na rzecz Pokoju, Światowego Komitetu Kobiet, francuskich stowarzyszeń LDS oraz grup weteranów). W 1935 roku Paul Rivet, pierwszy wybrany przedstawiciel Frontu Ludowego, zainicjował powstanie Muzeum Człowieka w Pałacu Chaillot.
Dzielnica muzealna wokół Pałacu Chaillot i Trocadéro
Pałac Chaillot mieści już kilka muzeów, m.in. Muzeum Człowieka, Muzeum Marynarki w skrzydle zachodnim, Narodowy Teatr Chaillot oraz Cité de l’architecture et du patrimoine w skrzydle wschodnim (Muzeum Pomników Francuskich, Szkoła Chaillot i Francuski Instytut Architektury).
W pobliżu znajdują się jednak także inne muzea: Narodowe Muzeum Sztuki Azjatyckiej – Guimet, Muzeum Sztuki Nowoczesnej Miasta Paryża, Pałac Galliera (Muzeum Mody Miasta Paryża) oraz Muzeum Clemenceau. Muzeum Kina, otwarte przez Henriego Langloisa w latach 70., ponownie otwarto w 2005 roku w 12. dzielnicy.
Dzielnica przyjaźni francusko-amerykańskiej
Wiele miejsc wokół Pałacu Chaillot wiąże się z przyjaźnią francusko-amerykańską (ulica Benjamina Franklina i jej pomnik, pomnik admirała de Grasse’a, stele upamiętniające francuskich poległych w bitwie pod Yorktown, pomnik Jerzego Waszyngtona na placu d’Iéna, plac Stanów Zjednoczonych – od 1881 roku – oraz plac Rochambeau – od 1934 roku – a także aleja Avenue du Président-Wilson).

Po zakończeniu II wojny światowej to także powszechna przyjaźń znalazła swoje odzwierciedlenie. Nazwy zagranicznych monarchów oraz miejsc wybierano, aby nadawać alejkom ogrodów pałacu (1932: Albert I z Monako, 1951: Gustaw V ze Szwecji, 1952: Narody Zjednoczone, 1945: Bulwar Nowojorski – dawniej Bulwar Tokijski –, Plac Warszawski, Husajn I z Jordanii).

Za kadencji Valéry’ego Giscarda d’Estainga plac Trocadéro przemianowano na „plac Trocadéro i 11 Listopada” (upamiętniając rozejm z 1918 roku z I wojny światowej), a za rządów François Mitterranda esplanada otrzymała nazwę „plac Wolności i Praw Człowieka”. Każdy prezydent miał swoją wizję świata.

Ogrody Trocadéro i widok z esplanady

Widok z esplanady Trocadéro to jedno z najbardziej majestatycznych miejsc turystycznych Francji, gdzie łączą się ogrody, baseny, niezwykłe skarby architektoniczne i wyjątkowe muzea.

Ogrody Trocadéro otaczają pałac Chaillot i górują nad Sekwaną, Wieżą Eiffla oraz, nieco dalej, Szkołą Wojskową. Rozciągają się na powierzchni 93 930 m². Ogród powstał z okazji Międzynarodowej Wystawy Specjalistycznej w 1937 roku na miejscu dawnego ogrodu pałacu Trocadéro, który obecnie nie istnieje.

„Mineralne” części ogrodów wiele zawdzięczają monumentalnej architekturze okresu międzywojennego, jak np. fontanna Trocadéro (nazywana także „fontanną Warszawską”). Jest to zespół kaskadowych basenów górujących nad dużym zbiornikiem. Strumienie wody tworzą pięćdziesiąt sześć kaskad, które kończą się ośmioma wodnymi schodami.

Ogrody urozmaicone są licznymi rzeźbami (na tle współczesnych, znajdujących się w Pałacu Muzeów Sztuki Nowoczesnej), z których większość pochodzi z lat 30. XX wieku.

Można tam zobaczyć głowy psa i konia (autorstwa Pierre’a Guyota) oraz złocone brązowe głowy jelenia i byka (autorstwa Paula Jouve’a) na szczycie fontann, podczas gdy schody zdobią cztery alegorie kamienne (Flora i Pomona autorstwa Louisa-Aimé Lejeune’a i Roberta Wléricka, leżące, oraz Mężczyzna i Kobieta autorstwa Pierre’a Traverse’a i Daniela Bacqué, stojące).

W pobliżu Sekwany wznoszą się rzeźby *Radość życia* autorstwa Léona Driviera oraz *Młodość* Pierre’a-Marie’a Poissona. W kierunku pałacu, na wyższej terasie, dominują dwie olbrzymie brązowe statuy: *Herkules poskramiający byka kreteńskiego* Alberta Pommiera na skrzydle Passy oraz *Apollo muzagetes* Henriego Boucharda na skrzydle Paryż. Mniej widoczne, dwie trylogie alegoryczne górują nad pawilonami narożnymi od strony placu: *Myśl* Raymonda Delamarre’a oraz *Żywioły* Carlo Sarrabezollesa. Znajdują się tam także pomniki: *Bohaterom polskim* André Grecka (1977) oraz *Admirałowi de Grasse* autorstwa Paula Landowskiego (1931).

Podczas letnich upałów turyści i mieszkańcy Paryża korzystają z basenów, aby się ochłodzić.

(1) Podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych admirał de Grasse został w 1781 roku mianowany dowódcą głównej eskadry francuskiej. Zwyciężył w „bitwie o przylądki”, którą historia zapamiętała jako bitwę w zatoce Chesapeake. Jego decydująca rola w zatoce Chesapeake przyczyniła się do zwycięstwa pod Yorktown.