Muzeum Archiwów Narodowych, wspaniałe hotele miejskie Soubise i Rohan w Marais

Muzeum Archiwów Narodowych, założone w 1867 roku za czasów Napoleona III, prezentuje dokumenty archiwalne przechowywane przez instytucję „Archiwów Narodowych”.

Muzeum Archiwów Narodowych mieści się w paryskich budynkach, w których przechowywane są narodowe archiwa Francji, głównie w Hôtel de Soubise, ale także w Hôtel de Rohan. Obie te budowle znajdują się w dzielnicy Marais w Paryżu.
Muzeum Archiwów Narodowych korzysta z zasobów francuskich Archiwów Narodowych.
Archiwa Narodowe przechowują dokumenty centralnych organów państwa francuskiego, z wyjątkiem zbiorów Ministerstwa Obrony, Ministerstwa Gospodarki i Finansów oraz Ministerstwa Europy i Spraw Zagranicznych. Powstały one na mocy dekretu Konstytuanty w 1790 roku. Służba ta podlega Ministerstwu Kultury i ma charakter ogólnokrajowy.

Od 2013 roku, z powodu braku miejsca, siedziba Archiwów Narodowych znajduje się obecnie w Pierrefitte-sur-Seine (na północnym przedmieściu Paryża). Jednak niektóre zbiory są przechowywane w Paryżu oraz w Fontainebleau, na południe od Paryża, mieście słynącym z przepięknego zamku. Te trzy miejsca przechowują łącznie 373 kilometry bieżące archiwów, które przedstawiają historię Francji od VII wieku aż po czasy współczesne.

Warto zauważyć, że dwa inne ośrodki zarządzają „Archiwami Narodowymi za granicą” w Aix-en-Provence, niedaleko Marsylii (archiwa kolonii), oraz Archiwami Narodowymi Świata Pracy w Roubaix, niedaleko Lille, przy granicy z Belgią (archiwa prywatne przedsiębiorstw i stowarzyszeń).

Od XVIII wieku archiwa Ministerstwa Obrony są przechowywane przez Wojskową Służbę Historyczną (SHD), dokumenty Ministerstwa Gospodarki i Finansów przez Służbę Archiwów Ekonomicznych i Finansowych (SAEF), a materiały Ministerstwa Europy i Spraw Zagranicznych przez Archiwa Dyplomatyczne. Archiwa jednostek terytorialnych są z kolei przechowywane przez Archiwa Departamentalne.

Korzystanie z dokumentów przechowywanych w Archiwach Narodowych jest bezpłatne.
Muzeum Archiwów Narodowych w Marais: rozległa kolekcja dokumentów
Kolekcja ta obejmuje całą historię Francji. Jej znaczenie jest tak duże, zarówno ze względu na objętość, jak i zawarte w niej informacje, że Muzeum Archiwów Narodowych czerpie z tych zbiorów, aby zaprezentować zwiedzającym część swoich kolekcji:

stała ekspozycja najsłynniejszych dokumentów Archiwów Narodowych, z wymianą około jednej trzeciej eksponatów co cztery miesiące;
czasowe wystawy oparte na zasobach Archiwów Narodowych.

Przez cały rok Archiwa Narodowe oferują bogaty program wydarzeń, uczestnicząc i współpracując z licznymi przedsięwzięciami Ministerstwa Kultury i Komunikacji, Miasta Paryża oraz społeczności aglomeracyjnej Plaine Commune: Europejskie Dni Dziedzictwa, Noc Muzeów, Noc Białych Nocy, Święto Muzyki, Ukryte Dziedzictwo, Festiwal Nomadów, Festiwal Metysów… W programie znajdują się także koncerty organizowane przez muzeum: Koncerty Młodych Talentów, Koncert Amatorów, Południowe koncerty barokowe oraz Pianista Księcia.

Zbiory Muzeum Archiwów Narodowych we Francji
Muzeum Archiwów Narodowych nie posiada własnych stałych zbiorów. Prezentuje ono dokumenty pochodzące z francuskich Archiwów Narodowych, wyszczególnione w ich inwentarzu.

AE I – Najważniejsze dokumenty z historii Francji, przechowywane w „żelaznej szafie” (konstytucje od 1791 roku do dziś, testamenty królów, przysięga w sali do gry w piłkę itp.);
AE II – Dokumenty zwane francuskimi (3 840 sygnatur, z których najstarsze, przechowywane w Archiwach Narodowych, pochodzą z okresu merowińskiego – od V wieku do połowy VIII wieku);
AE III – Dokumenty zagraniczne (254 sygnatury, traktaty międzynarodowe zawarte między końcem VIII wieku a początkiem XX wieku).
AE V – Materiały pochodzące z wielkich procesów karnych oraz przedmioty zarekwirowane (450 sygnatur), wybrane z akt policyjnych lub sądowych, z którymi były przechowywane. Zróżnicowana kolekcja, obejmująca m.in. obraz jezuitów zarekwirowany w 1762 roku w kościele w Puy-de-Dôme, parę okularów Landru, maszynę piekielną Fieschiego, fałszywą monetę oraz pamflety oszczercze.
AE VI – Historyczne przedmioty (malarstwo, rzeźby, ryciny, rysunki, dzieła sztuki, medale, monety, klucze – głównie te od miast zdobytych przez wojska Republiki, wagi i miary itp.).
Najcenniejsze dokumenty Archiwów Narodowych można przeglądać online w bazie danych Archim [archiwum].
Wybór tych wyjątkowych eksponatów jest regularnie prezentowany w muzeum, którego wystawy są częściowo odnawiane co cztery miesiące, aby chronić te cenne pisma przed szkodliwym działaniem światła.
Każda nowa ekspozycja to okazja do udostępnienia z depozytów około trzydziestu nowych, nieeksponowanych wcześniej dokumentów i przedmiotów – od najrzadszych po najbardziej symboliczne, wśród których znajdują się m.in. dyplom Karola Wielkiego, akt fundacji Sainte-Chapelle, ostatni list Marii Antoniny czy Konstytucja Piątej Republiki.

Budynek Muzeum Archiwów Narodowych
Hôtel de Soubise i Hôtel de Rohan należą do najpiękniejszych pałaców miejskich w Marais. Ich salony zostały udekorowane przez Germaina Boffranda, z malowidłami autorstwa Bouchera, Van Loo, Trémolières’a…

Hôtel de Soubise, pierwotnie zwany Hôtel de Clisson, został zbudowany w 1371 roku przez Oliviera de Clisson, następnie przeszedł w ręce rodziny Guise w 1553 roku, a w połowie XVI wieku został przez nią przebudowany. W XVII wieku, za czasów Marii de Guise, pałac stał się jednym z najbardziej żywych miejsc Paryża. Wierzyciele Marii de Guise, sprzeciwiający się sprzedaży, ostatecznie pozwolili na nią François de Rohan-Soubise dopiero cztery lata później, 24 stycznia 1704 roku. Od 1705 roku Armand-Gaston de Rohan rozpoczął budowę własnego pałacu na sąsiedniej działce, Hôtel de Rohan, wciąż połączonego z Hôtel de Soubise, aby ulokować tam część Archiwów Narodowych. Armand-Gaston de Rohan, mianowany biskupem Strasburga w 1704 roku, został później kardynałem. Po jego śmierci w 1749 roku, trzech kardynałów i biskupów Strasburga z rodu Rohan zajmowało pałac kolejno.
Hôtel de Soubise i Hôtel de Rohan podczas Rewolucji Francuskiej
Podczas Rewolucji Hôtel de Soubise został skonfiskowany. Jego właścicielka, Victoire-Armande-Josèphe de Rohan, księżna de Maubuisson, dama de Clisson, zwana Madame de Guéméné, arystokratka francuska, pozostała we Francji, podczas gdy jej mąż i dzieci udały się na wygnanie. Schroniła się w swoim zamku w Vigny. W trakcie i tuż po Rewolucji pałac służył różnym celom – był koszarami, biurami administracyjnymi, mieszkaniami, manufakturami – co doprowadziło go do opłakanego stanu. Wierzyciele, pragnąc uniknąć konfiskaty majątku przez państwo, zdołali doprowadzić do skreślenia księżnej de Guéméné z listy emigrantów 16 prairial roku VIII (5 czerwca 1800 roku), pod koniec Rewolucji.
Hôtel de Rohan, również należący do księżnej, został zajęty, a jego wyposażenie rozproszone, w tym bardzo bogata biblioteka z pierwszego piętra, której część znajduje się obecnie w Bibliotece Arsenal.

7 fructidor roku XII (25 sierpnia 1804) dekret prefekta oficjalnie uznaje prawo własności do Hôtel de Soubise oraz Hôtel de Rohan w posiadaniu księżnej Rohan, sprzedanych spekulantom 13 sierpnia 1807 roku, czyli na miesiąc przed śmiercią księżnej. W 1808 roku oba hotele zostały ostatecznie nabyte przez państwo. Napoleon I przyznał Hôtel de Soubise Archiwom Cesarskim, a Hôtel de Rohan Cesarskiej Drukarni.
Archiwa Narodowe i Muzeum Archiwów Narodowych

W kolejnych dziesięcioleciach, od 1808 roku, Archiwa Narodowe (utworzone 29 lipca 1789) znajdują się w tym miejscu. W 1867 roku w obrębie Archiwów Narodowych powołano Muzeum Archiwów Narodowych.
Odwiedź Muzeum Archiwów Narodowych Stopniowo wprowadzana jest nowa, całkowicie przebudowana oferta zwiedzania w niektórych salach Hôtel de Soubise. Prezentuje ona różnorodność nośników i form wykorzystywanych w archiwach, a także niekiedy mało znane zasoby, które przechowują. To nie tylko hołd dla wielkich dokumentów, symboli historii Francji i miejsc pamięci narodowej, ale także wgląd w kulisy Archiwów, codzienną pracę klasyfikacji, pakowania i konserwacji.

Utworzone w 1867 roku za panowania Napoleona III, Muzeum gromadzi dziś wszystkie konstytucje Francji oraz dokumenty wyjątkowej wartości historycznej (dziennik Ludwika XVI, Gazetę Ubiorów Marii Antoniny, wzorce metra i kilograma w platynie, Przysięgę w sali do gry w piłkę, testament Ludwika XIV, ten Napoleona I i wiele innych).
Czasowe wystawy tematyczne regularnie odsłaniają bogactwo dokumentalne zbiorów, przybliżając konkretny aspekt historii Francji za pomocą licznych oryginalnych dokumentów.

Wizyta w Muzeum Archiwów Narodowych to jednak nie tylko hymn na cześć starych pergaminów. Oferuje ona także wyjątkowe wnętrza, dostępne jedynie podczas zwiedzania z przewodnikiem. Trasa obejmuje również drugie piętro Hôtel de Rohan (Gabinet Małp, Gabinet Bajek) oraz dziedziniec Koni Słońca, czasowo zamknięty z powodu prac konserwatorskich. Od 19 października 2021 roku zwiedzający mogą jednak podziwiać wystrój Kanclerstwa Orleanu, przeniesiony do Hôtel de Rohan.

Hôtel de la Chancellerie d’Orléans, należący do Filipa Orleanu, przyszłego Regenta, został zbudowany w 1703 roku niedaleko Palais-Royal. Jego budowę powierzono architektowi Germainowi Boffrandowi, a od samego początku wyróżniał się niezwykłym luksusem. Później zamieszkiwany przez rodzinę d’Argenson, został przebudowany w latach 60. XVIII wieku przez Charles’a De Wailly i uważany był wówczas za jeden z najbardziej wyrafinowanych paryskich hoteli.

Hotel został zburzony na początku XX wieku, ale jego wystrój zachowała Banque de France, która stała się jego właścicielem. Po wielu latach nieużytkowania ten wyjątkowy zespół został odtworzony na pierwszym piętrze Hôtel de Rohan, w dziedzińcu Archiwów Narodowych.

Wystrój Kanclerstwa Orleanu został odrestaurowany dzięki mecenatowi World Monuments Fund oraz Banque de France.

Historię Kanclerstwa Orleanu i jego przeniesienie do Hôtel de Rohan opisano w następującej publikacji:

La Chancellerie d’Orléans. Renaissance d’un chef-d’œuvre (XVIIIe-XXIe siècles), pod redakcją Emmanuela Pénicauda i Arnauda Manasa, autorstwa Alexandra Cojannot, Nicole Garnier, Colette Di Matteo, Monique Mosser i Anne Leclair, Paryż, Éditions Faton, 2022, 254 s. – ISBN 978-2-87844-283-0. – Cena detaliczna (brutto): 59 euro.

Aby uzupełnić wizytę w Muzeum Archiwów Narodowych, zachęcamy do spaceru po ogrodach, by odkryć walory krajobrazowe i architektoniczne tego unikalnego dziedzictwa, położonego w samym sercu historycznego Paryża, niedaleko Musée Picasso-Paris i Musée Cognacq-Jay.