Budowa Pałacu Luwru przez 8 wieków przez 13 królów

Budowa pałacu Luwru niesie się ściśle z historią Paryża i Francji. Trwa ona od ponad 800 lat, w różnych kontekstach historycznych i politycznych. Części prac były podejmowane, a następnie porzucane na dziesięciolecia. Mimo to, zachowano jednolitość architektoniczną.
„Pałac” średniowiecznego Luwru
Była to prosta fortyfikacja obronna położona tuż poza zachodnią częścią wielkiego muru otaczającego miasto, zbudowanego z rozkazu króla Filipa Augusta (1165–1223) (Filip II). Wówczas Luwr składał się z prostokątnego obwodu o bokach 72 i 78 metrów. Był wzmocniony dziesięcioma wieżami obronnymi, w tym centralnym donżonem o średnicy 15 metrów i wysokości 32 metrów.

W czasach panowania Świętego Ludwika (1214–1270) (Ludwik IX) zamek Luwr został znacznie powiększony. Przeniesiono tam także skarbiec królewski, nadając fortecy nowy charakter.

To jednak za panowania Karola V (Mądrego), który w latach 1360–1383 kazał zbudować nowy mur obronny wokół Paryża, którego miasto się rozrosło, Luwr został włączony do nowego systemu obronnego. Oprócz funkcji ochronnej stał się także jedną z rezydencji królewskich i dworu.
Uwaga
Po drugiej stronie Sekwany, w tym samym okresie, parlament Paryża ulokował się w pałacu de la Cité (obecnie Pałac Sprawiedliwości w Paryżu). Jego funkcja była bardziej „administracyjna”, a zwłaszcza sądownicza. Stał się siedzibą najwyższej władzy królewskiej w jej najbardziej doniosłej funkcji: wymiarze sprawiedliwości. (Zobacz artykuł – również do odwiedzenia). Luwr jawi się zatem jako siedziba feudalnej władzy królewskiej, w kontraście do władzy Pałacu Królewskiego w Cité.
Karol V (1338–1380), wielki miłośnik sztuki, przeniósł część swojej biblioteki (900 tomów) do Luwru. To stąd wywodzi się skromny początek funkcji kulturalnej Luwru.

Początki dzisiejszego Luwru
Ogólny plan pałacu został opracowany dopiero w okresie Renesansu (1400–1600). Karol V (1338–1380) był pierwszym królem Francji, który obrał Luwr za swoją rezydencję, nadając mu status rezydencji królewskiej. Status ten zachował aż do panowania Ludwika XIV (1638–1715).

Budowa pałacu Luwru w okresie Renesansu
W 1527 roku Franciszek I postanowił, że Luwr stanie się jego główną paryską rezydencją. Kazał zburzyć centralny donżon (1528). Powierzył architektowi Pierre’owi Lescotowi projekt budowy nowoczesnego pałacu w duchu Renesansu.

Po śmierci króla (1547) budowa pałacu Luwru dopiero się rozpoczęła, ale projekt kontynuowano (i modyfikowano) za jego następcy, Henryka II (1519–1559). Jednakże po śmierci Henryka II w 1559 roku zamek Luwru wciąż pozostawał bardzo średniowieczny, posiadając zaledwie jedno skrzydło w stylu renesansowym.
Uwaga
Henryk II zginął nieszczęśliwie w wypadku, przebity lancą podczas uroczystości, a ten sam król miał za metresę słynną Dianę de Poitiers.

Budowa pałacu Luwru i Katarzyna Medycejska
Królowa Katarzyna Medycejska (regentka w latach 1560–1563) kontynuowała prace nad skrzydłem południowym. W swoim „domu królowej” osiedliła licznych rodaków Włochów, tworząc dwór wysokiego szczebla. To ona zapoczątkowała także powstanie ważnych ogrodów, wielkich stajni oraz sąsiedniego pałacu Tuileries (zniszczonego przez pożar w 1871 roku), który wznoszono równocześnie z Luwrem. (Zob. nasz artykuł Ogród Tuileries). Budowę pałacu Tuileries rozpoczęto w 1564 roku.
Luwr – rezydencja królów Francji
Pałac Luwr służył jako rezydencja rodziny królewskiej podczas jej pobytów w Paryżu. Za panowania Henryka III (króla Francji i zarazem króla Polski), które rozpoczęło się w 1574 roku, stał się główną rezydencją monarchy i pozostał nią aż do przeprowadzki Ludwika XIV do Wersalu w 1682 roku.
Ślub Małgorzaty Walezjuszki z Henrykiem Nawarskim
Jeden był katolikiem, drugi protestantem i królem Nawarry (kilka lat później, jako Henryk IV, zostanie królem Francji). Wówczas Henryk Nawarski był jeszcze królem niewielkiego państwa położonego między Francją a Hiszpanią. Ślub odbył się 18 sierpnia 1572 roku. Nie został on zaakceptowany ani przez nieprzejednanych katolików, ani przez bardzo katolickich paryżan, ani przez papieża Grzegorza XIII, który żądał konwersji narzeczonego na katolicyzm.
Budowa pałacu Luwru podczas wojen religijnych (8 konfliktów w latach 1562–1598)
To jednak admirał Gaspard de Coligny, wysoki rangą protestant, oraz dwa dni po nieudanym zamachu na jego życie, doprowadziły Francję do wojen religijnych. Coligny uniknął ataku 22 sierpnia 1572 roku, lecz na krótko.
W nocy z 23 na 24 sierpnia 1572 roku doszło do rzezi protestantów podczas Nocy św. Bartłomieja. Początkowo wybuchła 24 sierpnia w Paryżu, lecz w następnych tygodniach, a nawet miesiącach, rozprzestrzeniła się na około dwadzieścia prowincjonalnych miast.
W tej straszliwej nocy trzej możnowładcy dokończyli dzieła w sypialni Coligny’ego, wydając jego ciało tłumowi w okrutnych warunkach.
Po wielu perypetiach, z braku następcy tronu dla Henryka III, jego kuzyn Henryk Nawarski stał się prawowitym dziedzicem korony i 17 lat później, w 1589 roku, objął tron Francji jako Henryk IV.
Budowa pałacu Luwru i Henryk IV
Objąwszy w 1589 roku rządy w zrujnowanym kraju, nowy władca nadał nowy impet budowie pałacu Luwru. Jego celem było ożywienie gospodarki poprzez wielkie prace publiczne. Pragnienie powiększenia Luwru, które przyjęło nazwę Wielkiego Projektu, szło w parze z odnową otaczającej dzielnicy.
Wielki Projekt realizował kilka celów:
usunięcie pozostałości średniowiecznego Luwru;
wybudowanie dziedzińca kwadratowego na fundamentach już istniejącego skrzydła Lescota (powierzchnia czterokrotnie większa niż średniowiecznego dziedzińca);
połączenie Luwru z pałacem Tuileries. Henryk IV kazał wznieść wielką galerię Luwru, która łączyła go z pałacem Tuileries (zniszczonym przez pożar w 1871 roku).
wywłaszczenie dzielnic położonych między obydwoma pałacami.

Niemniej jednak morderstwo Henryka IV w 1610 roku przerwało prace, podczas gdy dzielnica północna i wschodnia dawnego średniowiecznego pałacu Louvre (Paryża) nadal się zagęszczała. Dziś wciąż zachowane są północne i wschodnie części średniowiecznego pałacu Louvre.
Pałac Louvre za panowania Ludwika XIII (króla w latach 1610–1643) i Ludwika XIV do 1682 roku

W 1624 roku Ludwik XIII (syn Henryka IV) wznowił prace przy dziedzińcu Cour Carrée, zachowując styl Lescota i przywracając znaczenie pawilonom. Zatem na północ od skrzydła Lescota Lemercier zbudował Pawilon Zegara (Pavillon de l’Horloge), który przedłużył identycznym skrzydłem, takim samym jak to Lescota. Celem było utrzymanie harmonijnej symetrii oraz podwojenie schodów Henryka II przez nieprawidłowo nazywane schody Henryka IV.

Za panowania Ludwika XIV – dopiero po jego wjeździe do Paryża 21 października 1652 roku – jego minister Mazarin zainteresował się rozwojem apartamentów pałacu Louvre. Dopiero 31 października 1660 roku nowy dekret królewski ponownie podjął wielki projekt. W 1664 roku Colbert (intendent Budynków królewskich) przejął kierownictwo prac. Dla niego Louvre był przede wszystkim projektem politycznym.

19 listopada 1667 roku położono kamień węgielny fasady wschodniej, po tym jak król 13 maja dokonał wyboru. Najtrudniejszą operacją było położenie dwóch kamieni tworzących „cimaise” frontonu, każdy o długości 17 metrów i szerokości 2,50 metra. W 1672 roku kamienie te zostały umieszczone. Od ich wydobycia w kamieniołomie Meudon (poza Paryżem) operacja trwała trzy lata.

Jednakże już w 1664 roku Ludwik XIV skierował swoją uwagę ku budowie pałacu w Wersalu. Ostateczne porzucenie prac nad fasadą wschodnią pałacu Louvre na rzecz Wersalu w 1682 roku pozostawiło ją nieukończoną.
Pałac Louvre pozostawiony przez Ludwika XIV do Rewolucji

Porzucony przez Ludwika XIV na rzecz Wersalu, pałac Louvre został szybko zaniedbany, zajmując go jedynie okazjonalnie podczas wizyt królewskich lub rad. Wielki Projekt (Grand Dessein) oraz dzieło Colberta zostały porzucone. Dziedziniec kwadratowy (Cour Carrée) nie został ukończony, a kolumnada pozostała bez dachu. Gęsta dzielnica (quartier dense) powstała pomiędzy pałacem Louvre a pałacem Tuileries. Podczas gdy arystokracja opuszczała te miejsca, nowa, bardziej skromna ludność się tam osiedliła.

W 1672 roku budowa pałacu Louvre została powierzona akademiom (zrzeszeniom artystów). Oprócz akademii, które się tam znajdowały, pałac Louvre stał się domem samych artystów, którzy się tam osiedlili swobodnie. Z biegiem czasu pałac ulegał stopniowemu niszczeniu, budząc wkrótce reakcje współczesnych myślicieli.

W latach 50. XVIII wieku, za panowania Ludwika XV, markiz de Marigny (brat jego metresy Madame de Pompadour) zlecił prace naprawcze i wzmacniające. Po raz pierwszy przerwała je wojna siedmioletnia (1756–1763) w 1759 roku. Prace wznowiono po pokoju, lecz definitywny postój trwał do 1779 roku.

Po objęciu stanowiska przez hrabiego d’Angivillera (nowego intendenta Budynków królewskich) budowa pałacu Louvre odzyskała pewną fortunę. Nowy nadintendent podjął ponownie ideę stworzenia muzeum w pałacu Louvre, korzystając z kolekcji królewskich. Pragnął również przeprowadzić odpowiednie prace wnętrzowe. Powstała wówczas kwestia Wielkiej Galerii (Grande Galerie), dla której Soufflot otrzymał zlecenie znalezienia rozwiązania.

Budowa pałacu Louvre podczas Rewolucji: narodziny muzeum w pałacu Louvre

W 1789 roku hrabia d’Angiviller zaproponował już muzeum w pałacu Louvre. Zmuszony do rezygnacji, powierzył projekt Stanom generalnym (Zgromadzeniu narodowemu), które przyjęły go 21 czerwca. Wówczas narodowe zbiory (kolekcje) nagle się wzbogaciły dzięki konfiskacie dóbr kościoła (2 listopada 1789), dóbr emigrantów (8 sierpnia) oraz likwidacji akademii (8 sierpnia 1792).

Już w 1790 roku Zgromadzenie Narodowe uświadamia sobie konieczność ochrony dzieł sztuki i powstrzymania ich masowego niszczenia. 1 grudnia 1790 roku powołuje komisję, której zadaniem jest zinwentaryzowanie zsekularyzowanych pomników i dzieł sztuki.
Napoleon I i pałac Luwru: kontynuacja Wielkiego Projektu
Już w okresie Pierwszego Cesarstwa Napoleon I osiada w sąsiednim pałacu Tuileries. 13 grudnia 1804 roku Pierre Fontaine zostaje mianowany architektem pałaców Luwru i Tuileries. Współpracuje z Charles’em Percierem.

W latach 1805–1810 Fontaine i Percier pracują nad ukończeniem Cour Carrée, zachowując styl wcześniejszych budynków.

W latach 1809–1812 tworzą reprezentacyjną klatkę schodową prowadzącą do muzeum Luwru. Ta klatka schodowa, arcydzieło architektury napoleońskiej, zostanie później zniszczona, aby zrobić miejsce dla schodów Daru. Część jej dekoracji można dziś oglądać w salach Perciera i Fontaina.

Zamówiono również obrazy do dekoracji wnętrz.

W 1810 roku Napoleon I zatwierdza plan Wielkiego Projektu, który miał połączyć pałace Luwru i Tuileries, zaproponowany przez Fontaina i Perciera. Wówczas zrównano z ziemią dzielnicę między Luwrem a Tuileries, w tym kościół Saint-Louis-du-Louvre, w 1811 roku.
Budowa pałacu Luwru w okresie Restauracji
Po upadku Pierwszego Cesarstwa (1815) prace nadal prowadzą architekci Charles Percier i Pierre Fontaine, pod nadzorem dyrekcji muzeum, kierowanej przez hrabiego de Forbina. Ludwik XVIII i Karol X pragną przywrócić pałacowi jego dawny blask i użyteczność publiczną.

Ludwik XVIII doprowadza do ukończenia skrzydła Napoleona I wzdłuż ulicy Rue de Rivoli, wraz z pawilonem Rohana i dekoracją Cour Carrée.

Większość prac prowadzonych w pałacu Luwru w okresie Restauracji dotyczy jednak urządzenia wnętrz.
Druga Republika i ukończenie budowy pałacu Luwru
Pałace narodowe zostają włączone do cywilnej listy dóbr prezydenta-księcia Ludwika-Napoleona Bonapartego 14 stycznia 1852 roku. Rada Generalna Budynków spotyka się między 26 lutego a 1 marca 1852 roku.

Projekt Viscontiego zostaje zatwierdzony. Ma on objąć kierownictwo nad budową Luwru i Tuileries od 12 marca. 14 marca wnioskuje o utworzenie agencji robót i pomieszczeń biurowych. 8 maja dekret określa, że nowy pałac ma być zbudowany w ciągu pięciu lat przy budżecie 25 milionów franków. Agencja zostaje powołana dekretem ministra stanu 26 maja.
Napoleon III i Luwr: zwieńczenie Wielkiego Projektu
8 marca 1853 roku Napoleon III postanawia zorganizować Wystawę Powszechną w Paryżu w 1855 roku. Domaga się, aby nowy pałac Luwru był ukończony na początku wystawy.

13 lutego 1854 roku Hector-Martin Lefuel, architekt pałacu w Fontainebleau, zostaje mianowany do kierowania pracami wykończeniowymi i połączenia obu pałaców. Ma dokończyć dzieło poprzednich stuleci, ostatecznie łącząc Luwr z Tuileries.

Kończy skrzydło przy ulicy Rue de Rivoli, zaprojektowane za czasów Napoleona I jako symetryczne do galerii nad brzegiem Sekwany. Samo skrzydło jest następnie przebudowane i mieści dziś reprezentacyjną klatkę schodową, główny dostęp do galerii muzeum aż do przebudów z końca XX wieku.

Budowane są również pawilony otaczające dzisiejsze Cour Carrée i wyznaczające cztery wewnętrzne dziedzińce. Prace konstrukcyjne są praktycznie ukończone na początku 1855 roku. Pałac Luwru zostaje ukończony i uroczyście otwarty przez Napoleona III 14 sierpnia 1857 roku.
Trzecia Republika i zniszczenie Tuileries

Tragiczne wydarzenia Komuny w 1871 roku doprowadziły do spalenia pałacu Tuileries, zbudowanego w XVI wieku z inicjatywy Katarzyny Medycejskiej. Płomienie strawiły również północne skrzydło Luwru. Nowy rząd republikański powierzył Lefuelowi odbudowę pawilonu Marsan według wzoru pawilonu Flory, który ten zrealizował wcześniej, a także część skrzydła Rohana.

Prace prowadzono w latach 1874–1880, jednak brak środków uniemożliwił Lefuelowi wybudowanie odpowiednika pawilonu Sesji. Projekt zakładał umieszczenie tam teatru oraz rozległych okienek kasowych od strony północnej, porównywalnych z już powstałymi od południa.

Pałac Tuileries pozostawał w ruinie przez dwanaście lat i nigdy nie został odbudowany. Co prawda, pojawiały się koncepcje odtworzenia budowli nawiązującej do rozmiarów zaginionego pałacu, która miałaby pomieścić muzeum sztuki nowoczesnej, lecz niestabilna sytuacja polityczna uniemożliwiła podjęcie decyzji.

W 1963 roku minister kultury André Malraux zdecydował o odtworzeniu wschodnich fos Luwru przed kolumnadą Perraulta, wyburzeniu ogrodów i usunięciu ogrodzeń. Projekt ten, nie mający uzasadnienia historycznego, przyczynił się do oderwania pałacu od miasta, by lepiej go eksponować.

Czasy współczesne: Wielki Luwr W latach 1981–1999 pałac przeszedł gruntowną modernizację, znaną jako Wielki Luwr. Miała ona na celu przywrócenie Luwrowi funkcji muzealnej (do 1989 roku część budynku zajmowało ministerstwo finansów) i charakteryzowała się budową szklanej piramidy (inauguracja 30 marca 1989 roku). „Piramida”, znajdująca się w sercu Cour Napoléon, jest dziełem architekta sino-amerykańskiego Ieoh Ming Pei. Stanowi ona wejście do obszernej, podziemnej hali recepcyjnej. Później dodano tam kopię w ołowiu konnego posągu Ludwika XIV w postaci Marka Kurcjusza autorstwa Le Bernina i Girardona.

Prace budowlane i adaptacyjne pozwoliły odkryć ważne pozostałości średniowiecznej fortecy, które włączono do oferty zwiedzania muzeum.

Obecnie w pałacu znajdują się:

muzeum Luwr (więcej informacji: Muzeum Luwr),
Wydział Sztuk Pięknych i jego zbiory (sztuka dekoracyjna, moda i tekstylia, a także Muzeum Reklamy w pobliżu: zbiory reklamowe, biblioteka i „pracownie Carrousel”),
Szkoła Luwru (siedziby w pawilonach Rohan i Flory),
Centrum Badań i Konserwacji Muzeów Francji (C2RMF): laboratorium Carrousel i pracownie Flory do konserwacji dzieł z francuskich i międzynarodowych zbiorów muzealnych,
galerie handlowe Carrousel du Louvre: 16 000 m², ponad 50 sklepów,
przestrzeń wystawiennicza „Carrousel du Louvre” w Paris Expo: 7 100 m², 4 sale przeznaczone na prestiżowe wydarzenia.