Teatr Pola Elizejskich, miejsce, którego nie można przegapić dla miłośników muzyki klasycznej

Teatr Champs-Élysées znajduje się przy 15 avenue Montaigne, w 8. dzielnicy Paryża, i został otwarty 2 kwietnia 1913 roku. Usytuowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie alei Champs-Élysées.
Teatr Champs-Élysées i jego niekonwencjonalny właściciel
Dziwny paradoks: Teatr Champs-Élysées, będący teatrem prywatnym, od 1970 roku należy do Caisse des dépôts et consignations (publicznej instytucji bankowej odpowiedzialnej m.in. za finansowanie inwestycji publicznych). Jest jej własnością (15 avenue Montaigne, w skład której wchodzą restauracja Maison Blanche oraz kabaret-restauracja Le Manko) i głównym mecenasem, zapewniającym finansową stabilność teatru.
Budynek, wzniesiony w 1913 roku w surowym i rygorystycznym stylu, uważany jest za jedno z pierwszych dzieł architektury w stylu art déco. Jego architektami byli Auguste Perret, Antoine Bourdelle oraz Henry Van de Velde.
Teatr z trzema salami
W rzeczywistości budynek mieści trzy sale: Théâtre des Champs-Élysées (1905 miejsc), Comédie des Champs-Élysées (601 miejsc) oraz Studio des Champs-Élysées (230 miejsc).
Wnętrze teatru zdobią m.in. dzieła Bourdelle’a (odlewy i freski). Kopułę ozdobił Maurice Denis (1910–1912): *Taniec grecki*, *Opera*, *Symfonia*, *Dramat liryczny*, oddzielone medalionami przedstawiającymi *Chór*, *Orkiestrę*, *Sonatę* i *Organy*. Do dekoracji przyczynili się także malarze Édouard Vuillard, Ker-Xavier Roussel, Jacqueline Marval oraz Raphaël Drouart.
Anegdota: 16 grudnia 1994 roku Rada Stanu orzekła, że nadbudowa o powierzchni 1000 m² dla restauracji znajdującej się w budynku, współdzielonym z teatrem, wymaga pozwolenia na budowę, a nie jedynie zgłoszenia prac. Nigdy tego nie zrealizowano. Restauracja ta zatem nadal nie istnieje formalnie.
Ważne miejsce muzyki klasycznej
Wraz z Salą Pleyel, Cité de la musique i Salą Gaveau, Teatr Champs-Élysées stanowi jedno z najważniejszych miejsc muzyki klasycznej w Paryżu. Gościł liczne zagraniczne orkiestry symfoniczne. Obecnie w teatrze rezydencję ma Orkiestra Narodowa Francji.
To właśnie w tej sali miały miejsce dwie światowe premiery, które wywołały skandal: pierwszą była premiera *Święta wiosny* Igora Strawinskiego 29 maja 1913 roku, pod dyrekcją Pierre’a Monteuxa, która wywołała oburzenie. Widzowie doszło do rękoczynów. Drugą – premiera pierwszej kompozycji „mieszanej” (na instrumenty i urządzenia elektroakustyczne) – *Pustynie* Edgarda Varèse’a 2 grudnia 1954 roku, z udziałem Pierre’a Henry’ego przy taśmach magnetycznych i Hermanna Scherchena jako dyrygenta. Przerwy w utworze wywołały gwizdy, śmiechy i buczenie. Skandal był porównywalny z tym, który wybuchł przy okazji *Święta wiosny* 41,5 roku wcześniej.
Dopiero wiele lat później, 26 kwietnia 2012 roku, Kurt Masur, zaproszony do dyrygowania Orkiestrą Narodową Francji (której był honorowym dyrektorem muzycznym) w Teatrze Champs-Élysées, poprowadził koncert transmitowany na żywo przez France Musique. Potknął się na scenie, choć chroniła go barierka bezpieczeństwa, i upadł do tyłu przed pierwszymi rzędami widowni. Przewieziono go karetką do szpitala Georges’a Pompidou, gdzie stwierdzono jedynie lekkie obrażenia.
Joséphine Baker, *La Revue nègre* i Teatr Champs-Élysées
W 1925 roku, z powodu problemów finansowych, wielka sala została przekształcona w teatr muzyczny i już w październiku zaprezentowała nową atrakcję: *Black Birds* oraz tancerzy *La Revue nègre*. Wśród nich była młoda czarnoskóra kobieta, ubrana jedynie w spódnicę z zielonych piór, z krótko przyciętymi włosami przylepionymi do głowy – zrobiła furorę. Była nią tancerka Joséphine Baker.
Dla niektórych jej występ był skandalem. Dziennikarz Robert de Flers napisał: „Szybciej powraca się do małpy, niż się z niej wyszło”. Baker miała jednak swoich zwolenników. Wśród nich był malarz Pablo Picasso, który pomógł jej zdobyć sławę w całej Europie.
Urodzona w Saint-Louis w stanie Missouri, córka białej matki i czarnego ojca, Joséphine Baker swoją sztuką przezwyciężyła los.

Drugi budynek teatralny Komedii Pola Elizejskich

Teatr został uroczyście otwarty 3 kwietnia 1913 roku premierą *Wygnańca* Henry’ego Kistemaeckersa, po której wystawiono rewią *En douce* Jeana Bastii z udziałem Mistinguett. W 1914 roku odbyła się premiera *Zwiastowania Maryi Pannie* Paula Claudela w reżyserii Lu. Od tego czasu teatr poświęcony jest komedii.

W lipcu 1926 roku w Paryżu miała miejsce pierwsza we Francji projekcja niemieckiego filmu *Przygody księcia Ahmeda* Lotte Reiniger – pionierskiego dzieła animacji.

Studio Pola Elizejskich: teatr eksperymentalny

W 1923 roku dyrektor Jacques Hébertot postanowił przekształcić Galerię Montaigne, w której odbywały się wystawy (między innymi pierwsza poświęcona Modiglianiemu oraz pierwsze manifestacje dadaizmu), w salę teatralną przeznaczoną dla teatru eksperymentalnego. Studio Pola Elizejskich powierzono Louisowi Jouvetowi do spraw artystycznych, następnie Kommisarżewskiemu, a od 28 marca 1924 do 14 kwietnia 1928 roku – Gastonowi Baty.

Od 1966 roku dyrektorami Komedii Pola Elizejskich byli kolejno: Claude Sainval, Guy Descaux, Jacqueline Cormier, Michel Fagadau (wspierany przez Viviane Elbaz w latach 1997–2005) oraz Stéphanie Fagadau-Mercier.