Montmartre Edyty Piaf: niedawna przeszłość

Spacer śladami legendarnej piosenkarki w Paryżu

Głos Edyty Piaf niesie ze sobą surową emocję i ponadczasową moc, które są wyjątkowe. Jej prawdziwe imię brzmiało Édith Gassion. Znana jako La Môme Piaf, wspinała się po brukach Montmartre, by stać się ukochaną piosenkarką Francji, a jej melodie rozbrzmiewały od paryskich kawiarni po sale koncertowe. Zanim zdobyła międzynarodową sławę, życie Piaf było mocno związane z sercem artystycznego Paryża: Montmartre.

W 2024 roku Paryż upamiętnia 60. rocznicę jej śmierci (10 października 1963), honorując jej dziedzictwo poprzez wystawy, wycieczki z przewodnikiem oraz nową, immersyjną atrakcję w pobliżu Pigalle. To doskonała okazja dla odwiedzających, by odkryć kręte uliczki, gdzie Piaf śpiewała za kilka monet, zakochiwała się i czerpała inspirację do swoich niezapomnianych piosenek.

W 2025 roku będziemy obchodzić 90. rocznicę urodzin Edyty Piaf, która przyszła na świat 19 grudnia 1915 roku.

Ten przewodnik przedstawia miejsca Montmartre, które ukształtowały jej historię – od trudnego dzieciństwa po miłosne namiętności – i ukazuje, jak jej duch wciąż żyje w stolicy.

Edyta Piaf – życie i dzieciństwo w biedzie

Urodzona w nędzy, Edyta Piaf była dzieckiem sceny, wywodzącym się z artystycznej rodziny liczącej dwie generacje wstecz.

Jej matka, Annetta Giovanna Maillard, córka Auguste’a Maillarda i Emmy Saïd, urodzona 4 sierpnia 1895 roku w Livorno (Włochy) i zmarła 6 lutego 1945 roku w Paryżu (w wieku 49 lat), była znaną piosenkarką kabaretową, występującą początkowo w nocnych klubach, a później na ulicach pod pseudonimem Line Marsa. Mało macierzyńska i zbyt biedna, by wychować córkę, oddała ją bardzo wcześnie pod opiekę swojej matki.

Jej ojciec, artysta cyrkowy, kontorsionista i antypodysta (na wzór Valentina le Désossé), znany jako „człowiek chodzący do tyłu”, oddał ją następnie pod opiekę swojej babki ojczystej, Louise Gassion, prowadzącej dom publiczny zwany „Grand 7” w Bernay, w Normandii. Louise nie okazywała dziecku wiele czułości, jednak Edyta była otoczona troską przez prostytutki z tego domu.

Wygląda na to, że Edyta Piaf bardzo wcześnie straciła wzrok (między 3. a 8. rokiem życia). Ten fakt jest odnotowany przez jej biografów. Lekarz zdiagnozował u niej obustronne zapalenie rogówki, prawdopodobnie spowodowane brakiem opieki i higieny, które nigdy nie zostało wyleczone. Według jednego z biografów, w sierpniu 1921 roku Edytę zabrano na grób św. Teresy z Lisieux (jeszcze nie kanonizowanej – Lisieux znajduje się niedaleko Bernay). Przywieziono ziemię, którą pielęgniarki przykładały każdego wieczora do jej oczu. Po około ośmiu dniach młoda Edyta odzyskała wzrok. Całe życie zachowała szczególną cześć dla „małej Teresy”: portret świętej zdobił jej szafkę nocną, a co roku pielgrzymowała do klasztoru karmelitanek w Lisieux. Okazuje się, że Edyta Piaf i św. Teresa z Lisieux były spokrewnione w 14. stopniu. Po tym cudownym uzdrowieniu Edyta Piaf stała się pobożna i regularnie uczestniczyła w nabożeństwach, nawet poza nimi podczas swoich tournée.

Edyta Piaf – życie piosenkarki

###

W wieku 7 lat rozpoczęła swoją artystyczną drogę wraz z ojcem

W 1922 roku, mając zaledwie 7 lat, jej ojciec, Louis Gassion, zabrał ją ze sobą na życie artystki w wędrownych cyrkach, gdzie mieszkała w przyczepie kempingowej. Następnie prowadziła nędzne życie jako uliczna piosenkarka, wykonując popularne piosenki. W wieku 9 lat, po numerze akrobatycznym swojego ojca, Édith Piaf ujawniła swój talent i niezwykły głos, choć była przez niego eksploatowana. Jej wczesna dojrzałość znalazła odzwierciedlenie w pseudonimie z tamtego okresu: „Miss Édith, fenomen głosowy”.

W wieku 15 lat, w 1930 roku, definitywnie opuściła ojca, aby śpiewać w duecie na ulicy z Simone Berteaut, zwaną „Momone”, która stała się jej przyjaciółką, sobowtórem i „przeklętym aniołem”. Momone zbierała pieniądze od przechodniów lub podnosiła monety rzucane z okien, podczas gdy Édith Piaf śpiewała w podwórkach i na chodnikach, w weekendy w dzielnicach robotniczych, a w tygodniu w eleganckich dzielnicach.

W 1932 roku poznała swoją pierwszą wielką miłość, Louisa Duponta (1915–1965), zwanego „P’tit Louis”, dostawcę. Obydwoje zamieszkali w Belleville, u matki Louisa, która mieszkała przy avenue des Bouleaux (dawniej avenue de la République, w 19. dzielnicy Paryża). Szybko powróciła do śpiewania z Momone, zarówno na ulicy, jak i w koszarach oraz barach dla prostytutek. Aby zarobić więcej, instruowała Momone, jak wyglądać żałośnie (zgarbione plecy, spuszczona głowa, smutny wyraz twarzy), by wzruszać przechodniów, podczas gdy ona śpiewała z rękami założonymi za plecami.

###

Odkrycie talentu Édith Piaf w 1934 roku

Według jej biografki, Pety Mathias, w 1934 roku odkryto ją w galerii Palais Berlitz przez Louisa Maitriera, pianisty jazzowego i byłego dyrygenta Opery Komicznej. Zatrudnił ją do orkiestry Radio Vitus (Le Poste de l’Île-de-France). Jej umiejętności były wyjątkowe. Wystarczyła jej jedna sesja nagraniowa, aby zapamiętać melodię i tekst piosenki po jednokrotnym jej usłyszeniu. Później, gdziekolwiek występowała, uczyła się śpiewać niektóre piosenki w języku kraju, w którym się znajdowała. Słyszałam nagrania, w których śpiewa po angielsku i po niemiecku – to było wspaniałe.

Następnie występowała w kabarecie Juan-les-Pins przy ulicy Pigalle 62. Pomimo nocnych występów, Piaf nadal śpiewała na ulicy rano, zabierając ze sobą swoją córeczkę i Momone. Louis nie znosił, że Édith śpiewa na ulicy z dzieckiem na rękach ani że upija klientów barów Pigalle, dlatego odebrał małą Marcelę i zabrał ją ze sobą. Mimo uczuć P’tit Louisa i starań jego rodziny, by uratować ich związek, Édith Piaf odeszła od niego dla innych znajomości, nadal błąkając się po ulicach z córką i Momone, między pijatykami a „fumeczkami”.

###

Édith Piaf, piosenkarka kabaretowa

Édith Piaf rozpoczęła swoją karierę piosenkarki kabaretowej, wykonując utwory Damii i Fréhel, pracując jednocześnie jako hostessa. Pomimo nocnych występów, nadal śpiewała na ulicy ze swoją córką Marcelą i przyjaciółką Momone. Śmierć Marceli w 1935 roku głęboko ją dotknęła – by zapłacić za pogrzeb, oddała się raz prostytucji. Zauważono ją jesienią tego samego roku, gdy śpiewała na rogu avenue Mac-Mahon i ulicy Troyon. Był to Louis Leplée, dyrektor kabaretu Le Gerny’s na Polach Elizejskich. Stała się „La Môme Piaf”. Leplée, jej mentor, wprowadził ją w świat artystyczny i zapewnił jej pierwsze sukcesy, zanim został zamordowany w 1936 roku – skandal, który splamił reputację młodej piosenkarki.

Wspierana przez Jacques’a Bourgeata i Jacques’a Canettiego, Piaf nagrywa swoją pierwszą płytę i powraca na scenę. Raymond Asso przejmuje wówczas ster jej kariery, odsuwając ją od podejrzanych znajomości i pomagając jej ugruntować pozycję uznanej artystki rewii muzycznej. Od tej pory znana jako Édith Piaf, marzy o występach na największych scenach Paryża.

Początki Édith Piaf w ABC: Édith Piaf w blasku reflektorów

W marcu 1937 roku Édith Piaf debiutuje w ABC dzięki Émile’owi Audiffredowi i od razu staje się gwiazdą, szeroko emitowaną w radiu. To właśnie w tym okresie poznaje Danielle Bonel, która zostanie jej sekretarką i powiernicą. Pod koniec lat 30. Piaf triumfuje w Bobino i w teatrze w spektaklu Le Bel Indifférent, napisanym specjalnie dla niej przez Jeana Cocteau, u boku Paula Meurisse’a. Następnie razem z nim występuje w filmie Montmartre-sur-Seine (1941), gdzie poznaje Henriego Conteta, który stanie się jednym z jej głównych autorów tekstów, obok Marguerite Monnot.

Cienie i światła podczas okupacji

Podczas okupacji Édith Piaf kontynuuje karierę pod swoim nowym, sławnym pseudonimem. Śpiewa w ABC, odbywa liczne tournée, a w 1942 roku mieszka w ekskluzywnym domu publicznym L’Étoile de Kléber, odwiedzanym przez oficerów niemieckich i kolaborantów. To tam poznaje Henriego Lafonta, szefa francuskiej Gestapo.

Pomimo tego kontekstu, Piaf nadal występuje przed entuzjastycznymi publicznościami, czasem nawet w obecności niemieckich oficerów. Ma romans z Yvonem Jeanclaudem i wspiera swoją zrujnowaną matkę, której nigdy więcej nie spotka.

W latach 1943 i 1944 wyjeżdża na tournée do Niemiec, promując francuską piosenkę. Wiosną 1944 roku poznaje Yves’a Montanda w Moulin Rouge i przyczynia się do rozpoczęcia jego kariery, otaczając go wpływowymi artystami. Okres ten naznaczony jest także śmiercią jej rodziców: ojca w 1944 roku, pochowanego na cmentarzu Père-Lachaise, a następnie matki w 1945 roku, pochowanej w Thiais.

Po wyzwoleniu Piaf zostaje oczyszczona z zarzutów przez komisję ds. czystki dzięki zeznaniom bliskich, którzy twierdzili, że pomagała francuskim więźniom w ucieczce, choć ta wersja jest kwestionowana przez biografów. Niektórzy nadal jednak uważają ją za osobę bliską okupantom, co tymczasowo niszczy jej wizerunek.

Pora powojnia: piosenkarka i La Vie en rose

W 1945 roku Édith Piaf pisze La Vie en rose, do której muzykę skomponował Marcel Louiguy. Nagrana w 1947 roku piosenka staje się jej najbardziej rozpoznawalnym utworem i światowym klasykiem. Występuje także w Comédie-Française, potwierdzając swój status niekwestionowanej artystki.

Yves Montand, którego pomogła wypromować, staje się gwiazdą i odbywa z nią tournée, między innymi w filmie Étoile sans lumière. Montand zdobywa następnie ważną rolę w Les Portes de la nuit. Ich artystyczna i miłosna współpraca trwa do 1946 roku, kiedy to Piaf kończy ich związek, a następnie dochodzi do definitywnego rozstania w tym samym roku.

W tym samym roku Piaf spotyka członków zespołu Compagnons de la chanson, z którymi wykonuje około tuzina utworów, w tym Les Trois Cloches, i wyrusza w tournée po Europie Północnej w 1947 roku, zanim zagra w filmie Neuf Garçons, un cœur. W tym okresie odkrywa również Pierre’a Roche’a i Charles’a Aznavoura, których zabiera ze sobą w tournée i wspiera na początku ich kariery.

W tym pasjonującym okresie Piaf odkrywa także nowe talenty, w tym duet Pierre’a Roche’a i Charles’a Aznavoura. Zafascynowana ich potencjałem, bierze ich pod swoje skrzydła, zabiera w tournée i przyczynia się do rozpoczęcia kariery Aznavoura, który później stanie się gigantem francuskiej piosenki.

Kariera międzynarodowa

Na początku lat 50. Édith Piaf popada w nałóg morfiny po poważnym wypadku samochodowym w 1951 roku. Kilka kuracji pozwala jej uwolnić się od uzależnienia w 1955 roku, ale pozostaje osłabiona przez reumatoidalne zapalenie stawów, które leczy dużymi dawkami kortyzonu, jednocześnie sięgając po alkohol.

Wciąż poszukując duchowości, dołącza do AMORC, Starożytnego i Mistycznego Zakonu Róży Krzyżowej, ruchu filozoficznego, ezoterycznego i tradycyjnego.

Pomimo kruchego zdrowia, Piaf odnosi ogromny międzynarodowy sukces: w 1956 roku triumfuje w nowojorskiej Carnegie Hall i rozwodzi się z Jacques’em Pillsem. W 1958 roku występuje w Olympii i przeżywa burzliwy romans z Georges’em Moustakim, z którym doznaje kolejnego wypadku samochodowego, pogarszającego jej stan. Wówczas nagrywa *Milord*, jeden ze swoich największych przebojów.

W 1959 roku pada na scenie i przechodzi serię operacji oraz nawrotów choroby. Wówczas poznaje Claude’a Léveillée’a, z którym współpracuje.

W 1961 roku Piaf powraca triumfalnie do Olympii, przyczyniając się do uratowania teatru od bankructwa dzięki wykonaniu *Non, je ne regrette rien*, mimo pogarszającego się stanu zdrowia, który wymaga zastrzyków, aby mogła śpiewać.

W 1962 roku wychodzi za mąż za Theo Sarapo, fryzjera, którego lansuje jako piosenkarza i z którym nagrywa *À quoi ça sert l’amour ?*. Wyczerpana, ale zdeterminowana, nadal śpiewa aż do 1963 roku, kiedy to nagrywa swój ostatni utwór, *L’Homme de Berlin*.

### Śmierć i pogrzeb

Édith Piaf zmarła 10 października 1963 roku, w wieku 47 lat, w swoim domu w Plascassier (w pobliżu Grasse, na Lazurowym Wybrzeżu) na skutek pękniętego tętniaka spowodowanego niewydolnością wątroby, po latach nadużyć, chorób i uzależnienia. Odszedł w otoczeniu pielęgniarki oraz swojej wiernej sekretarki Danielle Bonel. Ale czy mogła umrzeć gdzie indziej niż w Paryżu, skoro jej życie i kariera były nierozerwalnie związane z tą stolicą? Tak myśleli jej bliscy, organizując symboliczną śmierć.

Aby zachować wizerunek śmierci w Paryżu, jej ciało zostało potajemnie przewiezione do jej mieszkania przy bulwarze Lannes w Paryżu, gdzie wystawiono sfałszowany akt zgonu datowany na 11 października. Tego samego dnia, jej bliski przyjaciel Jean Cocteau zmarł kilka godzin później, dowiedziawszy się o jej śmierci. Prasa podawała wówczas oficjalną wersję jej śmierci w Paryżu. Szybko ogromne tłumy zebrały się, by oddać ostatnią cześć jej trumnie. Pochówek, niemalże narodowe wydarzenie, odbył się 14 października. Pół miliona osób towarzyszyło konduktowi aż na cmentarz Père-Lachaise, pomimo braku ceremonii religijnej – Kościół odmówił jej oficjalnego uhonorowania. Na cmentarzu tłumy rozlały się poza ogrodzenie, tratując kwiaty, a wśród obecnych była między innymi Marlene Dietrich. Piaf została pochowana wraz z kilkoma symbolicznymi przedmiotami, obok swojej córki Marcelle i ojca. Jej ostatni mąż, Théo Sarapo, dołączył do niej po swojej śmierci w 1970 roku. Tak dobiegło końca życie jednej z największych francuskich głosów.

### Kto odziedziczył spuściznę Édith Piaf?

Po śmierci Édith Piaf nie miała ani dzieci, ani bezpośrednich krewnych. Ze względu na życie pełne nadużyć i nieprzemyślanych wydatków, otoczona ludźmi, którzy ją wykorzystywali, jej spadek składał się głównie z długów (kilka milionów franków?). To jej drugi mąż, Théo Sarapo, młodszy od niej o 19 lat, został jej spadkobiercą. Zmarł w wypadku samochodowym niedaleko Limoges w wieku 34 lat, siedem lat później, w 1970 roku. Jego dwie siostry odziedziczyły po nim schedę, płacąc przez lata wysokie podatki spadkowe państwu (między rodzeństwem) od majątku słynnej piosenkarki, która zmarła 10 października 1963 roku. Te dwie siostry są również strażniczkami wizerunku Édith Piaf jako spadkobierczynie praw moralnych artystki. Są także uprawnione do praw autorskich do jej twórczości aż do 2033 roku dla Francji, czyli 70 lat po śmierci autorki (95 lat dla Stanów Zjednoczonych).

Prawa autorskie Édith Piaf
Od ponad 20 lat „La vie en rose” nieprzerwanie należy do 10 najbardziej dochodowych francuskich piosenek na świecie pod względem praw autorskich. „Zapominamy o tym, ponieważ była wspaniałą wykonawczynią, ale Piaf zarejestrowała również 80 utworów (w tym La vie en rose oraz L’hymne à l’amour) w SACEM, do której dołączyła jako autorka w 1944 roku, a jako kompozytorka w 1948”, podkreśla dyrektor generalny SACEM, Jean-Noël Tronc.

Montmartre Édith Piaf: Chronologia kluczowych miejsc

1. Ulica Belleville (1915–1929): Trudne początki przyszłej gwiazdy

Édith Piaf urodziła się 19 grudnia 1915 roku pod numerem 72 ulicy Belleville, w robotniczej dzielnicy dalekiej od wszelkiego przepychu. Porzucona przez matkę, która była piosenkarką kabaretową, wychowywała się w ubóstwie u swojej babci. Prawie niewidoma w dzieciństwie, miała rzekomo odzyskać wzrok po pielgrzymce do świętej Teresy z Lisieux niedaleko Rouen. W wieku 7 lat zaczęła śpiewać na ulicach wraz z ojcem, akrobatą cyrkowym, na placach i jarmarkach Normandii.

Dlaczego warto odwiedzić dzisiaj?
Skromny budynek pod numerem 72 ulicy Belleville posiada niewielką tablicę pamiątkową upamiętniającą jej narodziny, około 2 km na wschód od Montmartre. Prawdziwa pielgrzymka dla fanów zaczyna się, gdy przenosi się do tej dzielnicy.

2. Ulica Lepic i plac Pigalle (1929–1935): Śpiewanie za kilka monet i pierwsze wielkie uczucie

W wieku 15 lat Piaf i jej ojciec przeprowadzili się do Montmartre, gdzie śpiewała na ulicach, oczarowując przechodniów swoim potężnym i naturalnym głosem. Razem ze swoją wieloletnią towarzyszką, Simone „Momone” Berteaut, występowała na ulicy Lepic, niedaleko Moulin Rouge, oraz na placu Pigalle, często akompaniowana przez ojca na akordeonie. W 1932 roku poznała Louisa Duponta, swojego pierwszego wielkiego miłosnego obiektu. Ich burzliwy związek zainspirował jej pierwsze piosenki, przesycone emocjami i elektryzującą atmosferą nocnego życia Montmartre.

Miejsca, których nie można pominąć

• Le Consulat (18 rue Norvins): Historyczna kawiarnia, w której Piaf mogła występować; dziś urokliwy punkt dla turystów.
• La Fourmi (74 rue des Martyrs): Dawny kabaret, gdzie młoda Piaf się prezentowała; budynek istnieje do dziś.
• Plac Pigalle: Nadal tętniący życiem nocą, z neonami i energiczną tłumem, jak za czasów Piaf.

Warto wiedzieć na rok 2024
Muzeum Montmartre (12 rue Cortot) przygotowało tymczasową wystawę poświęconą wczesnym latom Piaf, z rzadkimi zdjęciami i rękopisami tekstów piosenek.

Zarezerwuj bilety do Muzeum Montmartre

3. Ulica Crespin du Gast 6 (1935–1940): Narodziny „Môme Piaf”

Odkryta w 1935 roku przez Louisa Leplée’a, właściciela nocnego klubu, Piaf otrzymała swój słynny przydomek ze względu na niski wzrost (1,47 m) i charakter – „Môme Piaf”. Leplée ukształtował jej wizerunek i załatwił jej pierwsze występy w Gerny’s. Jednak jej mieszkanie pozostawało ciasnym pokojem przy ulicy Crespin du Gast 6, gdzie mieszkała wraz z Simone „Momone” Berteaut. To tam zaczęła pisać piosenki takie jak Mon Légionnaire, inspirowane burzliwym życiem i miłościami.

Dlaczego warto odwiedzić
Budynek przy ulicy 6 rue Crespin-du-Gast (75011) jest prywatny, ale fani mogą się zatrzymać przed nim i wyobrazić sobie Piaf piszącą przy blasku świec. W pobliżu znajdował się Le Chat Noir (obecnie 84 boulevard de Clichy), legendarny kabaret nocnego życia Montmartru.

Porada praktyczna
Przejdź się wzdłuż ulicy rue Lepic, a następnie do rue des Abbesses, aby odkryć Vigne de Montmartre (14-18 rue des Saules) – ostatnią czynną winnicę Paryża, ukryty klejnot przypominający o jej młodzieńczych latach.

Więcej o Bazylice Sacré-Cœur

4. L’Étoile de Kléber (1940–1945) : Wojna, Résistance

W latach 40., gdy szalała II wojna światowa, Piaf przeżywała gwałtowny wzrost popularności. Choć spotkała się z kontrowersjami, występując dla Niemców, wspierała także Ruch Oporu, przekazując wiadomości w swoich partyturach. Mieszkała w L’Étoile de Kléber (dawno zburzonym hotelu niedaleko Łuku Triumfalnego), ale jej serce pozostało w Montmartrze.

O Lapin Agile

• Kabaret Lapin Agile, gdzie widzowie uczestniczą w spektaklu
• L’Âne peintre du Lapin Agile – zobacz nasz …

Zarezerwuj bilety na spektakl w kabarecie Lapin Agile

5. 71 Avenue Marceau, 75016, Paryż, Francja (1945 – 1946) : Yves Montand i „La Vie en rose”

W 1945 roku mieszkała wówczas z Yves’em Montandem. Napisała „La Vie en rose” przy fortepianie w Lapin Agile (22 Rue des Saules w Montmartrze – 75018), ulubionym kabarecie artystów takich jak Picasso. Piosenka stała się jej międzynarodowym znakiem rozpoznawczym nadziei i miłości.

Miejsca, których nie można pominąć

• Lapin Agile : Nadal czynny i jeden z najbardziej autentycznych miejsc w Montmartrze związanych z Piaf. Spektakle często zawierają hołdy dla artystki.
• Place du Tertre : Kiedyś jej scena plenerowa podczas wojny, dziś wypełniona portrecistami i oferująca ten sam panoramiczny widok.
• Cmentarz Montmartre (20 Avenue Rachel) : Choć Piaf spoczywa na cmentarzu Père-Lachaise, wielu jej współczesnych jest tam pochowanych, w tym piosenkarka Dalida.

Wydarzenie Pamięci 2024
Lapin Agile zorganizowało specjalny Noc Piaf z występami na żywo jej piosenek w czerwcu 2024 roku.

6. 7 Rue Leconte-de-L’Isle (1946–1950) (75016) : Miłość, tragedia i „Hymne à l’amour”

Pod koniec lat 40. Piaf mieszkała przy 7 Rue Leconte-de-L’Isle, w 16. dzielnicy. To tutaj osiągnęła szczyt kariery, koncertując i nagrywając przeboje takie jak „Milord” i „Padam Padam”. Był to jednak także czas bólu: jej miłość do mistrza świata w boksie, Marcela Cerdana, zainspirowała „Hymne à l’amour” po jego tragicznej śmierci w katastrofie lotniczej w 1949 roku.

Co warto zobaczyć dzisiaj
Budynek jest prywatny, ale znajduje się na nim niebieska tablica pamiątkowa.

7. Sala widowiskowa Olympia (1955–1962) : Królowa paryskiego kabaretu

Olympia (28 Boulevard des Capucines) symbolizuje największe triumfy Édith Piaf. Występowała tam ponad 100 razy, w tym triumfalny powrót w 1955 roku, który umocnił jej legendarną pozycję. Koncert w Olympia z 1961 roku do dziś uznawany jest za jeden z najlepszych albumów koncertowych.

Do odwiedzenia dzisiaj
Olympia nadal gości koncerty, a w jej murach wciąż słychać echa występów Piaf.

Pamięć
We wrześniu 2024 roku Olympia gościła miesięczny festiwal Piaf, podczas którego zaprezentowano rzadkie archiwalia oraz spektakle hołdujące jej twórczości.

Édith Piaf i jej kochankowie

Poza boskim głosem, „La Môme” posiadała czarujący urok, który oczarowywał tłumy i mężczyzn. „Poddawała się kolejnym podbojom, aby się uspokoić i udowodnić, że potrafi podbić każdego” – mówił jej przyjaciel i fotograf Hugues Vassal, cytując credo kobiety, która z powodzeniem śpiewała „Je n’en connais pas la fin”. Lista jej kochanków z okresu świetności jest długa, jak widać poniżej. Niektórzy zainspirowali najpiękniejsze piosenki jej repertuaru.

• Paul Meurisse
• Yves Montand
• Pod koniec 1945 roku, mieszkając z Montandem przy avenue Marceau (16^e), Piaf napisała sama jeden z najpopularniejszych utworów wszech czasów, La Vie en rose.
• Jean-Louis Jaubert
• Marcel Cerdan
• Eddie Constantine
• Louis Gérardin
• Jacques Pills
• Georges Moustaki
• Douglas Davis
• Théo Sarapo

Romans Édith Piaf i Marcela Cerdana

Wszystko zaczęło się w 1946 roku, kiedy Marcel Cerdan triumfował na ringach. Bokser spotkał się z „La Môme” w kabarecie Le Club des Cinq 7 lipca 1946 roku. Ich burzliwy romans naprawdę rozkwitł dopiero rok później, w Nowym Jorku. Mężatny i ojciec rodziny, nie potrafił oprzeć się nieodpartemu urokowi, jaki w nim wzbudzała piosenkarka.

Édith Piaf marzyła o schronieniu dla tej zakazanej miłości. Zakochała się w neoklasycystycznym pałacyku przy ulicy Leconte-de-L’Isle – 75016, wzniesionym w latach 1928–1931 przez architekta Emilio Terry’ego.

Z powierzchnią 336 m², sufitami wysokimi na pięć metrów i luksusowymi wnętrzami rezydencja stała się ich azylem. Piosenkarka wydała na nią 19 milionów franków. W środku panował przepych: wielki salon z kominkiem, okrągła jadalnia w kolorze czarno-białym oraz łazienki z różowego marmuru. Ale Piaf dodała do niego bardzo osobisty i zaskakujący akcent: ring bokserski umieszczony pośrodku salonu, aby jej ukochany mógł trenować u jej boku.

To właśnie w tym domu powstała Hymne à l’amour – prawdziwa deklaracja miłości do Marcela Cerdana.

Katastrofa lotu Air France nr 009, łączącego Paryż z Nowym Jorkiem, miała miejsce 28 października 1949 roku na wyspie São Miguel na Azorach. Marcel Cerdan zdecydował się polecieć samolotem zamiast statkiem, aby spotkać się z piosenkarką, która wówczas przebywała w Ameryce. Samolot, Lockheed Constellation (L-749-79-22), obsługujący regularne połączenie między Paryżem-Orly a Nowym Jorkiem-La Guardia, miał wyjątkowo obrać trasę południową, aby uniknąć ryzyka burz na trasie północnej przez Shannon w Irlandii. Na pokładzie, wśród 37 pasażerów i 11 członków załogi, znajdowali się również skrzypaczka Ginette Neveu oraz jej brat Jean, pianista, Kay Kamen, znany z projektowania produktów licencyjnych dla studia Walta Disneya, a także malarz Bernard Boutet de Monvel.

Kilka minut przed wejściem na pokład w Orly, Marinette, żona Marcela Cerdana, powiedziała mu przez telefon, że ma złe przeczucia, ale on ją uspokoił. O 2:51 pilot Jean de la Nouë poinformował przez radio lotnisko, że widzi pas startowy na Azorach. Był to ostatni kontakt z samolotem. Jednak tej nocy, mimo pogodnego nieba, pilot pomylił wyspę: nie była to Santa Maria, którą miał na oku, lecz sąsiednia wyspa São Miguel, położona niespełna 100 kilometrów na północ. Po siedmiu godzinach lotu, o 2:55 w nocy z 27 na 28 października, kontrola lotniska w Santa Maria bezskutecznie oczekiwała lądowania samolotu Lockheed Constellation. Maszyna rozbiła się między wzgórzem Redondo a szczytem Pico de Vara na wzgórzach powyżej São Miguel, prawdopodobnie z powodu błędu w określeniu pozycji geograficznej samolotu.

Po śmierci Marcela Cerdana jego żona Marinette i jego kochanka Édith Piaf zostały przyjaciółkami, na przemian przebywając u siebie. Najstarszy z dzieci, Marcel Jr., opuścił Casablankę i zamieszkał u Piaf w Paryżu. Był przy niej w jej ostatnich chwilach przed śmiercią w 1963 roku.

Relacja między Marcel Cerdanem a Édith Piaf wzbogaciła jej legendę. Do końca życia piosenkarka dedykowała jej swoje piosenki *Hymne à l’amour* i *Mon Dieu*. Ich romans zainspirował dwa filmy: *Édith et Marcel* (1983) w reżyserii Claude’a Leloucha, w którym rolę Cerdana zagrał Marcel Cerdan Jr., sam bokser zawodowy w latach 1958–1972 (zastępując Patricka Dewaere’a), oraz *La Môme* (2007) w reżyserii Oliviera Dahana. Marcel Cerdan Jr. ponownie wcielił się w rolę swojego ojca w 1991 roku w miniserialu *Le Gang des tractions* w reżyserii Josée Dayan. Powieść Adriana osc, *Constellation*, wydana w 2014 roku, szczegółowo opisuje katastrofę lotniczą, w której zginął Marcel Cerdan.

Montmartre Édith Piaf dzisiaj: jak pielęgnować jej dziedzictwo

1. Wycieczki piesze z przewodnikiem

Kilka agencji oferuje tematyczne spacery śladami Piaf w Montmartre. *Paris Charms & Secrets* proponuje między innymi trasę *„Śladami Édith Piaf”*, która prowadzi przez jej kluczowe miejsca zamieszkania, *Lapin Agile* oraz nieznane podwórka. Wycieczki dostępne są w języku francuskim i angielskim.

2. Édith Piaf w muzeum Grévin

Dla rodzin
Muzeum figur woskowych Grévin przedstawia Piaf w scenie z montmartreńskiej kawiarni – idealne miejsce na zabawne zdjęcia.

Zarezerwuj bilety do muzeum Grévin

3. Restauracje z wizerunkiem Piaf

• Le Consulat (ul. Norvins 18) – typowa paryska brasserie, gdzie można zjeść stek z frytkami i wypić lampkę wina w stylu Édith Piaf.
• La Maison Rose (ul. de l’Abreuvoir 2) – urokliwe miejsce, w którym jadała z kochankami, słynące z cebulowej zupy.
• Le Moulin de la Galette (ul. Lepic 83) – dawna sala taneczna, gdzie Piaf spędzała wieczory. Do spróbowania: ich słynna galette z gryki.

4. Pamiątki i zakupy

• Księgarze nad Sekwaną – antyczne nuty i pocztówki z wizerunkiem Piaf.
• Targ na Placu Abbesses – apaszki i płyty winylowe z wizerunkiem artystki.
• Librairie L’Esprit Livre (ul. des Abbesses 24) – książki o Piaf, w tym wydania po angielsku.

5. Coroczne wydarzenia

• Dzień Muzyki (21 czerwca) – bezpłatne koncerty w hołdzie Piaf w całym Montmartre.
• Nuit Blanche (5 października) – nocne festiwale artystyczne, często z instalacjami muzycznymi opartymi na piosenkach Piaf.
• Boże Narodzenie przy Sacré-Cœur – w grudniu chóry wykonują *„La Vie en rose”*, tworząc magiczną atmosferę.

Poza Montmartre: inne miejsca związane z Piaf w Paryżu

Montmartre jest sercem historii Édith Piaf, ale i inne paryskie miejsca mają dla niej szczególne znaczenie:

1. Cmentarz Père-Lachaise (kwatera 97) – grób Édith Piaf należy do najczęściej odwiedzanych w Paryżu. Fani składają tam róże i hołdy.
2. Théâtre des Champs-Élysées (ul. Montaigne 15) – miejsce jej pierwszego wielkiego sukcesu w 1936 roku.
3. Hôtel Particulier Montmartre (ul. Junot 23) – luksusowy obiekt związany z plotkami o romansie z Marlonem Brando.

Dlaczego Édith Piaf wciąż jest ważna dla Paryża

Muzyka Piaf uosabia duszę Paryża. Jej głos wciąż oddaje ducha wytrwałości, romantyzmu i melancholii miasta.

• Sztuka miejska: mural Édith Piaf autorstwa Jefa Aérosola (na rogu ul. Lepic i ul. des Abbesses) to ulubione miejsce na zdjęcia.
• Współczesne interpretacje: artyści tacy jak Zaz i Angèle ponownie odkrywają jej piosenki dla dzisiejszej publiczności.
• Kino: film *La Môme* (2007, z Marion Cotillard) jest regularnie wyświetlany w Studio 28 (ul. Tholoze 10), najstarszym kinie Paryża.
• Piosenki Édith Piaf wciąż pozostają w repertuarze współczesnych artystów.

Jej najsłynniejsze piosenki

W czasach, gdy powstawały i zdobywały popularność, piosenki Édith Piaf odzwierciedlały ducha epoki, jej miłości i smutki. Poniżej lista jej najbardziej znanych utworów, które zdobyły sławę daleko poza granicami Francji.

```html

• 1935 : Les Mômes de la cloche, słowa André Decaye, muzyka Vincent Scotto.
• 1936 : Mon légionnaire, słowa Raymond Asso, muzyka Marguerite Monnot.
• 1940 : L’Accordéoniste, słowa i muzyka Michel Emer.
• 1946 : La Vie en rose, słowa Édith Piaf, muzyka Louiguy i Marguerite Monnot (niezaznaczona w napisach).
• 1946 : Les Trois Cloches, z Les Compagnons de la chanson, słowa i muzyka Jean Villard, zwany Gilles, aranżacja Marc Herrand.
• 1950 : Hymne à l’amour, słowa Édith Piaf, muzyka Marguerite Monnot.
• 1951 : Padam, padam…, słowa Henri Contet, muzyka Norbert Glanzberg.
• 1954 : Sous le ciel de Paris, słowa Jean Dréjac, muzyka Hubert Giraud, z filmu Sous le ciel de Paris w reżyserii Juliena Duviviera.
• 1956 : L’Homme à la moto, adaptacja Jean Dréjac rocka amerykańskiego Black denim trousers and motorcycle boots autorstwa Jerry Leibera i Mike’a Stollera.
• 1956 : Les Amants d’un jour, słowa Claude Delécluse i Michelle Senlis, muzyka Marguerite Monnot.
• 1958 : La Foule, francuski tekst Michel Rivgauche. Adaptacja walca peruwiańskiego Que nadie sepa mi sufrir (obecnie znany jako Amor de mis amores w nowszych wersjach), oryginalne słowa Enrique Dizeo i muzyka Ángela Cabrala<sup>[115],[116]</sup>
• 1958 : Mon manège à moi, słowa Jean Constantin, muzyka Norbert Glanzberg.
• 1959 : Milord, słowa Georges’a Moustakiego, muzyka Marguerite Monnot.
• 1960 : Non, je ne regrette rien, słowa Michel Vaucaire, muzyka Charles’a Dumonta.
• 1960 : Mon Dieu, słowa Michel Vaucaire, muzyka Charles’a Dumonta.
• 1962 : À quoi ça sert l’amour, słowa i muzyka Michel Emer.

```

Zawsze łatwo jest znaleźć w sprzedaży nagrania Édith Piaf. Poniżej podajemy kilka linków, dzięki którym możesz odsłuchać fragmentów bezpośrednio z komputera, klikając:

• Hymn o miłości
• La vie en rose
• Nie, niczego nie żałuję
• Po co nam miłość

Porady na pielgrzymkę do Édith Piaf

• Najlepsze pory: wczesnym rankiem lub późnym wieczorem, aby spacer po Montmartre był spokojniejszy.
• Zalecany strój: załóż wygodne buty na brukowane ulice – mogą być śliskie.
• Playlista: podczas zwiedzania włącz jej największe przeboje, takie jak *La Vie en rose*, *Nie, niczego nie żałuję* i *Milord*.
• Unikaj: przesadnie drogich pamiątek Piaf przy rue de Rivoli – prawdziwe perełki znajdziesz w niezależnych sklepikach Montmartre.

Podsumowanie: Montmartre bez Édith Piaf nie byłby Montmartre

Édith Piaf nie tylko mieszkała w Montmartre – ona była Montmartre. Jej historia wytrwałości, potężny głos i miłości są wplecione w kręte uliczki dzielnicy. Niezależnie od tego, czy jesteś zagorzałym fanem, czy zwyczajnym zwiedzającym, podążanie jej śladami daje głębsze i bardziej ludzkie połączenie z Paryżem – miastem, które uczyniła legendarnym.

Gdy stoisz na placu Tertre i słuchasz *La Vie en rose* granej przez ulicznego muzyka, zrozumiesz, dlaczego sześćdziesiąt lat później duch Piaf, tego „wróbelka”, unosi się jeszcze nad Paryżem.

„Nie żałuję niczego.” Ty również nie, po tej podróży.