Rue des Rosiers, in de Joodse wijk, een plek om te zien
De Rue des Rosiers is een oude straat in het centrum van Parijs, die zich van oost naar west uitstrekt over slechts 303 meter, in de wijk Saint-Gervais, in het zuidelijke deel van Le Marais. De naam bestond al in 1230, dankzij de rozenstruiken die in de nabijgelegen tuinen groeiden, langs de omwalling van Philippe Auguste.
Opmerking: er bestond een andere Rue des Rosiers in de voormalige gemeente Montmartre, die nog niet deel uitmaakte van Parijs. Deze werd later de Rue du Chevalier-de-la-Barre.
De sterke historische aanwezigheid van de joodse gemeenschap in Le Marais
Sinds de 13e eeuw heeft de joodse gemeenschap in Frankrijk een toevluchtsoord gevonden, en in Parijs vestigde ze zich in Le Marais.
Zoals bekend was Frankrijk het eerste land in Europa dat personen van joodse confessie als volwaardige burgers erkende en hen volledige burgerrechten toekende.
Synagogen, religieuze scholen en koosjere winkels groepeerden zich om een soort mini-shtetl (dorpje) te vormen.
Later, in successive waves, Ashkenazi Jews fleeing pogroms and persecution arrived in 1881, and then between 1900 and 1914 from Romania, Austria-Hungary and Russia. Once again, it was in the Marais that they settled. The Yiddish-speaking Ashkenazi community was therefore strongly represented there, which explains the striking image of the Pletzl in the 20th century. However, recent research shows that the Sephardic community was also present. The current rue Ferdinand-Duval, separated from rue des Rosiers in the 15th century, was originally called “rue des Juifs”. It was renamed “rue Ferdinand-Duval” in 1900, at the time of the Dreyfus Affair.
Le Pletzl of “little square” in Yiddish This is the typical space of the Jewish community, the Jewish quarter of the Marais. But the exact location of this “square” in the Marais remains unclear. For some, it is around the Saint-Paul metro station. For others, it stretches between rue des Francs-Bourgeois and rue de Rivoli. Still others believe that the Pletzl forms a square bounded by four streets: on one side between rue des Rosiers and rue du Roi de Sicile, and on the other between rue Pavée and rue Vieille-du-Temple. This area is crossed by two streets: rue des Écouffes and rue Ferdinand-Duval, formerly called rue des Juifs. The rue des Écouffes refers to the pawnbrokers of the Middle Ages.
De Rue des Rosiers en de evolutie van de wijk In de loop der jaren was Le Marais verworden tot een onhygiënische wijk waar armoede en tuberculose welig tierden. Na de Tweede Wereldoorlog moesten hele blokken huizen worden gesloopt.
Het reddings- en rehabilitatieplan voor Le Marais, gelanceerd door minister van Cultuur André Malraux in 1962, redde de wijk van volledige vernietiging. In de Rue des Rosiers en elders werden de oude huizen, bewoond door bescheiden gezinnen, gerestaureerd. Niet ver van de Joodse wijk gaf de restauratie van het Hôtel Salé in de jaren 1970, gevolgd door de vestiging van het Picasso-museum in 1985 in hetzelfde hotel, de wijk een nieuwe impuls. De evolutie voltrok zich geleidelijk vanaf 1962.
De LHBTQ+-gemeenschap, die voorop liep, begon zich in de wijk te vestigen en appartementen te renoveren. Twee gaybars openden hun deuren in het onderste deel van de Rue des Rosiers. Na de Joodse wijk ontstond de ‘roze getto’ met de LHBTQ+-gemeenschap. Toch bleef de Joodse gemeenschap intact en zeer levendig.
In de jaren 1990 veranderde de sociologie van de wijk. Kruidenierszaken, viswinkels en boekhandels maakten plaats voor trendy kledingzaken.
« Gegentrificeerd », de wijk heeft een deel van zijn ziel verloren, maar trekt nog steeds toeristen van over de hele wereld. Want hij bewaart de herinnering aan een joodse cultuur met zijn laatste oude gevels. Behouden, houden ze de herinnering aan de wijk levend.
Het is nog steeds mogelijk om de Rue des Rosiers te vinden, waar je de beste traditionele gerechten kunt proeven, zoals appeltaart (bij de banketbakker Finkelstajn), hallot (gevlochten broodjes voor de sjabbat bij Murciano) of zelfs falafel (bij L’As du falafel). Falafel zijn vegetarische sandwiches op basis van gefrituurde kikkererwtenpuree.
De Rue des Rosiers blijft het symbool van de joodse gemeenschap en telt tal van winkels, kruidenierszaken, boekhandels en typische restaurants. Sinds de jaren 1980 zijn er luxe boetieks (kleding, parfums, accessoires) gevestigd die het uiterlijk van de straat langzaam veranderen.
Opvallende gebouwen en plekken van herinnering in de Rue des Rosiers
Op nummer 4 stond een beroemde hammam, de hammam-sauna Saint-Paul, gebouwd in 1863. Het is nu een winkel, waarvan alleen de originele gevel nog resteert, nog steeds versierd met de inscriptie « HAMMAM SAINT-PAUL - SAUNA - PISCINE ».
Op nummer 4 bis bevindt zich een particuliere beroepsschool, de École du Travail, opgericht door het Israëlitisch Consistorie. Deze school heeft een zware tol betaald aan de nazibarbarie: een gedenkplaat getuigt daarvan.
Op nummer 7 stond een beroemd restaurant, gerund door Jo Goldenberg, bekend om zijn traditionele Joodse keuken. Het sloot in 2006.
Op nummer 10 geeft de doorgang toegang tot de tuin Rosiers - Joseph-Migneret, waar op sommige plekken nog de resten van de omwalling van Philippe Auguste zichtbaar zijn.
Op nummer 16 behoort het gebouw nu toe aan de OPAC, en in de binnenplaats zijn de resten van een herenhuis, een trappenhuis en een mascarons te zien. Aan de gevel grenst een bakkerij aan het voormalige Café des Psaumes, dat nu is omgevormd tot een « sociale café » beheerd door de Œuvre de secours aux enfants.
Op nummer 17 bevindt zich de Synagoge van de 17 rue des Rosiers, een van de twee synagogen in de straat; de andere bevindt zich op nummer 25.
Op nummer 22 stond aan het begin van de 20e eeuw een sociaal restaurant, Au fourneau économique (een voorloper van de Restos du Cœur).
Op nummer 23 staat een herenhuis uit de 17e eeuw. In 1650 behoorde het toe aan een zekere Genlis, en in 1750 aan de luitenant-kolonel d’Estat.
Over hem doet een slecht verhaal de ronde: men zei dat zijn carrière meer te danken had aan de invloed van zijn echtgenote, een zeer mooie en begeerde vrouw, dan aan zijn eigen verdienste. Zijn rivalen vatten het zo samen: *"Als je met het zwaard vooruitkomt, gaat dat langzamer dan met de schede."* Op de eerste verdieping bevond zich een restaurant en in 2017 opende er een luxepatisserie.
Op nummer 25 was ooit de slagerij Émouna gevestigd, tegenwoordig een wassalon met behoud van de originele smeedijzeren elementen.
Op nummer 26 woonde Yvette Feuillet (25 januari 1920 – 6 juli 1943), verzetsstrijdster FFI met de rang van sergeant, gedeporteerd en vermoord in Auschwitz, postuum onderscheiden in de *"Orde van de Weerstand"*.
Op nummer 27 vind je een bakkerij die sinds 1865 Asjkenazische specialiteiten aanbiedt.
Op nummer 34 woonde Louis Shapiro (28 maart 1913 – 30 april 1944), verzetsstrijder en commandant FTPF, gefusilleerd op Mont-Valérien. Een plaquette boven de deur van het gebouw herinnert aan hem.
In 1925 was op nummer 40 de moderne slagerij Maison Skoïknit gevestigd. Sinds 2006 is het een boetiek voor confectiekleding.
Sinds 1979, het openingsjaar van het restaurant dat beweert de verkoop en consumptie van falafels in Frankrijk te hebben geïntroduceerd – vegetarische sandwiches op basis van gefrituurde kikkererwtenpuree – staat de Rue des Rosiers in het teken van deze specialiteit: meerdere restaurants strijden om de klanten.
De aanslag in de Rue des Rosiers op 9 augustus 1982
In 1982 werd het restaurant Goldenberg aan de Rue des Rosiers nr. 7 het doelwit van een terroristische aanslag. Zes mensen kwamen daarbij om het leven en tweeëntwintig anderen raakten gewond. Deze bloedige aanslag, toegeschreven aan de Palestijnse terreurgroep Fatah-Revolutionaire Raad van Abu Nidal, schokte Frankrijk diep. De sluiting van het restaurant Goldenberg in 2007 markeerde eveneens een symbolisch moment in de sociologische verandering van de straat.
Om deze straat in zijn historische context te plaatsen: Geschiedenis van de Joden in Parijs en plekken van herinnering aan de Shoah.