Historische Bibliotheek van Parijs en het herenhuis Hôtel Lamoignon

De Historische Bibliotheek van Parijs, opgericht in 1871, is een openbare bibliotheek gespecialiseerd in de geschiedenis van Parijs en de regio Île-de-France. Sinds 1969 is ze gevestigd in het Hôtel d’Angoulême of Lamoignon, aan de Rue Pavée 24, in het 4e arrondissement.

De collecties bestrijken de geschiedenis van Parijs en Île-de-France in al haar aspecten: topografische en monumentale geschiedenis, stedelijke, politieke, religieuze, sociale en culturele geschiedenis. Daarnaast beschikt ze over belangrijke collecties op het gebied van theater en literatuur. Haar missie is om iedereen die in deze onderwerpen geïnteresseerd is, toegang te bieden tot de documentatie die ze bewaart en uitbreidt.

Een bewogen geschiedenis voor de Historische Bibliotheek van Parijs

De eerste Historische Bibliotheek van Parijs werd opgericht door Antoine Moriau (1699-1759). Hij huurde het Hôtel d’Angoulême-Lamoignon om zijn collecties onder te brengen, die hij later aan de stad Parijs naliet. De gemeente besloot daarop de eerste openbare bibliotheek van de stad te openen, ingehuldigd op 13 april 1763.

In maart 1795 bepaalde een decreet dat de bibliotheek « ter beschikking werd gesteld van het Nationaal Instituut voor Wetenschappen en Kunsten », en het grootste deel van haar collecties werd geïntegreerd in die van het Instituut.

In 1804 werd de bibliotheek van de École centrale hernoemd tot Bibliothèque de la Ville de Paris. Na verschillende verhuizingen vestigde ze zich in 1835 definitief in het Hôtel de Ville van Parijs. Haar collecties werden echter volledig verwoest bij de brand in het Hôtel de Ville tijdens de Commune van Parijs, op 24 mei 1871.

Een nieuwe stadsbibliotheek werd opgericht dankzij de bibliothecaris Jules Cousin, die de stad zijn persoonlijke collectie van ongeveer 6.000 boeken en 10.000 prenten schonk. In 1872 werd deze bibliotheek, die "openbaar en specifiek gewijd aan de geschiedenis van Parijs" was, ondergebracht in het Hôtel Carnavalet, waar ook een museum werd geopend met de historische collecties van de stad Parijs.

In 1893 telde de bibliotheek 100.000 banden. Omdat de collecties van het museum en die van de bibliotheek zeer rijk waren, werd in 1898 een scheiding doorgevoerd tussen de twee instellingen: het museum bleef in Carnavalet, terwijl de bibliotheek verhuisde naar een nabijgelegen hotel, dat later het Hôtel Le Peletier de Saint-Fargeau werd aan de rue de Sévigné 29. Het museum beschikte ook over een apart prentenkabinet, los van de collecties van de bibliotheek.

De verhuizing van de bibliotheek naar het Hôtel de Lamoignon in 1968 en haar opening in januari 1969, na restauratie- en inrichtingswerkzaamheden, markeerden de vernieuwing van de instelling.

Het Hôtel d’Angoulême of de Lamoignon

Het gaat hier om een van de oudste herenhuizen in Le Marais, daterend uit 1559. In 1584 werd het gekocht door Diane de France, die door koning Hendrik II werd gelegitimeerd met de titel hertogin van Angoulême. In 1619 ging het hotel over naar haar neef Charles de Valois, die door koning Karel IX werd gelegitimeerd, een wapenbroeder van koning Hendrik IV voordat hij tegen hem samenspande, werd opgesloten en vervolgens door de vorst werd begnadigd.

Het oorspronkelijke ontwerp van het hotel wordt toegeschreven aan de beroemde architect Philibert de l’Orme. De frontons tonen de attributen van Diana, godin van de jacht: honden- en hertskoppen, een maansikkel, nimfen en trofeeën. Tussen 1624 en 1640 breidde Charles de Valois (1573-1650) de vleugel uit die uitkijkt op de rue des Francs-Bourgeois. De decoratieve uitkijktoren op de hoek van de rue Pavée en de rue des Francs-Bourgeois is een van de weinige bewaard gebleven hoektorens in de wijk.

De huidige Bibliothèque historique de Paris

In 1928 kocht de stad Parijs het toen sterk vervallen gebouw en liet het restaureren. Besloten werd er de Bibliothèque historique de Paris in onder te brengen, die toen te krap zat in het nabijgelegen hotel dat gedeeld werd met het Carnavaletmuseum. Tijdens de werkzaamheden werden beschilderde balken uit het begin van de 17e eeuw ontdekt onder de valse plafonds. Deze zijn vandaag verzameld in de leeszaal.

Een moderne vleugel (boven aan de trap van de geplaveide binnenplaats) is ingericht en twee niveaus zijn uitgegraven in de kelders om de collecties te huisvesten. De Historische Bibliotheek van Parijs opende in 1969 haar deuren voor het publiek.
De collecties van de Historische Bibliotheek van Parijs
De collecties van de bibliotheek omvatten meer dan 2 miljoen documenten van allerlei aard, betreffende de geschiedenis van Parijs en de regio Île-de-France, alsook de literatuur en het theater.

Ze bestaan uit gedrukte boeken, kranten en diverse vluchtige documenten, manuscripten, kaarten en plattegronden, evenals iconografisch materiaal (tekeningen, gravures, affiches, ansichtkaarten en foto’s).

Gedrukte boeken. Ongeveer 300.000 banden uit de 15e eeuw tot heden.
Tijdschriften en kranten. Ongeveer 5.000 titels tijdschriften en kranten uit de 17e eeuw tot heden, waaronder 260 huidige abonnementen.
Kaarten en plattegronden. Ongeveer 15.000 handgeschreven en gedrukte kaarten van Parijs en de regio Île-de-France, uit de 16e eeuw tot heden.
Handschriften. Ongeveer 20.000 historische manuscripten uit de middeleeuwen tot de 20e eeuw. Hierbij komen bijzondere collecties: George Sand, Jules Michelet, Jean Cocteau, Voltaire, Marie-Louise Bouglé, Charles-Félix Parent de Rosan.
Beeldmateriaal
Tekeningen
Affiches. Ongeveer 80.000 affiches uit de 17e tot de 20e eeuw.
Prentbriefkaarten. Ongeveer 200.000, uit de 19e en 20e eeuw, betreffende Parijs en de regio.
Theatrale collecties. De theatercollectie is vooral gebaseerd op de bibliotheek van de Association de la Régie théâtrale (ART), verworven in 1969. Deze collectie documenteert vooral het leven van de Parijse privéschouwburgen in de 19e en 20e eeuw.
Ephemerisch drukwerk. De bibliotheek bewaart een collectie ephemera, voorheen ‘Actualités’ genoemd, over Parijs en de regio.
Een leeszaal met 86 plaatsen biedt toegang tot de documenten en computers.

Culturele activiteiten van de Bibliothèque historique de Paris

De bibliotheek organiseert regelmatig rondleidingen en lezingen over specifieke thema’s uit haar collecties.

De bibliotheek toont ook regelmatig documenten in de vitrine bij de receptie.
Grafmonumenten van Diane en Charles de Valois
De grafmonumenten van Diane d’Angoulême, vervaardigd door Thomas Boudin in 1623, en van Charles de Valois, gemaakt door Pierre Biard in 1661, zijn geplaatst in een moderne paviljoen rechts bovenaan de trap. Tot aan de Revolutie sierden ze de grafkapel van de familie d’Angoulême in de kerk van het Minimenklooster, die tegenwoordig is verwoest. Deze kerk lag ten noorden van de Place des Vosges.