Rue des Rosiers, in de Joodse wijk, een plek om te zien

De Rue des Rosiers is een oude straat in het centrum van Parijs, die zich van oost naar west uitstrekt over slechts 303 meter, in de wijk Saint-Gervais, in het zuidelijke deel van Le Marais. De straat droeg deze naam al in 1230, dankzij de rozenstruiken die in de nabijgelegen tuinen langs de omwalling van Philippe Auguste groeiden.

Opmerking: er bestond een andere Rue des Rosiers in de voormalige gemeente Montmartre, die nog niet deel uitmaakte van Parijs. Deze werd later omgedoopt tot Rue du Chevalier-de-la-Barre.

De sterke historische aanwezigheid van de Joodse gemeenschap in Le Marais

Sinds de 13e eeuw vond de Joodse gemeenschap een toevluchtsoord in Frankrijk en vestigde zich in Parijs in Le Marais.

Zoals bekend was Frankrijk het eerste land in Europa dat personen van het joodse geloof als volwaardige burgers erkende en hen volledige burgerrechten verleende.

Synagogen, religieuze scholen en koosjere winkels groepeerden zich om een soort klein shtetl (dorp) te vormen.

Later kwamen er in golven Asjkenazische Joden naar Parijs, op de vlucht voor pogroms en vervolgingen: in 1881, en vervolgens tussen 1900 en 1914 uit Roemenië, Oostenrijk-Hongarije en Rusland. Ook zij vestigden zich opnieuw in Le Marais. De Asjkenazische gemeenschap, die Jiddisch sprak, was hier dus sterk vertegenwoordigd, wat het markante beeld van het Pletzl in de 20e eeuw verklaart. Recent onderzoek toont echter aan dat ook de Sefardische gemeenschap hier aanwezig was. De huidige Rue Ferdinand-Duval, die in de 15e eeuw werd afgesplitst van de Rue des Rosiers, droeg de naam « Rue des Juifs ». In 1900, ten tijde van de Dreyfus-affaire, werd deze hernoemd tot « Rue Ferdinand-Duval ».

Het Pletzl of « klein plein » in het Jiddisch

Dit is de typische ruimte van de Joodse gemeenschap, het Joodse kwartier van Le Marais. De exacte locatie van dit « plein » blijft echter onduidelijk. Volgens sommigen bevindt het zich in de buurt van het metrostation Saint-Paul. Anderen beweren dat het zich uitstrekt tussen de Rue des Francs-Bourgeois en de Rue de Rivoli. Weer anderen zijn van mening dat het Pletzl een plein vormt dat wordt begrensd door vier straten: aan de ene kant tussen de Rue des Rosiers en de Rue du Roi de Sicile, en aan de andere kant tussen de Rue Pavée en de Rue Vieille-du-Temple. Dit gebied wordt doorkruist door twee straten: de Rue des Écouffes en de Rue Ferdinand-Duval, die oorspronkelijk Rue des Juifs heette. De Rue des Écouffes verwijst naar de pandjeshuizen uit de middeleeuwen. Het is deze begrenzing die men terugvindt op sommige kaarten.

De Rue des Rosiers en de evolutie van de wijk

Door de jaren heen was Le Marais een onhygiënische wijk geworden, waar armoede en tuberculose welig tierden. Na de Tweede Wereldoorlog moesten hele blokken huizen worden gesloopt.

Het reddings- en rehabilitatieplan voor Le Marais, gelanceerd door minister van Cultuur André Malraux in 1962, redde de wijk van totale vernietiging. In de Rue des Rosiers en elders werden de oude huizen, bewoond door eenvoudige gezinnen, gerestaureerd. Niet ver van het Joodse kwartier zorgde de restauratie van het Hôtel Salé in de jaren 1970, gevolgd door de vestiging van het Picasso-museum in 1985 in hetzelfde pand, voor een heropleving van de wijk. De evolutie vond geleidelijk plaats vanaf 1962.

De homoseksuele gemeenschap, die voorop liep, begon zich in de wijk te vestigen en appartementen te renoveren. Twee gay bars openden in het onderste deel van de Rue des Rosiers. Na het Joodse getto ontstond er een « roze getto » met de homoseksuele gemeenschap. De Joodse gemeenschap bleef echter intact en levendig.

In de jaren 1990 veranderde de sociologie van de wijk. Kruidenierszaken, viswinkels en boekhandels sloten de deuren om plaats te maken voor trendy kledingzaken.

« Gentrificeerd » is de wijk een deel van zijn ziel kwijtgeraakt, maar trekt nog steeds toeristen van over de hele wereld. Want hij bewaart de herinnering aan een joodse cultuur met zijn laatste oude gevels. Behouden als ze zijn, houden ze de herinnering aan de wijk levend.

Het is nog steeds mogelijk om de rue des Rosiers te vinden, waar de beste traditionele gerechten worden geserveerd, zoals appeltaart (bij de banketbakker Finkelstajn), hallot (gevlochten broodjes voor de sjabbat bij Murciano) of zelfs falafel (bij L’As du falafel).  Falafel zijn vegetarische sandwiches op basis van gefrituurde kikkererwtenpuree.

De rue des Rosiers blijft het symbool van de joodse gemeenschap en telt tal van winkels, kruidenierszaken, boekhandels en typische restaurants. Sinds de jaren 1980 hebben luxeboetieks (kleding, parfums, accessoires) zich gevestigd en veranderen ze geleidelijk het aanzicht van de straat.
Opvallende gebouwen en plekken van herinnering in de rue des Rosiers

Op nummer 4 bevond zich een beroemd hammam, het hammam-sauna Saint-Paul, gebouwd in 1863. Het is nu een winkel, waarvan alleen de oorspronkelijke gevel overblijft, nog steeds versierd met de inscriptie « HAMMAM SAINT-PAUL - SAUNA - PISCINE ».
Op nummer 4 bis bevindt zich een particuliere beroepsschool, de École du Travail, opgericht door het Israëlitisch Consistorie.  Deze school heeft een zware tol betaald aan de nazibarbarie: een gedenkplaat getuigt daarvan.
Op nummer 7 bevond zich een beroemd restaurant, gerund door Jo Goldenberg, bekend om zijn traditionele joodse keuken. Het sloot in 2006.
Op nummer 10 geeft de doorgang toegang tot de tuin Rosiers - Joseph-Migneret, waar op sommige plekken nog steeds de resten van de omwalling van Philippe Auguste te zien zijn.
Op nummer 16 behoort het gebouw nu aan de OPAC, en in de binnenplaats zijn de resten van een herenhuis, een trappenhuis en een masker te zien. Aan de gevel grenst een bakkerij aan het voormalige Café des Psaumes, dat nu een « sociaal café » is dat wordt gerund door de Œuvre de secours aux enfants.
Op nummer 17 bevindt zich de Synagoge van de 17 rue des Rosiers, een van de twee synagogen in de straat; de andere is op nummer 25.
Op nummer 22 bevond zich aan het begin van de 20e eeuw een sociaal restaurant, Au fourneau économique (de voorloper van de Restos du Cœur).
Op nummer 23 bevindt zich een herenhuis uit de 17e eeuw. In 1650 behoorde het toe aan een zekere Genlis, en in 1750 aan de luitenant-kolonel d’Estat. Over hem doet een slechte legende de ronde: men zei dat zijn carrière meer te danken had aan de invloed van zijn echtgenote, een zeer mooie en zeer begeerde vrouw, die zijn rivalen als volgt samenvatten: « Als je vooruitkomt met het zwaard, gaat het langzamer dan met de schede ». Op de eerste verdieping bevond zich een restaurant, en in 2017 een luxe banketbakkerij.
Op nummer 25 bevond zich de slagerij Émouna, nu een wassalon die zijn oorspronkelijke smeedijzeren ornamenten heeft behouden.
Op nummer 26 woonde Yvette Feuillet (25 januari 1920 - 6 juli 1943), verzetsstrijdster FFI met de rang van sergeant, gedeporteerd en vermoord in Auschwitz, postuum genoemd in de « Orde van de Weerstand ».
Op nummer 27 bevindt zich een bakkerij die sinds 1865 asjkenazische specialiteiten aanbiedt.
Op nummer 34 woonde Louis Shapiro (28 maart 1913 - 30 april 1944), verzetsstrijder en commandant FTPF, gefusilleerd op de Mont-Valérien. Een plaquette boven de deur van het gebouw herinnert aan hem.
In 1925 bevond zich op nummer 40 een moderne slagerij, de Maison Skoïknit. Sinds 2006 is het een kledingboetiek.

Sinds 1979, het jaar waarin het restaurant opende dat beweert de falafel in Frankrijk te hebben geïntroduceerd – vegetarische sandwiches op basis van gefrituurde kikkererwtenpuree – is de rue des Rosiers verbonden met deze specialiteit: meerdere restaurants strijden om de klanten.
De aanslag in de rue des Rosiers op 9 augustus 1982

In 1982 vond in het restaurant Goldenberg aan de rue des Rosiers nr. 7 een terroristische aanslag plaats. Zes mensen kwamen daarbij om het leven en tweeëntwintig anderen raakten gewond. De aanslag, toegeschreven aan de Palestijnse terreurgroep Fatah-Revolutionair Raad van Abu Nidal, schokte Frankrijk diepgaand.  De sluiting van het restaurant Goldenberg in 2007 markeerde ook symbolisch een keerpunt in de sociologische transformatie van de straat.