Historische Bibliotheek van Parijs en het herenhuis Hôtel de Lamoignon

De Historische Bibliotheek van Parijs, opgericht in 1871, is een openbare bibliotheek gespecialiseerd in de geschiedenis van Parijs en de regio Île-de-France. Sinds 1969 is ze gevestigd in het Hôtel d’Angoulême of Hôtel de Lamoignon, aan de rue Pavée 24, in het 4e arrondissement.

De collecties bestrijken de geschiedenis van Parijs en Île-de-France in al haar aspecten: topografische en monumentale geschiedenis, stedelijke, politieke, religieuze, sociale en culturele geschiedenis. Daarnaast beschikt de bibliotheek over belangrijke collecties op het gebied van theater en literatuur. Haar missie is om iedereen die in deze onderwerpen geïnteresseerd is, toegang te bieden tot de gedocumenteerde bronnen die ze bewaart en uitbreidt.

Een bewogen geschiedenis voor de Historische Bibliotheek van Parijs

De eerste Historische Bibliotheek van Parijs werd opgericht door Antoine Moriau (1699-1759). Hij huurde het Hôtel d’Angoulême-Lamoignon om er zijn collecties onder te brengen, die hij later aan de stad Parijs naliet. De gemeente besloot daarop de eerste openbare bibliotheek van de stad te openen, ingehuldigd op 13 april 1763.

In maart 1795 bepaalde een decreet dat de bibliotheek “ter beschikking werd gesteld van het Nationaal Instituut voor Wetenschappen en Kunsten” en het grootste deel van haar collecties werd geïntegreerd in die van het Instituut.

In 1804 werd de bibliotheek van de École centrale herdoopt tot Bibliotheek van de Stad Parijs. Na verschillende verhuizingen vestigde ze zich in 1835 definitief in het Hôtel de Ville van Parijs. Haar collecties werden echter volledig vernietigd bij de brand in het Hôtel de Ville tijdens de Commune van Parijs, op 24 mei 1871.

Een nieuwe gemeentelijke bibliotheek werd opgericht dankzij de bibliothecaris Jules Cousin, die de stad zijn persoonlijke collectie van ongeveer 6.000 boeken en 10.000 prenten schonk. In 1872 werd deze “openbare bibliotheek, speciaal gewijd aan de geschiedenis van Parijs”, geïnstalleerd in het Hôtel Carnavalet, waar ook een museum werd opgericht voor de historische collecties van de stad Parijs.

In 1893 telde de bibliotheek 100.000 banden. Omdat de collecties van het museum en die van de bibliotheek zeer rijk waren, werd in 1898 een scheiding doorgevoerd tussen de twee instellingen: het museum bleef in Carnavalet, terwijl de bibliotheek zich vestigde in een naburig hotel, later bekend als het Hôtel Le Peletier de Saint-Fargeau, aan de rue de Sévigné 29. Het museum beschikte ook over een afzonderlijk prentenkabinet, los van de collecties van de bibliotheek.

De verhuizing van de bibliotheek naar het Hôtel de Lamoignon in 1968 en haar opening in januari 1969, na restauratie- en inrichtingswerkzaamheden, markeerden de wedergeboorte van de instelling.

Het Hôtel d’Angoulême of Hôtel de Lamoignon

Het gaat om een van de oudste herenhuizen in de Marais, daterend uit 1559. Het werd in 1584 gekocht door Diane de France, die door koning Hendrik II werd gelegitimeerd met de titel hertogin van Angoulême. In 1619 ging het hotel over naar haar neef Charles de Valois, die door koning Karel IX werd gelegitimeerd en als wapenbroeder van koning Hendrik IV diende voordat hij tegen hem samenspande, werd opgesloten en later door de vorst werd vergeven.

Het oorspronkelijke ontwerp van het hotel wordt toegeschreven aan de beroemde architect Philibert de l’Orme. De frontons tonen de attributen van Diana, godin van de jacht: hondenkoppen en hertengewei, een halve maan, nimfen en trofeeën. Tussen 1624 en 1640 breidde Charles de Valois (1573-1650) de vleugel aan de rue des Francs-Bourgeois uit. De decoratieve uitkijktoren op de hoek van de rue Pavée en de rue des Francs-Bourgeois is een van de weinige bewaard gebleven hoektorens in de wijk.

De Historische Bibliotheek van Parijs vandaag

In 1928 kocht de stad Parijs het toen zeer vervallen gebouw aan en liet het restaureren. Besloten werd er de Historische Bibliotheek van Parijs onder te brengen, die tot dan toe ingeklemd zat in het naburige hôtel particulier dat gedeeld werd met het Carnavaletmuseum. Tijdens de werkzaamheden werden beschilderde balken uit het begin van de 17e eeuw ontdekt onder de valse plafonds. Deze zijn vandaag gebundeld in de leeszaal.

Een moderne vleugel (boven aan de trap in de geplaveide binnenplaats) werd ingericht en twee verdiepingen werden uitgegraven in de kelders om de collecties te huisvesten. De Historische Bibliotheek van Parijs opende in 1969 haar deuren voor het publiek.
De collecties van de historische bibliotheek van Parijs
De collecties van de bibliotheek omvatten meer dan 2 miljoen documenten van allerlei aard, betrekking hebbend op de geschiedenis van Parijs en de regio Île-de-France, alsook op literatuur en theater.

Ze bestaan uit gedrukte boeken, kranten en diverse vluchtige documenten, handschriften, kaarten en plattegronden, alsook iconografische documenten (tekeningen, gravures, affiches, ansichtkaarten en foto’s).

Gedrukte boeken. Ongeveer 300.000 banden uit de 15e eeuw tot nu.
Tijdschriften en kranten. Ongeveer 5.000 titels van tijdschriften en kranten uit de 17e eeuw tot nu, waaronder 260 huidige abonnementen.
Kaarten en plattegronden. Ongeveer 15.000 handgetekende en gedrukte kaarten van Parijs en de regio Île-de-France, van de 16e eeuw tot nu.
Handschriften. Ongeveer 20.000 historische manuscripten uit de middeleeuwen tot de 20e eeuw. Hierbij komen particuliere collecties: George Sand, Jules Michelet, Jean Cocteau, Voltaire, Marie-Louise Bouglé, Charles-Félix Parent de Rosan.
Beeldmateriaal
Tekeningen
Affiche. Ongeveer 80.000 affiches uit de 17e tot de 20e eeuw.
Ansichtkaarten. Ongeveer 200.000, uit de 19e en 20e eeuw, betreffende Parijs en de regio.
Toneelcollecties. Het toneelfonds is vooral gebaseerd op de bibliotheek van de Association de la Régie théâtrale (ART), die in 1969 binnenkwam. Deze collectie documenteert vooral het leven van de Parijse privétheaters in de 19e en 20e eeuw.
Vluchtige documenten. De bibliotheek bewaart een collectie vluchtige documenten, voorheen ‘Actualiteiten’ genoemd, over Parijs en de regio.
Een leeszaal met 86 plaatsen biedt toegang tot de documenten en tot computers.

Culturele activiteiten van de Historische Bibliotheek van Parijs
De bibliotheek organiseert regelmatig rondleidingen en biedt regelmatig lezingen aan over een specifiek thema uit haar collecties.

Ze exposeert ook regelmatig documenten in een vitrine bij de ingang van de bibliotheek.
Grafmonumenten van Diane en Charles de Valois
De grafmonumenten van Diane van Angoulême, gemaakt door Thomas Boudin in 1623, en van Charles de Valois, van Pierre Biard uit 1661, staan opgesteld in een moderne paviljoen rechts bovenaan de trap. Tot aan de Revolutie sierden ze de grafkapel van de familie van Angoulême in de kerk van het klooster der Minimen, dat tegenwoordig is verwoest. Deze kerk bevond zich ten noorden van de Place des Vosges.