Clos-de-Montmartre, het verhaal van een wijngaard in Parijs, een exclusieve oogst

De Clos-de-Montmartre, of gewoonweg Clos-Montmartre in de volksmond, is een met wijnstokken beplant perceel in het 18e arrondissement van Parijs. Het ligt bijna in het centrum van de Butte Montmartre en wordt omringd door gebouwen en huizen. Om het nog bijzonderder te maken, groeien de wijngaarden op de noordhelling van de Butte Montmartre, en niet op de zuidhelling zoals zou moeten. De Clos-de-Montmartre wordt begrensd door de rue Saint-Vincent en de rue des Saules.

Aan weerszijden rijzen twee beroemde gebouwen van Montmartre op: het cabaret Au Lapin Agile en het Musée de Montmartre. Ook ligt het op enkele tientallen meters van de begraafplaats Saint-Vincent.
Oorsprong van de wijngaard van de Clos-de-Montmartre
Vanaf de 10e eeuw waren de hellingen van de Butte Montmartre al grotendeels bedekt met wijngaarden. Deze behoorden voornamelijk toe aan de abdij van de Dames van het klooster van Montmartre. Toch bestond de huidige wijngaard nog niet. Geleidelijk aan werden de wijngaarden verlaten en leek de kwaliteit van de wijn niet bijster goed.

Later werd het vooral een braakliggend terrein, een toevluchtsoord voor zwervers en een speelterrein voor de kinderen uit de buurt. Toen Montmartre in 1860 bij Parijs werd gevoegd, breidden de huizen zich uit ten koste van de laatste restanten van de wijngaard.
Het ‘park van de Belle Gabrielle’
Op de hellingen stond toen een bosje genaamd ‘park van de Belle Gabrielle’, dat later werd omgevormd tot een recreatiepark, vervolgens verwaarloosd raakte en een braakliggend terrein werd. In deze staat vonden de voorvechters van de heropleving van de wijngaard in Montmartre de plek terug.
De heropleving van de wijngaard in Montmartre: de ‘Clos-de-Montmartre’
In 1929 openden de inwoners een plein op de voormalige tuin van Aristide Bruant om de bouw van een sociale huurwoning tegen te gaan. De leider van deze opstand was Francisque Poulbot, tekenaar en bedenker van de ‘gosse de Montmartre’ die zijn naam draagt en die vandaag nog steeds in stripverhalen terug te vinden is.

Na talloze onderhandelingen met de overheid werd in 1933 een wijngaard aangeplant onder de naam ‘au clos de Montmartre’. Later, in 1983, werd de Commanderie du Clos Montmartre opgericht door Maurice His, voorzitter van de ‘République de Montmartre’, omringd door een tiental metgezellen en een vrouw. Het verlangen van de oprichters, naast hun liefde voor wijn, was om een officiële vertegenwoordiging te bieden aan de wijngaarden van Montmartre.
Het oogstfeest op de Butte Montmartre
De druivenoogst leidt niet tot een bijzonder openbaar evenement. De trossen worden geperst in de kelders van het stadhuis van het 18e arrondissement.

Toch wordt er elk jaar in oktober een Oogstfeest van Montmartre georganiseerd, met een optocht waarbij de Montmartre-verenigingen en uitgenodigde wijnbroederschappen uit de provincies samenkomen. Het wordt een groot volksfeest waar traditionele optochten van de broederschappen, wijn en folklore de heuvel doorkruisen onder luid applaus. De wijn wordt vervolgens geveild. De opbrengst gaat naar sociale projecten op de Butte.
De wijnproductie van de Clos-de-Montmartre
De Clos-de-Montmartre telt 2.000 wijnstokken die elk jaar worden geoogst. De oogst is meer of minder succesvol. De wijngaarden van Montmartre kunnen in sommige jaren tot 1.300 kilo druiven produceren.

De jaargangen dragen elk jaar een andere naam. De eerste jaargang, geoogst in 1934, werd gesponsord door Mistinguett en Fernandel, terwijl die van 1999 een hommage was aan de Moulin Rouge.

De Clos de Montmartre is niet alleen een wijngaard. Een prieel met vaste planten en wilde wingerd, evenals enkele bloemperken, geven de Clos de Montmartre een unieke charme, die zelfs een standbeeld van Sint-Vincent heeft betoverd. Deze laatste waakt over een gedenksteen ter nagedachtenis aan de Montmartre-kunstenaar Francisque Poulbot (1879-1946), die sterk aan deze plek gehecht was. In 1929 doopte hij de toen braakliggende plek tot ‘Square de la Liberté’.
Wie zorgt er voor de wijngaard van de Clos de Montmartre? Het is bijna onmogelijk om midden in Parijs vakmensen van de wijnbouw te vinden, laat staan dat ze ook nog eens in Montmartre wonen. Daarom zorgt de gemeente Parijs voor de arbeidskrachten en de nodige expertise. Binnen de Directie Groene Ruimten en Milieu van de gemeente Parijs zijn het de ploegleiders, met een tuinierdiploma op zak, die zich ontfermen over de Parijse wijngaarden. Sommigen hebben een speciale opleiding gevolgd onder de oplettende blik van een oenoloog. Anderen, die alleen door hun passie worden gedreven, hebben deze vaardigheden geleerd door professionals te observeren. Een mooie gelegenheid voor hen om verschillende werelden te ontmoeten: studenten in de wijnbouw die geïnteresseerd zijn in deze cultuur midden in Parijs, filmploegen uit de hele wereld die dol zijn op dit soort pittoreske en typisch Franse beelden. De oogst is niet de moeilijkste stap. Veel delicate taken zijn het snoeien van de wijngaard en het fytosanitaire onderhoud, cruciale punten voor een goede rijping van de druiven, die begeerd worden door ongewenste schimmels zoals meeldauw, maar ook door mijten en vogels. Tot slot is de ‘assemblage’ van de wijn, die een oenologische expertise vereist.